Béo phì đang dần trở thành gánh nặng y tế và kinh tế của khoảng 20 triệu người ở Việt Nam

Ngày 04/03 hằng năm được chọn là Ngày Thế giới nâng cao nhận thức về bệnh béo phì. Đây không chỉ là một cột mốc mang tính biểu tượng, mà là lời cảnh báo trước một căn bệnh đang âm thầm tàn phá sức khỏe cộng đồng và đe dọa nền kinh tế xã hội tại Việt Nam.

Thế giới có khoảng hơn 1 tỷ người đang sống chung với béo phì, còn Theo tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ở Việt Nam ghi nhận hơn 20 triệu người thừa cân, béo phì, chiếm khoảng 19,5% dân số. Theo dự báo trong Bản đồ Béo phì Thế giới (World Obesity Atlas) năm 2023, nếu không có các biện pháp can thiệp kịp thời, tổng gánh nặng kinh tế do béo phì gây ra tại Việt Nam có thể chiếm tới 2% GDP vào năm 2035.

Thống kê cho thấy, tỷ lệ thừa cân béo phì ở người trưởng thành Việt Nam tăng nhanh chỉ trong 2 thập kỷ, cụ thể tăng gấp 7 lần từ 2,3% năm 1993 lên đến 15% năm 2015. Đáng lo ngại, các dự báo quốc tế chỉ ra tỷ lệ này có thể tăng trung bình 6,3% mỗi năm tại Việt Nam từ nay đến 2035.

Hiệp hội y khoa đã đồng thuận béo phì là một căn bệnh mạn tính. Tại Việt Nam, chỉ số khối cơ thể BMI ≥ 25 kg/m2 được xem là ngưỡng thừa cân, béo phì. Mỗi mức tăng 5 kg/m2 BMI làm tăng khoảng 30% tỷ lệ tử vong.

Họp báo nâng cao nhận thức và cùng chung tay đẩy lùi bệnh béo phì do Công ty Novo Nordisk tổ chức sáng nay tại TP. Hồ Chí Minh đã nêu lên hiện trạng: Béo phì không còn là câu chuyện về thẩm mỹ hay sự phát tướng theo quan niệm cũ mà là một căn bệnh mạn tính cần được thăm khám và điều trị sớm.

Bản chất căn bệnh: Từ kỳ thị tâm lý đến hệ lụy y sinh

Dưới góc độ chuyên môn, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Trần Quang Nam (Trưởng khoa Nội tiết, BV Đại học Y dược TP. Hồ Chí Minh) cho biết, béo phì thực sự là một bệnh lý mạn tính, phức tạp. Nó không chỉ đơn thuần là hệ quả của việc ăn nhiều lười vận động, mà là yếu tố nguy cơ chính dẫn đến các bệnh mạn tính nghiêm trọng bao gồm: Đột quỵ, suy tim sung huyết, nhồi máu cơ tim, gan nhiễm mỡ không do rượu, bệnh tim thiếu máu cục bộ, đái tháo đường, cao huyết áp, ngưng thở khi ngủ, thoái hóa khớp gối và trầm cảm nặng. Gánh nặng kinh tế xã hội từ việc điều trị các biến chứng này là rất lớn.

Tuy nhiên, rào cản tâm lý lớn nhất là sợ bị kỳ thị khiến người bệnh không muốn tiếp cận sự hỗ trợ từ nhân viên y tế. Thạc sĩ, Bác sĩ Phạm Thị Minh Châu (Bộ môn Tâm thần, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh) chia sẻ những câu chuyện làm nghề khi bệnh nhân yêu cầu bác sĩ không được hỏi bất cứ điều gì về cân nặng hay chọn bác sĩ điều trị chỉ vì người đó chưa từng đề cập tới cân nặng của họ.

Chính tâm lý tự ti, sợ bị phán xét từ cộng đồng đã đẩy nhiều người vào vòng xoáy lẩn trốn. Thống kê cho thấy một người béo phì trung bình mất từ 2 đến 5 năm loay hoay tự tìm cách quản lý cân nặng bằng các phương pháp truyền miệng, các liệu pháp quảng cáo cấp tốc trước khi thực sự tìm đến tư vấn y khoa. Bác sĩ Minh Châu khẳng định việc quảng cáo uống một viên mà giảm cân ngay là điều không tưởng.

Lời giải cho bài toán kinh tế và sức khỏe

Việc điều trị béo phì phải dựa trên nền tảng khoa học, bao gồm điều chỉnh lối sống, dinh dưỡng, tư vấn tâm lý và trong những trường hợp cần thiết là sử dụng thuốc được Bộ Y tế cấp phép. Tuyệt đối không có loại thuốc tiên nào giúp giảm cân thần tốc mà không để lại hệ lụy. Bên cạnh đó, sự thấu hiểu của cộng đồng và sự dũng cảm của người bệnh trong việc thừa nhận béo phì là một bệnh lý để điều trị đúng cách chính là chìa khóa để đẩy lùi tình trạng bệnh hiện nay.

Về chi phí, Bác sĩ Trần Quang Nam chia sẻ: Điều trị đúng ngay từ đầu tại các cơ sở y tế chính thống thực chất là cách tiết kiệm nhất. So với số tiền lớn để khắc phục các biến chứng suy tạng do dùng thuốc trôi nổi, chi phí điều trị khoa học thấp hơn rất nhiều lần.