Cần cơ chế bảo tồn, bảo quản bảo vật quốc gia

Mỗi bảo vật quốc gia là một phần di sản vô giá của lịch sử, văn hóa và trí tuệ Việt Nam. Đến nay, cả nước đã có 357 bảo vật quốc gia đang được lưu giữ tại các bảo tàng, di tích và cơ sở văn hóa. Tuy nhiên, thực tế cho thấy ở nhiều nơi, điều kiện bảo quản vẫn chưa thật sự tương xứng với giá trị đặc biệt của những hiện vật này. Điều đó đặt ra yêu cầu phải sớm hoàn thiện cơ chế bảo tồn, để bảo vật quốc gia không chỉ được vinh danh, mà còn được gìn giữ đúng mức.

Tại Bảo tàng Hà Tĩnh, khu nhà kho xập xệ, ẩm thấp đang được sử dụng để làm nơi cất giữ, bảo quản bảo vật quốc gia và nhiều hiện vật lịch sử khác. Nơi đây đang chứa 2 trong 3 khẩu súng thần công Bảo quốc an dân Đại tướng quân, được công nhận bảo vật quốc gia vào năm 2013.

Luật Di sản văn hóa đã quy định rõ tiêu chí để công nhận bảo vật quốc gia, nhưng tiêu chuẩn bảo quản tương xứng lại chưa cụ thể, khiến công tác bảo quản chưa có sự khác biệt rõ rệt giữa bảo vật quốc gia và các hiện vật thông thường. Tại các thiết chế công lập, kinh phí bảo tồn và phát huy giá trị vẫn được phân bổ chung trong tổng ngân sách cho di tích, hiện vật, chưa có nguồn lực ưu tiên tương xứng cho những giá trị đặc biệt này.

Ông Nguyễn Đức Kiên (Phó Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam) đề xuất: "Phải xây dựng cơ chế, chính sách. Khi đã ban hành cơ chế, chính sách, việc xã hội hóa, phối hợp hợp tác công tư sẽ dễ hơn, có cơ chế để các đơn vị công lập của nhà nước phối hợp được".

Các quy định bắt buộc về kiểm tra định kỳ, báo cáo tình trạng hay trách nhiệm khi bảo vật xuống cấp vẫn chưa rõ ràng, khiến công tác bảo tồn thiếu tính chủ động.

"Xây dựng tiêu chuẩn, tiêu chí cho việc bảo vệ, bảo tồn và phát huy giá trị của bảo vật quốc gia. Đó cũng là cơ sở, nền tảng cho chúng ta đầu tư đồng bộ về kinh phí, cơ sở vật chất, kỹ thuật, nguồn nhân lực", bà Nguyễn Thị Thu Hoan (Phó Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quốc gia) cho hay.

Bảo vật quốc gia không chỉ cần được vinh danh, mà còn phải được gìn giữ nguyên gốc. Thiếu cơ chế bảo tồn tương xứng, một khi những giá trị đặc biệt ấy xuống cấp theo thời gian, việc khôi phục trở nên nan giải hơn nhiều và nhiều khi là bất khả thi.