(Ảnh: Getty Images)
Nguy cơ gia tăng các ca mắc cúm
Mùa cúm 2025-2026 đã ghi nhận diễn biến phức tạp với sự xuất hiện của các biến thể mới. Theo Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), đã có ít nhất 15 triệu ca mắc, 180.000 ca nhập viện và hơn 7.400 ca tử vong tại Mỹ trong mùa cúm năm nay. Đáng chú ý, tỷ lệ tiêm vaccine cúm ở trẻ em giảm xuống dưới 50% - mức thấp nhất trong nhiều năm. Các chuyên gia lo ngại việc điều chỉnh khuyến nghị tiêm chủng, chỉ tập trung vào nhóm nguy cơ cao, có thể làm suy giảm miễn dịch cộng đồng, tạo điều kiện cho virus lây lan mạnh hơn.
Trong khi đó, virus cúm gia cầm tiếp tục lưu hành rộng rãi ở động vật, với các ca lây nhiễm rải rác sang người. Dù nguy cơ lây truyền giữa người với người hiện vẫn thấp, các chuyên gia cảnh báo khả năng virus biến đổi vẫn là mối lo lớn, trong đó virus H5N1 nổi bật vì độc lực cao, tỷ lệ tử vong lớn ở người.
Nguy cơ tái bùng phát dịch sởi
Sau nhiều năm được kiểm soát, bệnh sởi đang có dấu hiệu quay trở lại tại nhiều khu vực. Mỹ ghi nhận hơn 2.000 ca trong năm 2025 - mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Các ổ dịch mới tiếp tục xuất hiện từ đầu năm 2026, đe dọa làm mất thành quả loại trừ bệnh đã đạt được trước đó. Quốc gia láng giềng của Mỹ là Canada cũng đã mất trạng thái loại trừ bệnh sởi sau 3 thập kỷ. Tháng 2 vừa qua, sau khi ghi nhận sự gia tăng ca mắc sởi, Singapore cũng áp dụng cách ly bắt buộc và truy vết tiếp xúc.
Sởi là bệnh truyền nhiễm rất dễ lây lan qua đường hô hấp, có thể gây biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, viêm não và tử vong, nhất là ở trẻ nhỏ. Nguyên nhân chính của xu hướng gia tăng là sự suy giảm độ bao phủ vaccine, cùng với tình trạng do dự tiêm chủng do thông tin sai lệch. Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) cảnh báo hàng triệu trẻ em trên thế giới chưa được tiêm đủ liều vaccine sởi.
Bệnh do virus Marburg
Bệnh do virus Marburg khó có thể gây ra đại dịch toàn cầu tiếp theo, nhưng vào năm 2026, nó vẫn là mối đe dọa ngày càng gia tăng ở một số khu vực của châu Phi. Các báo cáo y tế cũng cho thấy sự gián đoạn sinh thái có thể làm tăng nguy cơ các mầm bệnh hiếm gặp nhưng gây chết người lây lan sang người, với thiệt hại nặng nề nhất ở những cộng đồng có hệ thống y tế yếu nhất và việc tiếp cận chăm sóc y tế bị chậm trễ.
Virus Marburg là một loại filovirus, có liên quan đến Ebola, và lây lan chủ yếu qua tiếp xúc với dịch cơ thể. Nó gây ra bệnh nặng với các triệu chứng như sốt cao, đau cơ, các triệu chứng về đường tiêu hóa và, trong một số trường hợp, chảy máu nội và ngoại. Tỷ lệ tử vong thường vượt quá 50%, đặc biệt là khi chẩn đoán và chăm sóc hỗ trợ bị chậm trễ.
Những năm gần đây, virus Marburg đã được phát hiện ở nhiều quốc gia hơn, bao gồm Guinea, Ghana, Tanzania, Guinea Xích đạo, Rwanda và Ethiopia. Mặc dù việc tăng cường giám sát có thể giải thích một phần điều này, nhưng áp lực sinh thái cũng có thể góp phần vào đó.
Vật chủ tự nhiên của virus, loài dơi ăn quả Rousette Ai Cập, phân bố rộng rãi khắp Đông, Trung và Tây Phi. Khi nạn phá rừng, thay đổi sử dụng đất và hoạt động của con người ngày càng mở rộng khiến con người tiếp xúc gần hơn với dơi, nguy cơ lây lan tăng lên. Giảm tiếp xúc và tăng cường phát hiện - thay vì gây hại cho quần thể dơi, vốn đóng vai trò sinh thái quan trọng - là những chiến lược phòng ngừa chính.
Virus Marburg chưa gây ra đại dịch quy mô lớn, nhưng lịch sử của Ebola cho thấy các loại virus thuộc họ Filoviridae có thể tàn phá các hệ thống y tế mong manh như thế nào. Virus Marburg được cho là ít lây truyền hơn một chút, nhưng một đợt bùng phát không được phát hiện ở khu vực dân cư đông đúc vẫn có thể lan rộng nhanh chóng.
"Bệnh X": Mối đe dọa tiềm ẩn
Khái niệm "Disease X" (Bệnh X) được WHO sử dụng để chỉ một tác nhân gây bệnh chưa xác định nhưng có khả năng gây đại dịch trong tương lai. Các chuyên gia nhận định vấn đề không phải là "có xảy ra hay không" mà là "khi nào xảy ra". Khi các chuyên gia y tế toàn cầu đề cập đến Bệnh X, họ không dự đoán một loại virus cụ thể hay một ngày cụ thể nào. Thuật ngữ này mô tả mầm bệnh chưa được biết đến tiếp theo có tiềm năng gây ra một đại dịch hoặc dịch bệnh quốc tế nghiêm trọng.
Mặc dù năm 2026 không nhất thiết nguy hiểm hơn các năm khác, nhưng một số đánh giá cho thấy thế giới có thể bước vào năm đó với sự chuẩn bị kém hơn so với thời điểm ngay sau đại dịch COVID-19. Bản thân COVID-19 là một sự kiện "Bệnh X" - một loại coronavirus mới lây lan nhanh chóng và bộc lộ những điểm yếu trong giám sát, chuẩn bị và ứng phó.
Các yếu tố làm gia tăng rủi ro
Ngoài các bệnh cụ thể, nhiều yếu tố đang đồng thời góp phần làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch bệnh trong năm 2026. Trước hết, xung đột và làn sóng di cư khiến hệ thống y tế tại nhiều khu vực bị gián đoạn, tạo điều kiện cho dịch bệnh lan rộng, điển hình là sự gia tăng các ca bệnh tả tại một số quốc gia châu Phi. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu đang làm thay đổi môi trường sống của các loài trung gian truyền bệnh, qua đó mở rộng phạm vi của các bệnh do muỗi truyền như sốt xuất huyết.
Việc cắt giảm tài chính y tế, đặc biệt tại các quốc gia thu nhập thấp, cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động tiêm chủng và giám sát dịch tễ, làm suy yếu năng lực ứng phó với dịch bệnh. Đồng thời, tình trạng lan truyền thông tin sai lệch về y tế tiếp tục làm suy giảm niềm tin của cộng đồng vào vaccine, khiến các bệnh vốn có thể phòng ngừa có nguy cơ quay trở lại. Ngoài ra, sự xuất hiện của các mầm bệnh nguy hiểm như virus Marburg, dù còn hiếm gặp, vẫn tiềm ẩn rủi ro lớn do tỷ lệ tử vong cao và khả năng lan rộng nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời.
Trước những thách thức trên, các tổ chức y tế quốc tế kêu gọi tăng cường đầu tư cho hệ thống y tế, nâng cao tỷ lệ tiêm chủng, cải thiện giám sát dịch bệnh và đẩy mạnh hợp tác quốc tế.
Bình luận (0)