Cắt giảm thủ tục nhưng không được buông lỏng an toàn lao động

Chiều 21/10, tại phiên thảo luận ở Tổ, về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ghi nhận, đánh giá cao Chính phủ đã nghiêm túc tiếp thu các ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; đồng thời đánh giá báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội được chuẩn bị công phu, có nhiều kiến nghị xác đáng.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội bày tỏ trăn trở khi mỗi năm vẫn xảy ra hàng nghìn vụ tai nạn lao động, tập trung ở các ngành xây dựng, khai khoáng, điện lực và các công việc trên cao. Trong khi đó, công tác bảo đảm an toàn lao động ở khu vực phi chính thức “gần như còn bỏ ngỏ” ; bệnh nghề nghiệp chưa được phát hiện sớm; hoạt động huấn luyện, kiểm định ở một số nơi còn mang tính hình thức, lực lượng thanh tra mỏng và chế tài chưa đủ sức răn đe.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh: "Lần sửa đổi này, dù phạm vi hẹp, nhưng phải bảo đảm yêu cầu xuyên suốt là cắt giảm thủ tục nhưng không buông lỏng an toàn; giảm tiền kiểm thì phải đẩy mạnh hậu kiểm”. 

Chủ tịch Quốc hội đề nghị tập trung hoàn thiện 4 vấn đề lớn.

Trước hết, về huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động, tại Điều 14, Chủ tịch Quốc hội tán thành việc cắt giảm điều kiện đầu tư, kinh doanh, song yêu cầu chất lượng huấn luyện phải được kiểm soát bằng chuẩn đầu ra, gắn với trách nhiệm của tổ chức huấn luyện và cơ chế hậu kiểm thực chất. “Chúng ta nói chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, nhưng phải làm rõ hậu kiểm được tổ chức như thế nào, có đủ điều kiện và năng lực thực hiện hay không”, Chủ tịch Quốc hội nói.

Bày tỏ tán thành đề xuất của cơ quan thẩm tra về việc bổ sung tại Điều 12 hành vi nghiêm cấm đối với hoạt động huấn luyện không bảo đảm chất lượng, Chủ tịch Quốc hội đặc biệt lưu ý, “các văn bản hướng dẫn thi hành không được làm phát sinh trở lại các loại giấy phép con dưới bất kỳ hình thức nào”.

Đối với máy, thiết bị, vật tư, chất có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động, Chủ tịch Quốc hội đề nghị luật hóa nguyên tắc quản lý bằng dữ liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu theo dõi toàn bộ vòng đời thiết bị, từ kiểm định, khai báo, sử dụng đến thanh lý; bảo đảm kết nối, liên thông giữa các bộ, ngành và chính quyền địa phương. “Đây là khâu then chốt để phòng ngừa các vụ tai nạn lao động nghiêm trọng”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Về khai báo, điều tra tai nạn lao động, Chủ tịch Quốc hội lưu ý tình trạng che giấu, không khai báo tai nạn lao động vẫn còn xảy ra, nhất là tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Vì vậy, cần hoàn thiện cơ chế tiếp nhận, xử lý thông tin, nghiêm cấm hành vi cản trở người lao động cung cấp thông tin liên quan đến tai nạn lao động.

Trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, cần phân định rõ trách nhiệm giữa cấp tỉnh và cấp xã, tăng cường hỗ trợ cho cấp xã, không để phát sinh khoảng trống quản lý.

Về chế tài xử phạt và khu vực lao động phi chính thức, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ rà soát, hoàn thiện các quy định xử phạt đối với hành vi cố ý vi phạm quy định về an toàn, vệ sinh lao động, gây hậu quả nghiêm trọng. “Đối với khu vực lao động phi chính thức, dù chưa phải trọng tâm của lần sửa đổi này, Chính phủ cần nghiên cứu chính sách hỗ trợ huấn luyện, kiểm định đối với các làng nghề, hợp tác xã, hộ kinh doanh và lao động tự do. Những nội dung này cần tiếp tục được nghiên cứu đầy đủ khi sửa đổi toàn diện Luật An toàn, vệ sinh lao động”, Chủ tịch Quốc hội đề nghị.

Không được đánh đổi an toàn quỹ bảo hiểm xã hội để chạy theo lợi suất

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, Chủ tịch Quốc hội tập trung góp ý về mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội và danh mục đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội.

Về mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội, Chủ tịch Quốc hội cho rằng việc mở rộng diện bao phủ, bảo vệ người lao động trên nền tảng số là phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 28. Tuy nhiên, quy định về người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số hiện còn quá rộng, chưa làm rõ được những vấn đề cốt lõi: Ai là người đóng bảo hiểm xã hội? Đóng trên cơ sở thu nhập nào? Nền tảng số có trách nhiệm đến đâu?. “Nếu chưa định danh rõ đối tượng mà đã quy định tham gia bắt buộc thì sẽ rất khó thực thi, dễ phát sinh tranh chấp. Tôi đã đặt vấn đề này với Ban soạn thảo nhưng đến nay vẫn chưa nhận được sự giải thích thực sự thuyết phục”. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh như vậy và đề nghị thực hiện đầy đủ Kết luận số 276 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, quy định rõ đối tượng và thời điểm áp dụng.

Theo Chủ tịch Quốc hội, có thể nghiên cứu mốc năm 2028 để có đủ thời gian hoàn thiện pháp luật lao động, kết nối dữ liệu bảo hiểm xã hội, dữ liệu thuế và dữ liệu của các nền tảng số. “Nếu chưa rõ, chưa đủ điều kiện thực hiện thì nên giữ quy định hiện hành, không nên vội vàng mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc”, Chủ tịch Quốc hội nêu quan điểm.

Từ thực tiễn sửa đổi Luật Bảo hiểm y tế, Chủ tịch Quốc hội dẫn lại câu chuyện tháo gỡ những rào cản về địa giới hành chính trong khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế, tạo thuận lợi cho người dân khi chuyển tuyến, khám và điều trị.

Theo Chủ tịch Quốc hội, trước đây, nhiều người dân, đặc biệt là bệnh nhân nặng, phải chờ đợi các thủ tục chuyển tuyến, gây khó khăn và ảnh hưởng đến cơ hội điều trị. Khi đề xuất tháo gỡ các rào cản này, đã có những lo ngại về tình trạng quá tải và khả năng cân đối quỹ bảo hiểm y tế. Tuy nhiên, từ thực tiễn khó khăn của người dân, cần mạnh dạn nghiên cứu, quyết định những chính sách thực sự mang lại lợi ích thiết thực. “Cái gì có lợi cho dân, cho nước thì mình quyết định ngay”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh và cho rằng đây phải là tinh thần xuyên suốt trong quá trình xây dựng, hoàn thiện pháp luật.

Đặc biệt, góp ý về danh mục đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội, Chủ tịch Quốc hội cho biết, theo số liệu được báo cáo, số dư đầu tư quỹ khoảng 1,5 triệu tỷ đồng, trong đó trên 82% đầu tư vào trái phiếu Chính phủ. Lãi suất đầu tư bình quân năm 2025 khoảng 3,72%, trong khi chỉ số giá tiêu dùng khoảng 3,31%. Theo Chủ tịch Quốc hội, điều này cho thấy mức tăng trưởng thực của quỹ không cao, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao hiệu quả đầu tư.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh: “Đây là tiền của hàng chục triệu người lao động, không được đánh đổi an toàn của quỹ để chạy theo lợi suất”.Theo đó, việc đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội phải bảo đảm bốn nguyên tắc: an toàn là điều kiện tiên quyết; bảo toàn quỹ là giới hạn không được vượt qua; hiệu quả là yêu cầu bắt buộc; minh bạch và trách nhiệm là cơ chế bảo đảm.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị việc mở rộng danh mục đầu tư phải dựa trên những tiêu chuẩn khách quan, thống nhất, không thiết kế cơ chế riêng cho bất kỳ ngân hàng cụ thể nào. Đối với các tổ chức tín dụng có nhiệm vụ đặc thù, yếu tố này có thể được xem xét trong tổng thể chính sách nhưng không thể thay thế các tiêu chuẩn về chất lượng và an toàn, cũng không mặc nhiên tạo quyền tiếp nhận nguồn tiền từ quỹ bảo hiểm xã hội. Ngược lại, cũng không nên loại trừ một cách cơ học những tổ chức tín dụng có cơ cấu sở hữu khác với nhóm hiện hành nếu đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn khách quan do pháp luật quy định.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, “mở rộng danh mục đầu tư phải thực sự góp phần giảm rủi ro, không phải chuyển từ rủi ro này sang rủi ro khác; yêu cầu khơi thông, sử dụng hiệu quả nguồn lực, tuyệt đối không được làm đảo ngược thứ tự ưu tiên trong quản lý quỹ bảo hiểm xã hội.”

Về bảo hiểm hưu trí bổ sung, Chủ tịch Quốc hội đồng tình giữ nguyên quy định hiện hành, cho rằng khi chính sách chưa được đánh giá đầy đủ về hiệu quả, còn tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để huy động vốn hoặc né tránh nghĩa vụ thuế thì chưa nên mở rộng.