Chế biến sâu đòn bẩy gia tăng giá trị nông sản

Vào chính vụ, lượng nông sản thu hoạch lớn trong khi nhiều loại quả tươi khó bảo quản lâu. Đầu tư công nghệ chế biến đang giúp các hợp tác xã, doanh nghiệp tại Sơn La chủ động hơn trong sử dụng nguyên liệu, phát triển sản phẩm và mở rộng thời gian tiêu thụ.

Công nghệ tạo thêm giá trị sau thu hoạch

Tại phường Thảo Nguyên, tỉnh Sơn La, HTX Nông nghiệp Quyết Thanh đã đầu tư hệ thống sấy lạnh để chế biến trái cây, giảm áp lực tiêu thụ quả tươi trong thời điểm chính vụ.

HTX đã đầu tư 6 máy sấy lạnh, công suất chế biến khoảng 5 tấn quả tươi/ngày, ứng dụng công nghệ ozone và sấy lạnh. Các công đoạn được kiểm soát nhằm giữ chất lượng, hương vị sản phẩm, đồng thời kéo dài thời gian bảo quản so với nguyên liệu tươi.

Ông Phạm Văn Quyết, Giám đốc HTX Nông nghiệp Quyết Thanh, chia sẻ đầu tư công nghệ chế biến giúp HTX chủ động hơn trong sử dụng nguyên liệu, phát triển các sản phẩm có thời gian bảo quản dài, nâng giá trị nông sản và thu nhập cho thành viên. Đến nay, HTX có 5 sản phẩm OCOP, gồm 4 sản phẩm đạt 4 sao và 1 sản phẩm đạt 3 sao.

Với những loại quả thu hoạch tập trung theo mùa vụ, sấy lạnh giúp HTX có thêm phương án tiêu thụ, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường quả tươi. Sản phẩm chế biến cũng thuận lợi hơn trong bảo quản, vận chuyển và phân phối đến các thị trường ngoài địa phương.

Còn tại Trung tâm Chế biến rau, quả DOVECO Sơn La, thuộc Công ty cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao, đã đầu tư các dây chuyền chế biến, đóng gói nông sản phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu.

Năm 2025, đơn vị đưa vào vận hành dây chuyền đồ hộp giấy Tetra Recart công nghệ Thụy Điển, công suất thiết kế 6.000 hộp/giờ, tương đương khoảng 6-8 triệu hộp/năm.

Theo ông Phạm Ngọc Thành, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao, dây chuyền mới có thể đóng gói nhiều sản phẩm như ngô ngọt, nước ép dứa, xoài, dưa bao tử. Việc đầu tư công nghệ tạo điều kiện đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng khả năng chế biến và tiêu thụ nguyên liệu từ các vùng liên kết.

Đối với ngành cà phê, đổi mới công nghệ được thực hiện từ khâu tiếp nhận nguyên liệu, sơ chế đến sấy và phân loại thành phẩm. Công ty cổ phần Phúc Sinh Sơn La đã đầu tư hệ thống chế biến ướt tự động, thiết bị sấy kiểm soát nhiệt độ và phân loại màu quang học nhằm nâng chất lượng cà phê sau thu hoạch.

Ông Vũ Việt Thắng, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Phúc Sinh Sơn La, nhấn mạnh độ chín của quả, thời gian tiếp nhận và kỹ thuật sơ chế là những yếu tố quyết định chất lượng cà phê. Do đó, cùng với đầu tư dây chuyền hiện đại, doanh nghiệp phải tổ chức tốt vùng nguyên liệu, kiểm soát chặt chẽ chất lượng từng lô hàng trước khi đưa vào chế biến.

Không chỉ sản xuất cà phê nhân, Phúc Sinh Sơn La còn phát triển trà Cascara từ vỏ quả cà phê chín. Dây chuyền có khả năng sử dụng khoảng 10 tấn cà phê quả mỗi ngày để sản xuất khoảng 1 tấn trà thành phẩm. Đây là hướng tận dụng nguyên liệu trong quá trình sơ chế, tạo thêm sản phẩm từ cà phê và góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng phụ phẩm.

Ông Trần Dũng Tiến, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sơn La, nhấn mạnh công nghệ được lựa chọn phải giải quyết những vấn đề cụ thể của sản xuất, có hiệu quả kinh tế và khả năng hoàn vốn. Bên cạnh năng suất, chất lượng sản phẩm, các đơn vị cần tính toán chi phí vận hành, mức sử dụng năng lượng, khả năng xử lý phụ phẩm và tác động đến môi trường.

Chính sách thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ

Để phát triển công nghiệp chế biến, tỉnh Sơn La đang tập trung thu hút doanh nghiệp đầu tư, đồng thời hoàn thiện hạ tầng khu, cụm công nghiệp, cải cách thủ tục hành chính và phát triển các vùng nguyên liệu tập trung phục vụ nhà máy.

Ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La, khẳng định công nghiệp chế biến nông sản là lĩnh vực được tỉnh ưu tiên. Theo ông Nguyễn Thành Công, các dự án chế biến ứng dụng công nghệ cao được địa phương áp dụng cơ chế "luồng xanh" trong giải quyết thủ tục, lãnh đạo UBND tỉnh trực tiếp chỉ đạo tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện cho doanh nghiệp triển khai đầu tư.

Cùng với việc thu hút dự án mới, tỉnh Sơn La chú trọng liên kết giữa doanh nghiệp và vùng nguyên liệu, bảo đảm nguồn cung ổn định, đáp ứng yêu cầu chất lượng cho chế biến. Đây là điều kiện quan trọng để phát huy hiệu quả công suất nhà máy, mở rộng sản phẩm và thị trường xuất khẩu.

Để thúc đẩy đổi mới công nghệ trong nông nghiệp, tỉnh Sơn La tiếp tục tăng cường phối hợp với các cơ quan nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ sở chuyển giao công nghệ, tập trung vào những ngành hàng có lợi thế.

Theo ông Nguyễn Đình Việt, Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La, thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 71/NQ-CP, địa phương ưu tiên nguồn lực cho các nhiệm vụ nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ có địa chỉ tiếp nhận cụ thể, gắn với yêu cầu sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân.

Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La cũng đặt yêu cầu tăng cường kiểm tra, đánh giá hiệu quả sau đầu tư. Kết quả ứng dụng công nghệ cần được xem xét qua năng suất, chất lượng, mức tiết giảm chi phí, khả năng mở rộng thị trường và lợi ích mang lại cho người sản xuất.

Với lĩnh vực chế biến, yêu cầu này đòi hỏi doanh nghiệp tính toán đồng bộ nguồn nguyên liệu, năng lực thiết bị và đầu ra sản phẩm. Nhà máy có vùng cung ứng ổn định sẽ thuận lợi hơn trong tổ chức sản xuất; người trồng tham gia chuỗi liên kết phải thực hiện các yêu cầu về chất lượng nguyên liệu ngay từ khâu thu hoạch.