Chiêm ngưỡng các bảo vật quốc gia vừa được công nhận của TP Hồ Chí Minh

Ngày 6/3, tại Bảo tàng TP Hồ Chí Minh, Sở Văn hóa Thể thao (VHTT) đã tổ chức lễ công bố quyết định này. Đây là nhóm hiện vật thuộc bộ sưu tập tư nhân của ông Lê Thanh Nghĩa và Bảo tàng Gốm thời dựng nước.

Bát bồng gốm Hoa Lộc: Dấu tích gần 4.000 năm của người Việt cổ

Trong hai hiện vật vừa được công nhận, bát bồng gốm văn hóa Hoa Lộc được đánh giá là một trong những chứng tích tiêu biểu của đời sống tinh thần cư dân Việt cổ ở lưu vực sông Mã. Với niên đại được xác định khoảng 4.000 - 3.800 năm cách ngày nay, đây là hiện vật tiêu biểu thuộc thời đại kim khí – thời kỳ các Vua Hùng dựng nước. Hiện vật được làm bằng chất liệu đất nung loại gốm cứng (gốm chắc), với xương gốm gồm đất sét pha vụn vỏ nhuyễn thể đặc trưng. Lớp áo gốm màu xám hồng cho thấy kỹ thuật nung nhẹ lửa ở nhiệt độ khoảng 700-800 độ C của người Việt cổ đã đạt đến trình độ điêu luyện.

Về mặt hình thể, bát bồng sở hữu vóc dáng cân đối, cao 21cm, đường kính miệng 24cm và trọng lượng hơn 1kg. Điểm tạo nên giá trị độc bản và tính chất "quốc bảo" của hiện vật này chính là hệ thống hoa văn trang trí ở phần thân. Những nét khắc vạch độc đáo này là nguồn sử liệu vô giá để các nhà nghiên cứu nhận diện về đời sống vật chất, ngành nghề thủ công và thế giới tâm linh của cư dân Việt cổ sống trên vùng đất lưu vực sông Mã.

Theo ông Hoàng Nghị - Trưởng phòng Quản lý Di sản văn hóa (Sở VHTT TP Hồ Chí Minh) - bát bồng không đơn thuần là đồ dùng sinh hoạt mà là hiện vật phản ánh tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, mang đậm lòng tự tôn dân tộc. "Đây là hiện vật gốc, có nguồn gốc bản địa rõ ràng và là minh chứng cho sự sáng tạo của người Việt xưa. Sự hiện diện của bát bồng Hoa Lộc tại TP Hồ Chí Minh hôm nay như một nhịp cầu nối liền quá khứ hồng hoang với nhịp sống đô thị hiện đại. Việc công nhận một hiện vật có giá trị khoa học và thực tiễn cao như thế này giúp thúc đẩy sự hiểu biết của công chúng về một giai đoạn lịch sử quan trọng – thời đại các Vua Hùng dựng nước".

Bộ tượng Tam Quan Đại Đế: Dấu ấn văn hóa Sài Gòn - Chợ Lớn

Nếu bát bồng Hoa Lộc đưa ta về với cội nguồn dân tộc, thì bộ tượng gốm men nhiều màu Tam Quan Đại Đế lại kể chuyện về sự hình thành và phát triển của đô thị Sài Gòn - Chợ Lớn cuối thế kỷ 19 - đầu thế kỷ 20. Thuộc dòng gốm Sài Gòn xưa trứ danh, bộ tượng được chế tác từ chất liệu gốm men nhiều màu, trong đó sắc vàng rực rỡ đóng vai trò chủ đạo, tạo nên vẻ uy nghiêm nhưng vẫn gần gũi. Đây là bộ tượng thờ bằng gốm nguyên vẹn hiếm có, bao gồm đầy đủ các đơn nguyên cấu thành một ban thờ hoàn chỉnh, từ ba tượng chính mang đậm dấu ấn Đạo giáo đến các cặp tượng người hầu đi kèm.

Bộ tượng mang giá trị lịch sử, văn hóa và phản ánh mối quan hệ cộng đồng chặt chẽ, thể hiện đặc trưng của gốm Nam Bộ. "Từng chi tiết chạm khắc, từng sắc diện của các pho tượng đều nhận diện rõ ràng quá trình phát triển của vùng đất phương Nam. Đây là sản phẩm có giá trị thực tiễn cao, phản ánh đời sống tâm linh phong phú của cư dân Sài Gòn xưa. Bộ tượng không chỉ có giá trị mỹ thuật mà còn là chìa khóa để nghiên cứu về lịch sử hình thành đô thị Sài Gòn - Chợ Lớn giai đoạn chuyển mình từ truyền thống sang hiện đại", ông Hoàng Nghị cho biết thêm.

Việc công bố hai bảo vật quốc gia này ngay sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ mang một thông điệp nhân văn sâu sắc. Theo Phó Giám đốc Sở VHTT TP Hồ Chí Minh - Nguyễn Minh Nhựt - bát bồng gốm Hoa Lộc vốn là vật dụng cúng tế tổ tiên của cư dân Việt cổ, gắn liền với đạo lý uống nước nhớ nguồn. Khi kết hợp cùng bộ tượng Tam quan Đại đế - mang biểu tượng Thiên quan tứ phúc, Địa quan xá tội và Thủy quan giải ách - hoạt động trưng bày này không chỉ là dịp tưởng nhớ tiền nhân mà còn mang ý nghĩa cầu chúc phúc lành, bình an cho toàn thể người dân thành phố trong năm mới.

"Việc tổ chức sự kiện tại Bảo tàng Thành phố cũng gửi đi thông điệp về sự cởi mở và sẵn sàng đồng hành của ngành di sản đối với các nhà sưu tập, dù là công lập hay ngoài công lập. Chúng tôi cam kết sẽ luôn phối hợp chặt chẽ trong việc xây dựng hồ sơ, báo cáo cấp có thẩm quyền nhằm đưa thêm nhiều hiện vật quý giá vào danh mục Bảo vật quốc gia. Mục tiêu cốt lõi là giúp TP Hồ Chí Minh ngày càng giàu thêm kho tàng di sản, tạo điều kiện để công chúng trực tiếp thưởng ngoạn và chung tay gìn giữ những giá trị văn hóa", Phó Giám đốc Sở VHTT nhấn mạnh.

Tính đến thời điểm này, TP Hồ Chí Minh đang sở hữu 25 bảo vật quốc gia, được lưu giữ tại nhiều bảo tàng lớn và các bộ sưu tập tư nhân uy tín. Hai bảo vật quốc gia mới sẽ được trưng bày tại Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh đến hết ngày 8/3.