Chọn trường đại học năm 2026: Hết thời "chuộng danh", đến lúc tính thực tế

Những thay đổi của thị trường lao động dưới tác động của trí tuệ nhân tạo (AI), chi phí sinh hoạt leo thang tại các đô thị lớn cùng tốc độ thay đổi nhanh của thị trường lao động đang khiến nhiều phụ huynh thay đổi cách nhìn về việc chọn trường đại học cho con.

Nếu như trước đây, "vào bằng được trường top" từng là ưu tiên hàng đầu, thì nay bài toán tài chính, cơ hội việc làm và tính thực tế của chương trình đào tạo đang ngày càng được đặt lên bàn cân.

Từ "ưu tiên trường top" sang bài toán chi phí và tính thực tế

Trong bối cảnh chi phí học tập gia tăng và thị trường lao động biến động nhanh, quyết định chọn trường đại học của nhiều gia đình cũng trở nên thực tế hơn. Áp lực tài chính trong suốt 4 năm đại học trở thành yếu tố quan trọng hơn bao giờ hết.

Theo ghi nhận từ các khảo sát thị trường, tổng chi phí học tập và sinh hoạt tại các đô thị lớn đã tăng khoảng 20-35% so với 5 năm trước, bao gồm học phí, tiền thuê trọ, ăn uống và đi lại.

Ông Nguyễn Đức Duy, phụ huynh có con chuẩn bị vào đại học tại TP Hồ Chí Minh, bộc bạch: "Nuôi một đứa con học đại học bây giờ là cả một vấn đề lớn của gia đình. Ngoài học phí còn có tiền thuê trọ, ăn uống, đi lại và nhiều khoản chi phí khác trên thành phố. Vì vậy, tôi luôn động viên con chọn một ngôi trường phù hợp với năng lực và điều kiện kinh tế của gia đình để đi được đường dài".

AI thay đổi thị trường lao động, phụ huynh cũng thay đổi tư duy

Sự phát triển mạnh mẽ của AI cũng đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong cơ cấu việc làm. Theo Báo cáo "Future of Jobs Report" của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), đến năm 2030, hàng triệu việc làm sẽ bị thay thế hoặc tái cấu trúc do công nghệ. Tuy nhiên, đồng thời cũng sẽ xuất hiện nhiều vị trí mới yêu cầu kỹ năng thực hành, tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng cao.

Điều này khiến nhiều phụ huynh không còn đặt nặng yếu tố "thương hiệu trường", mà chuyển sang quan tâm nhiều hơn đến cơ hội việc làm, kỹ năng đầu ra và mức độ gắn kết với doanh nghiệp.

ThS.LS Trịnh Hữu Chung - Phó Hiệu trưởng, Trường Đại học Gia Định cho rằng: "Nếu như trước đây nhiều gia đình đặt nặng yếu tố thương hiệu khi chọn trường đại học, thì hiện nay họ quan tâm nhiều hơn đến đầu ra nghề nghiệp, môi trường đào tạo thực tiễn và khả năng kết nối doanh nghiệp. Đây là thay đổi rất rõ trong khoảng vài năm gần đây".

Ông nhấn mạnh cứ không phải cứ trường danh tiếng là sẽ phù hợp với tất cả. Có những trường mạnh về đào tạo theo định hướng nghiên cứu, rất phù hợp với các nhóm ngành cần nền tảng học thuật chuyên sâu như khoa học cơ bản, kỹ thuật công nghệ cao hoặc lĩnh vực hàn lâm.

Ngược lại, có trường thiên về định hướng ứng dụng, giúp sinh viên có khả năng "thực chiến" ngay khi ra trường. Đây là hướng đào tạo mà Trường Đại học Gia Định đang tập trung phát triển, với mục tiêu giúp sinh viên chọn đúng nghề, học sát thực tiễn và sẵn sàng làm việc ngay sau khi tốt nghiệp, ông Chung nói.

Theo ông Chung, lựa chọn đúng không nằm ở việc chạy theo "độ hot" của trường, mà ở mức độ phù hợp giữa năng lực người học, mục tiêu nghề nghiệp và điều kiện của gia đình.

Có thể thấy, sau 5 năm nhiều biến động của xã hội, kinh tế, công nghệ,... điều mà phần lớn phụ huynh quan tâm hiện nay không còn là "con học trường nào cho oai", mà là "con có đủ năng lực để tự đứng vững sau khi tốt nghiệp hay không".

Xu hướng chọn trường "vừa sức nhưng thực chất"

Ghi nhận thực tế cho thấy, nhiều phụ huynh hiện nay ưu tiên các trường đại học có học phí phù hợp nhưng vẫn đảm bảo chất lượng đào tạo, cơ hội việc làm và trải nghiệm sinh viên.

Tại TP Hồ Chí Minh, Trường Đại học Gia Định (GDU) là một trong những ngôi trường được nhiều phụ huynh quan tâm nhờ mức học phí được đánh giá phù hợp với số đông gia đình. Hiện học phí của trường dao động khoảng 1 - 1,4 triệu đồng/tín chỉ tùy ngành đào tạo.

Bên cạnh đó, nhà trường còn xây dựng chương trình đào tạo tinh gọn giúp sinh viên tốt nghiệp từ 3 năm, sớm gia nhập thị trường lao động. Đặc biệt, GDU triển khai quỹ học bổng 25 tỷ đồng trong năm 2026, với nhiều suất học bổng giá trị từ 20% - 100% học phí học kỳ 1, cùng hàng loạt quà tặng công nghệ như Iphone 18 Promax, Laptop, Airpods,... dành cho thí sinh đăng ký sớm.

Ngoài học phí, yếu tố việc làm sau tốt nghiệp cũng đang được nhiều bậc phụ huynh, học sinh xem là tiêu chí quan trọng khi chọn trường đại học cho con.

Thống kê từ Trung tâm Trải nghiệm sinh viên và Quan hệ doanh nghiệp GDU năm 2025, tỷ lệ sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp đạt 96,8%. Nhà trường hiện cũng đẩy mạnh hợp tác doanh nghiệp, tăng cường thời lượng học thực tế và cam kết hỗ trợ giới thiệu việc làm cho 100% sinh viên sau khi tốt nghiệp.