Chủ tịch Quốc hội: Thiết kế cơ chế linh hoạt, kỷ luật tài chính phải nghiêm nhưng chính sách phát triển phải mở

Sáng 20/5, tại Nhà Quốc hội, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã chủ trì cuộc làm việc với Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính về các nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2026 và cả nhiệm kỳ.

Nhiệm kỳ Quốc hội khoá XVI, Ủy ban Kinh tế và Tài chính có 71 thành viên, trong đó Thường trực Ủy ban có 23 thành viên.

Các ý kiến tại cuộc làm việc đã trao đổi thẳng thắn, tập trung làm rõ những vướng mắc, thuận lợi trong việc thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm của Ủy ban năm 2026, cũng như cả nhiệm kỳ 2026-2031.

Phát biểu kết luận cuộc làm việc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao tinh thần đoàn kết, nỗ lực, trách nhiệm của các thành viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng như Vụ Kinh tế và Tài chính trong triển khai các nhiệm vụ trong năm 2025, nhiệm kỳ Quốc hội khoá XV cũng như những tháng đầu năm 2026; nhất là trong bối cảnh khối lượng công việc lập pháp, thẩm tra, giám sát liên quan đến lĩnh vực kinh tế, tài chính, ngân sách ngày càng lớn và có yêu cầu rất cao.

Theo Chủ tịch Quốc hội, nếu không kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn pháp luật, nhất là trong giai đoạn 2024-2025, nền kinh tế khó có thể đạt được kết quả tăng trưởng tích cực như thời gian qua. Điểm lại những kết quả nổi bật mà đất nước đạt được, Chủ tịch Quốc hội ghi nhận, biểu dương những đóng góp quan trọng của Ủy ban Kinh tế và Tài chính trong việc tham gia tháo gỡ những “điểm nghẽn” về thể chế trong lĩnh vực kinh tế, tài chính.

Phải có giải pháp rõ cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Về các nhiệm vụ trọng tâm còn lại trong năm cũng như cả nhiệm kỳ, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Ủy ban Kinh tế và Tài chính tiếp tục quán triệt sâu sắc tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quốc hội, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Ủy ban Kinh tế và Tài chính lần thứ nhất; đồng thời nâng cao nhận thức, trách nhiệm của từng cán bộ, đảng viên trong thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Ủy ban chủ động triển khai chương trình xây dựng pháp luật của Quốc hội khóa XVI, nhất là các dự án luật, nghị quyết có liên quan trực tiếp đến lĩnh vực kinh tế, tài chính, ngân sách.

Theo đó, Ủy ban cần chủ động hơn nữa trong công tác tham mưu chính sách, đảm bảo đúng quy trình thủ tục, nâng cao chất lượng chính sách, không thể vì áp lực tiến độ mà làm giảm chiều sâu chính sách, nhất là đối với những vấn đề có tác động lớn tới nền kinh tế, doanh nghiệp và đời sống Nhân dân. Cùng với xây dựng chính sách mới, Ủy ban cần rà soát các quy định hiện hành để phát hiện điểm nghẽn, bất cập, từ đó đề xuất sửa đổi, bổ sung kịp thời.

Chủ tịch Quốc hội cũng đặc biệt lưu ý Ủy ban trong vấn đề tham mưu chính sách để đảm bảo mục tiêu tăng trưởng hai con số, tạo dư địa cho phát triển nhưng không đánh đổi ổn định vĩ mô, an toàn tài chính, nợ công và chất lượng tăng trưởng.

Theo Chủ tịch Quốc hội, cần làm rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương, cũng như trách nhiệm của Quốc hội trong việc ban hành các quyết sách, cơ chế nhằm thúc đẩy tăng trưởng. Các giải pháp đưa ra phải có cơ sở thực tiễn, có địa chỉ trách nhiệm, tránh chung chung, thiếu khả thi.

Kỷ luật tài chính phải nghiêm, nhưng chính sách phát triển phải mở

Liên quan tới công tác giám sát, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu “giám sát để khơi thông nguồn lực”, không chỉ để chỉ ra sai phạm mà quan trọng hơn là phát hiện rõ điểm nghẽn, nguyên nhân và giải pháp. “Nguồn lực quốc gia đang nghẽn ở đâu? Nghẽn do luật, do phối hợp, do tâm lý sợ trách nhiệm hay do năng lực thực thi? Ủy ban Kinh tế và Tài chính phải trả lời bằng báo cáo giám sát có số liệu, địa chỉ, kiến nghị cụ thể”, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Ủy bản phải trả lời cho được những câu hỏi đó.

Cùng với đó, yêu cầu Ủy ban bổ sung ngay vào chương trình hành động năm 2026 một số việc cụ thể: tổ chức thực hiện khối lượng 09 luật trình Quốc hội, 06 nội dung trình UBTVQH theo thứ tự ưu tiên, không để áp lực tiến độ làm giảm chiều sâu thẩm tra; theo dõi dứt điểm 34 văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành còn chậm; xây dựng kế hoạch rà soát 29 luật giai đoạn 2026 - 2030 theo nhóm chính sách lớn; vận hành 06 tiểu ban chuyên môn theo hướng thực chất, có sản phẩm đầu ra.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý cần khẩn trương đổi mới mạnh phương thức thẩm tra, từ "thẩm tra hồ sơ" sang "thẩm tra chính sách". Theo đó, Ủy ban cần chuyển mạnh từ thẩm tra theo lối “đọc hồ sơ, góp ý kỹ thuật” sang thẩm tra dựa trên phân tích chính sách, dữ liệu, đánh giá tác động và dự báo rủi ro.

“Mỗi báo cáo thẩm tra phải trả lời được mấy câu hỏi: chính sách này giải quyết vấn đề gì; tác động đến tăng trưởng, ngân sách, nợ công, doanh nghiệp, người dân ra sao; có tạo thêm thủ tục, chi phí tuân thủ không; có xung đột với luật khác không? Đặc biệt Ủy ban Kinh tế và Tài chính phải tham gia ngay từ khâu hình thành chính sách, không đợi đến khi hồ sơ trình sang mới thẩm tra”. Nêu rõ như vậy, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu báo cáo phải giảm mô tả, tăng phân tích; giảm nhận định chung, tăng số liệu; giảm góp ý dàn trải, tăng kiến nghị có trọng tâm; giảm phản ứng thụ động, tăng tham gia từ sớm, từ xa.

Nhấn mạnh về vấn đề giữ vững kỷ luật tài chính - ngân sách, mở đường cho phát triển, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, mọi đề xuất tăng chi, giảm thu, miễn giảm thuế, phát hành trái phiếu, vay nợ, bảo lãnh, đầu tư công, sử dụng tài sản công đều phải được thẩm tra chặt chẽ, đúng nguyên tắc, đúng pháp luật.

“Ủy ban Kinh tế và Tài chính phải giúp Quốc hội thiết kế các cơ chế đủ an toàn để phát triển, đủ linh hoạt để khơi thông nguồn lực, đủ minh bạch để kiểm soát rủi ro, đủ trách nhiệm để tránh thất thoát, lãng phí. Kỷ luật tài chính phải nghiêm, nhưng chính sách phát triển phải mở; quản lý phải chặt, nhưng không được làm nghẽn nguồn lực; ổn định vĩ mô phải vững, nhưng không được bỏ lỡ cơ hội tăng trưởng", Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu Ủy ban Kinh tế và Tài chính tập trung giám sát vào một số lĩnh vực trọng tâm, gồm: hiệu quả đầu tư công, nhất là các dự án quan trọng quốc gia và chương trình mục tiêu; kỷ luật tài chính - ngân sách; quản lý nợ công, tài sản công; thị trường tài chính, chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp, bảo hiểm, ngân hàng, bất động sản và các rủi ro lan truyền tới ổn định kinh tế vĩ mô.

Bên cạnh đó, cần giám sát hiệu quả chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, phát triển kinh tế tư nhân, doanh nghiệp nhà nước, mô hình PPP và việc huy động nguồn lực xã hội. Chủ tịch Quốc hội lưu ý, chính sách nào cũng có mặt thuận và mặt trái; mặt thuận thì quyết tâm làm, mặt trái thì phải nhận diện, theo dõi, kiểm soát chặt chẽ, không vì lo ngại rủi ro mà làm chậm cơ hội phát triển. Đối với các luật, nghị quyết đã được Quốc hội ban hành, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu phải theo dõi chặt chẽ quá trình thực thi. Nếu chính sách tốt nhưng triển khai chậm, không đi vào cuộc sống thì phải kiểm tra, làm rõ nguyên nhân và kiến nghị xử lý.

Xây dựng Ủy ban mạnh về chuyên môn, dữ liệu và chuyên gia

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu xây dựng Ủy ban Kinh tế và Tài chính thành một ủy ban mạnh về chuyên môn, mạnh về dữ liệu, mạnh về chuyên gia. Trong bối cảnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo đang diễn ra mạnh mẽ, Ủy ban cần đi đầu trong số hóa, ứng dụng công nghệ, AI để nâng cao chất lượng thẩm tra, giám sát và phân tích chính sách.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, những công việc công nghệ có thể thay thế, hỗ trợ con người thì cần mạnh dạn ứng dụng để tiết kiệm thời gian, nâng cao độ chính xác và hiệu quả xử lý công việc. Không thể tiếp tục làm theo lối cũ trong khi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang phát triển rất nhanh.

Chủ tịch Quốc hội giao Ủy ban Kinh tế và Tài chính phối hợp với Văn phòng Quốc hội, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường xây dựng lộ trình cụ thể về chuyển đổi số, dữ liệu và AI trong hoạt động của Ủy ban; ưu tiên phục vụ thẩm tra ngân sách, đầu tư công, nợ công, thị trường tài chính, phân tích chính sách và theo dõi kiến nghị sau giám sát.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu tiếp tục hoàn thiện quy trình phối hợp giữa Ủy ban Kinh tế và Tài chính với Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước, các bộ, ngành theo hướng chủ động từ sớm, từ xa. Hồ sơ không đạt yêu cầu thì phải nêu rõ, kịp thời, thực chất, trên tinh thần xây dựng; không để hồ sơ chất lượng thấp đi đến cuối quy trình mới phát hiện bất cập.

Đối với các kiến nghị liên quan đến tăng trưởng GDP địa phương, phê duyệt chủ trương đầu tư, đội vốn, doanh nghiệp nhỏ khó tiếp cận nguồn vốn, quản lý tài sản công, công tác quy hoạch, sử dụng nguồn nhân lực…, Chủ tịch Quốc hội giao các Phó Chủ tịch Quốc hội phụ trách làm việc cụ thể với Thường trực Ủy ban để có báo cáo, đề xuất lãnh đạo Quốc hội xem xét, chỉ đạo.

Về tổ chức bộ máy, biên chế, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh quan điểm phải bảo đảm điều kiện tốt nhất để Ủy ban hoàn thành nhiệm vụ, nhưng gắn với cơ cấu lại đội ngũ, nâng cao chất lượng, không chỉ tăng về số lượng. Đồng thời, cần có cơ chế huy động chuyên gia, đặt hàng nghiên cứu, tổ chức tham vấn độc lập, xây dựng cơ sở dữ liệu kinh tế - tài chính phục vụ thẩm tra, giám sát.

Chủ tịch Quốc hội bày tỏ tin tưởng, với sự đoàn kết, quyết tâm, tinh thần trách nhiệm và sự chỉ đạo sát sao của các Phó Chủ tịch Quốc hội phụ trách, Ủy ban Kinh tế và Tài chính sẽ tiếp tục phát huy kết quả đã đạt được, hoàn thành tốt nhiệm vụ của cả nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, trước mắt là phục vụ hiệu quả Kỳ họp thứ Hai.