Cơn sốt AI trước bài toán hoàn vốn

Tuần chao đảo của cổ phiếu AI và bán dẫn

Suốt hai năm qua, các cổ phiếu liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn đã đóng vai trò là động lực quan trọng kéo thị trường chứng khoán toàn cầu liên tục phá đỉnh. Thế nhưng, tuần giao dịch vừa qua đã chứng kiến một cú rung lắc dữ dội, thử thách niềm tin của giới đầu tư.

Theo CNBC, chỉ trong vài phiên giao dịch của tuần trước, tổng giá trị vốn hóa thị trường của 20 cổ phiếu ngành trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn lớn nhất thế giới đã sụt giảm 1.000 tỷ USD.

Với riêng ngành bán dẫn tại Mỹ, chỉ số bán dẫn Philadelphia đã có 8 phiên giảm liên tiếp, đánh dấu đà giảm dài nhất kể từ năm 2008. Áp lực bán phản ánh những lo ngại về chi phí vốn, lãi suất và khả năng các khoản đầu tư AI mang lại lợi nhuận tương xứng.

Sức ép nhanh chóng lan rộng, khiến nhiều thị trường chứng khoán lớn đồng loạt đi xuống. Đáng chú ý, đợt điều chỉnh không chỉ ảnh hưởng đến các tập đoàn công nghệ Mỹ, mà còn tác động mạnh tới những thị trường châu Á vốn phụ thuộc đáng kể vào nhóm cổ phiếu bán dẫn.

Tại Mỹ, tính chung trong cả tuần, chỉ có chỉ số Dow Jones giữ được sắc xanh, trong khi cả S&P 500 và Nasdaq đều giảm sâu. Trong đó, Nasdaq đánh dấu tuần giảm mạnh nhất kể từ tháng 6. Tại châu Á, chỉ số Kospi của Hàn Quốc cũng vừa lao dốc hơn 14%, tuần giảm mạnh nhất kể từ năm 2008, khi các cổ phiếu Samsung và SK Hynix chịu áp lực bán mạnh.

Theo Goldman Sachs, làn sóng bán tháo các cổ phiếu AI đã khiến các quỹ phòng hộ trên toàn cầu thua lỗ lớn trong tuần qua. Trong đó, các nhà quản lý quỹ tập trung vào thị trường châu Á đã lỗ 6,8% trong nửa đầu tháng này, xóa sạch hơn một nửa mức lợi nhuận đạt được tính đến đỉnh điểm hồi cuối tháng 6.

"Cú sốc Coreweave" rung chuyển thị trường Nhật Bản

Tại Nhật Bản, tâm điểm bất an bắt đầu từ CoreWeave - công ty Mỹ chuyên cung cấp hạ tầng điện toán đám mây chuyên biệt cho AI. Giá trái phiếu và cổ phiếu của công ty đã lao dốc mạnh, do nhà đầu tư lo ngại về khoản nợ lên tới 50 tỷ USD. Điều này đã làm chao đảo thị trường Nhật Bản tuần trước, nhất là phiên giao dịch giảm mạnh thứ 3 trong lịch sử nước này.

Thứ 5 tuần trước, thị trường chứng khoán Tokyo đã giảm tới 4,9%. Đây là mức giảm tính theo số điểm lớn thứ ba trong lịch sử, đồng thời là ngày giảm điểm thứ 6 liên tiếp của chỉ số Nikkei 225. Các cổ phiếu liên quan đến AI và bán dẫn - vốn nâng đỡ cho chứng khoán Nhật Bản, có mức giảm mạnh nhất. Chuỗi giảm kết thúc vào thứ 6 do hoạt động mua vào sau đợt giảm mạnh.

Nguyên nhân chính là sự bất ổn về khả năng tín dụng của CoreWeave, doanh nghiệp hạ tầng AI của Mỹ, có mối liên hệ chặt chẽ với chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu, trong đó có các tập đoàn bán dẫn Nhật Bản. Trong hai ngày 13 và 14, giá trái phiếu của CoreWeave đã lao dốc và đẩy lợi suất lên 15%, trong khi cổ phiếu cũng mất hơn 15%.

Cổ phiếu AI và bán dẫn tại Nhật Bản thời gian gần đây đã ở vùng giá cao, cộng thêm lo ngại mới về khả năng tín dụng đang trở thành lý do để nhà đầu tư bán ra chốt lời.

Cú sốc liên quan đến khả năng huy động vốn của CoreWeave làm dấy lên lo ngại các dự án hạ tầng AI có thể bị trì hoãn, tác động tiêu cực đến cổ phiếu của nhiều tập đoàn công nghệ Nhật Bản như Advantest, Tokyo Electron và SoftBank Group. Chỉ riêng ba tập đoàn này đã chiếm khoảng 1/4 tỷ trọng của chỉ số Nikkei 225.

Nếu trước đây giới công nghệ chủ yếu lo ngại thiếu điện, thiếu chip bán dẫn hay năng lực xây dựng trung tâm dữ liệu, thì hiện nay khả năng huy động nguồn vốn dài hạn đang trở thành một rủi ro ngày càng đáng chú ý liên quan đến đầu tư vào AI và bán dẫn.

Nvidia khẳng định niềm tin vào làn sóng đầu tư AI

Ngay cả Nvidia, doanh nghiệp đang giữ vị trí trung tâm trong làn sóng đầu tư AI, cũng không tránh khỏi áp lực. Cổ phiếu hãng chip Mỹ đã giảm 5,39% trong tuần qua. Trước những biến động của thị trường, Tổng Giám đốc Nvidia Jensen Huang đã phải lên tiếng khẳng định niềm tin vào quá trình chuyển đổi công nghệ đang diễn ra.

Ông Jensen Huang - Tổng Giám đốc, Tập đoàn Nvidia cho hay: "Tất cả những biến động này rồi sẽ qua đi, bởi một lý do rất đơn giản: chúng ta đang bước vào giai đoạn chuyển đổi nền tảng công nghệ mới. Toàn bộ hệ thống máy tính đang vận hành xã hội, quốc gia và các doanh nghiệp hiện nay đang được tái thiết và chúng ta không thể quay đầu lại. Những thông tin thị trường tuần này chỉ là biến động nhất thời. Tin tức thì luôn xuất hiện mỗi ngày, nhưng điều đó không làm thay đổi các yếu tố cơ bản".

Doanh thu AI và ma trận số liệu

Những tuyên bố từ phía nhà lãnh đạo Nvidia, đã hỗ trợ phần nào cho tâm lý thị trường. Tuy nhiên, như vậy là chưa đủ để khôi phục niềm tin của nhà đầu tư, vốn đang dao động do tình trạng phức tạp, thiếu tin cậy của các số liệu tài chính.

Theo tạp chí The Economist, một vấn đề đáng chú ý của cơn sốt AI là sự thiếu nhất quán trong các số liệu tài chính. Doanh thu quy đổi theo năm của OpenAI từng được đưa tin ở mức 70 tỷ USD, trong khi một báo cáo khác đưa ra con số khoảng 50 tỷ USD, do khác biệt về phương pháp tính và phạm vi ghi nhận doanh thu. Những khác biệt tương tự khiến nhà đầu tư khó đánh giá chính xác quy mô kinh doanh và so sánh hiệu quả giữa các doanh nghiệp AI.

Bức tranh tài chính của các tập đoàn công nghệ còn trở nên phức tạp hơn bởi những cam kết ngoài bảng cân đối kế toán. Ước tính, Amazon, Google, Meta và Microsoft có tổng cộng 2.400 tỷ USD cam kết tài chính chưa được ghi nhận trực tiếp như các khoản nợ vay, nhưng có thể kéo theo nghĩa vụ chi trả trong tương lai.

Quy mô các cam kết này đã vượt qua số tiền huy động từ trái phiếu, làm dấy lên câu hỏi về những nghĩa vụ tài chính mà các tập đoàn phải đáp ứng trong những năm tới, trong khi doanh thu từ AI vẫn cần chứng minh khả năng tạo ra dòng tiền tương xứng với quy mô đầu tư.

Đầu tư AI và bài toán hoàn vốn

Nhưng ngay cả khi xác định được rõ quy mô doanh thu và nghĩa vụ tài chính, câu hỏi quan trọng nhất vẫn còn đó: Các doanh nghiệp AI có thể tạo ra đủ dòng tiền và lợi nhuận để bù đắp chi phí đầu tư hay không? Đây cũng là phép thử đối với mô hình tăng trưởng dựa ngày càng nhiều vào thị trường vốn.

Áp lực huy động vốn đang trở thành một thách thức lớn đối với cuộc đua hạ tầng AI. Tỷ phú Ray Dalio dự báo tổng nguồn cung nợ ròng của nền kinh tế Mỹ có thể lên tới 4.400 tỷ USD vào năm 2027, tăng so với mức 3.500 tỷ USD năm 2025. Điều này có thể khiến các doanh nghiệp phải cạnh tranh gay gắt hơn để tiếp cận nguồn vốn.

Trong khi đó, các tập đoàn điện toán đám mây lớn đã phát hành khoảng 220 tỷ USD trái phiếu trong nửa đầu năm 2026, gần gấp đôi mức của cả năm 2025. Khi quy mô đầu tư AI tiếp tục tăng, việc phụ thuộc nhiều hơn vào thị trường nợ cũng khiến nhà đầu tư chú ý hơn tới chi phí vay và khả năng trả nợ của doanh nghiệp.

Ông Jordan Jackson - Chuyên gia Chiến lược Thị trường Toàn cầu, Công ty Quản lý tài sản J.P. Morgan cho hay: "Chúng ta đang bước vào giai đoạn chuyển giao: Nếu trước đây chi tiêu vốn được tài trợ bằng dòng tiền mặt tự có, nay đang phải dựa vào thị trường vốn cả thị trường cổ phiếu và đặc biệt đáng lưu tâm là thị trường nợ. Khi các khoản nợ bắt đầu xuất hiện dày đặc trên bảng cân đối kế toán, thị trường tín dụng có lẽ là nơi đầu tiên cần theo dõi sát sao nếu những dấu hiệu suy yếu thực sự bắt đầu phát tác".

Dù vậy, đợt điều chỉnh hiện nay chưa đồng nghĩa nhu cầu đối với công nghệ AI đã suy yếu. Nhiều ý kiến cho rằng thị trường đang điều chỉnh lại những kỳ vọng có phần quá cao sau thời gian dài cổ phiếu tăng mạnh. Vấn đề là trong một cuộc đua công nghệ đòi hỏi vốn đầu tư khổng lồ, không phải doanh nghiệp nào cũng có thể chuyển lợi thế công nghệ thành lợi nhuận bền vững.

Ông Barry Ritholtz - Chủ tịch kiêm Giám đốc Đầu tư, Công ty Quản lý tài sản Ritholtz cho hay: "Tôi không nghĩ mối đe dọa ở đây là việc công nghệ này không kiếm ra tiền. Đó không phải là vấn đề. Đây là một cuộc cách mạng công nghệ khổng lồ. Dòng vốn không hề thiếu. Vấn đề cốt lõi là: doanh nghiệp nào sẽ trụ lại được, ai chiến thắng và ai sẽ bị đào thải? Điều này luôn cực kỳ khó đoán. Hãy nhìn lại thời kỳ máy tính cá nhân bùng nổ. Khi đó doanh nghiệp nào trông cũng như người chiến thắng, nhưng phần nhiều trong số họ đã phải rút lui khỏi cuộc chơi".

Những lời khẳng định về tương lai của AI có thể củng cố niềm tin vào tiềm năng công nghệ, nhưng chưa đủ để giải đáp các câu hỏi mà thị trường đang đặt ra. Giới đầu tư cần những bằng chứng rõ ràng hơn về doanh thu thực tế, dòng tiền và khả năng sinh lời, để xác định liệu các khoản đầu tư khổng lồ hôm nay có tạo ra giá trị kinh tế tương xứng trong tương lai hay không.