Công nghệ cao dẫn dắt dòng vốn FDI toàn cầu

Xu hướng mới của dòng vốn FDI toàn cầu

Theo Báo cáo Đầu tư Thế giới 2026 vừa được Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và phát triển (UNCTAD) đưa ra, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI đang là một trong những nguồn vốn có vai trò then chốt với sự phát triển của nhiều nền kinh tế trên toàn cầu. Trong những năm gần đây, dòng vốn FDI đang chứng kiến những sự dịch chuyển đáng chú ý.

Theo báo cáo, dòng vốn FDI toàn cầu đã có sự phục hồi tích cực trong năm 2025, đạt mức 1.600 tỷ USD, tăng 6% so với năm trước đó.

Đặc biệt, các lĩnh vực công nghệ chiến lược như hạ tầng AI, chip bán dẫn, khoáng sản thiết yếu hay chuyển đổi năng lượng đang trở thành động lực hàng đầu cho dòng vốn này. Những ngành trên chiếm tới 44% tổng giá trị các dự án đầu tư xây mới trên toàn cầu trong năm ngoái. Chỉ riêng các dự án trung tâm dữ liệu đã chứng kiến giá trị đầu tư tăng 235 tỷ USD với năm 2024.

Có thể nói là công nghệ cao đã trở thành từ khóa hàng đầu với các hoạt động đầu tư vốn FDI toàn cầu. Và cùng với sự dịch chuyển này, tiêu chí của các nhà đầu tư FDI cũng đang có hàng loạt sự thay đổi, mà các nền kinh tế cả phát triển và đang phát triển cần thích ứng trong cuộc đua thu hút dòng vốn này. Đây là quan điểm đã được chuyên gia của Ngân hàng Maybank chia sẻ với nhóm phóng viên thường trú Đài THVN tại Singapore

Ông Brian Lee - Chuyên gia kinh tế, Bộ phận đầu tư chứng khoán, Ngân hàng Maybank tại Singapore cho hay: "Điều khiến một quốc gia trở nên hấp dẫn trong mắt các nhà đầu tư FDI, trước hết là sự ổn định về địa chính trị và điều hành kinh tế. Bên cạnh đó là mức độ mở cửa với dòng vốn FDI và nhân tài quốc tế, bởi đây không phải là ốc đảo cô lập. Chất lượng hạ tầng kết nối và hệ sinh thái cung ứng cũng là yếu tố rất quan trọng. Cuối cùng là tính ổn định và dễ dự báo của môi trường đầu tư. Đây đều là những tiêu chí mà các doanh nghiệp sẽ cân nhắc kỹ khi lựa chọn điểm đến".

Nhật Bản thu hút đầu tư FDI theo gói hỗ trợ

Khi dòng vốn FDI toàn cầu đổi hướng, tiến vào các lĩnh vực công nghệ cao, những nền kinh tế hàng đầu cũng đang mạnh mẽ thúc đẩy cuộc đua này.

Như với Mỹ, các thỏa thuận thương mại mới đang là nền tảng để nước này đổi lấy những cam kết đầu tư hàng trăm tỷ USD nhằm thúc đẩy nhiều ngành sản xuất chiến lược trong nước: TSMC, Samsung, SK Hynix đều công bố dự án mở nhà máy chip bán dẫn tại Mỹ; hay đóng tàu là một trong các lĩnh vực chính của cam kết đầu tư 150 tỷ USD vào Mỹ từ doanh nghiệp Hàn Quốc.

Dù đi sau nhưng các nước EU cũng đang nỗ lực lớn thúc đẩy đầu tư vào ngành bán dẫn với Đạo luật Chip 2.0: Gỡ rào cản thủ tục cho các dự án nhà máy chip, hỗ trợ các nước thành viên đưa ra ưu đãi về đất đai, hạ tầng, năng lượng với những dự án cụm sản xuất bán dẫn quy mô lớn.

Tương tự các nền kinh tế lớn khác, Nhật Bản cũng đang thu hút FDI vào công nghệ chiến lược bằng những "gói hỗ trợ" toàn diện và linh hoạt bao gồm trợ cấp, cụm công nghiệp, hạ tầng, nhân lực và R&D… Với nước này, thu hút FDI là một phần nhằm hoàn thiện chiến lược công nghiệp nội địa.

Nhật Bản đã thu hút thành công tập đoàn sản xuất bán dẫn siêu lớn TSMC của Đài Loan (Trung Quốc), đầu tư vào tỉnh Kumamoto bằng một "gói hỗ trợ tổng thể" như: hỗ trợ vốn; hỗ trợ mặt bằng, hỗ trợ xây dựng hệ sinh thái…

Việc Nhật Bản định hướng cho TSMC xây dựng nhà máy bán dẫn JASM tại Kumamoto, vì tại khu vực này đã hình thành sẵn các liên minh đào tạo nhân lực, các trường Đại học tại vùng Kyushu.

Ông Hoshino Mitsuaki - Cục trưởng vùng Kyushu, Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản cho biết: "Tôi cho rằng điều quan trọng nhất đối với ngành công nghiệp bán dẫn hiện nay là đảm bảo nguồn nhân lực. Nguồn nhân lực thực sự đang thiếu hụt không chỉ ở vùng Kyushu của chúng tôi, mà thiếu hụt trên toàn Nhật Bản".

Nhà máy JASM đặt tại Kumamoto, là khu vực vốn được gọi là "Silicon Island" của Nhật Bản, có nhiều doanh nghiệp bán dẫn, thiết bị, vật liệu và nhân lực kỹ thuật. Việc TSMC đầu tư vào đây đã hoàn thiện một mảnh ghép quan trọng trong ngành công nghiệp Bán dẫn Nhật Bản.

Ông Kazuki Yamaoka - Công ty bán dẫn Oki, Nhật Bản cho biết: "Thế mạnh của công ty chúng tôi nằm ở việc sản xuất các thiết bị dẫn hướng và định vị nhỏ gọn, độ chính xác cao. Chúng tôi cung cấp sản phẩm cho nhiều nhà sản xuất bán dẫn và trở thành một lực lượng thầm lặng, xây dựng nền tảng cho các nhà sản xuất bán dẫn Nhật Bản".

Nhật Bản ưu đãi có chọn lọc, tập trung vào "mắt xích chiến lược", tức không dàn trải ưu đãi cho mọi dự án, mà tập trung vào các khâu còn thiếu hoặc có ý nghĩa an ninh chuỗi cung ứng. Nhật Bản không chỉ "mời gọi" FDI, mà tạo một hệ sinh thái khiến nhà đầu tư buộc phải coi Nhật Bản là điểm đặt chân chiến lược trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Văn phòng TOSBEC của chính quyền Tokyo, được hiểu là trung tâm hỗ trợ thành lập doanh nghiệp tại Tokyo. Những trung tâm này có vai trò hỗ trợ rất quan trọng đối với các doanh nghiệp FDI khi hoạt động tại các địa phương Nhật Bản.

Tại địa phương, chính quyền Nhật Bản chuyển từ tư duy "xúc tiến đầu tư' sang tư duy "đồng hành cùng nhà đầu tư". Địa phương luôn có đầu mối một cửa chuyên trách, lựa chọn ngành mũi nhọn, chuẩn bị hạ tầng và nhân lực, kết nối doanh nghiệp nước ngoài với hệ sinh thái bản địa, đồng thời tiếp tục hỗ trợ sau khi dự án đi vào triển khai.

Chi phí lao động không còn là lợi thế thu hút FDI

Trong khi các nước phát triển chạy đua thu hút vốn FDI với những lợi thế từ các gói hỗ trợ quy mô lớn hay điều kiện cơ sở hạ tầng, thì ở chiều ngược lại, các quốc gia đang phát triển lại đang đứng trước hàng loạt thách thức đáng kể.

Cũng theo Báo cáo Đầu tư Thế giới 2026 của UNCTAD, tăng trưởng của dòng vốn vào các nước phát triển lên tới 11%, vượt trội so với đà tăng của nhóm đang phát triển. Việc nhiều doanh nghiệp chuyển định hướng đầu tư sang đảm bảo chuỗi cung ứng chiến lược, đã khiến lợi thế về lao động giá rẻ của các nước đang phát triển nhanh chóng mất hiệu lực.

Hiện có tới 80% lượng vốn FDI toàn cầu tập trung vào nhóm 20 quốc gia tiếp nhận lớn nhất, chủ yếu là các nước giàu. UNCTAD cảnh báo, mục tiêu công nghệ cao đang khiến cuộc đua thu hút vốn FDI trở nên trở nên bất đối xứng, khi các nước thu nhập trung bình và thấp gặp nhiều rào cản về năng lượng, kết nối internet hay nguồn nhân lực, khiến họ chỉ dừng lại ở vị thế tiêu dùng công nghệ ngoại nhập

Các nước đang phát triển và kinh nghiệm thu hút FDI

Khi những lợi thế cũ không còn là yếu tố cạnh tranh hàng đầu, các nền kinh tế đang phát triển sẽ cần những hướng đi mới trong chiến lược thu hút FDI đó là phải nâng cao chất lượng dòng vốn và hướng tới thúc đẩy các nguồn lực nội địa - đó cũng là nhận định được chuyên gia chia sẻ với các phóng viên Đài THVN.

Theo các chuyên gia, việc định nghĩa lại khái niệm về "Vốn FDI chất lượng cao" là một yêu cầu hàng đầu với các nước đang phát triển, để tránh nguy cơ rơi vào cái bẫy thu hút những nguồn vốn FDI gia công giá trị thấp cho nền kinh tế.

Ông Brian Lee - Chuyên gia kinh tế, Bộ phận đầu tư chứng khoán, Ngân hàng Maybank tại Singapore cho biết: "FDI chất lượng cao phải tạo ra giá trị gia tăng, có tính lan tỏa, chuyển giao công nghệ và nâng cao tay nghề lao động địa phương. Cần tránh tình trạng 'nền kinh tế hai tốc độ' - nơi khối FDI phát triển mạnh còn doanh nghiệp trong nước bị bỏ lại phía sau".

Dù nhiều nước đang phát triển đã đạt bước tiến khả quan về tăng trưởng vốn FDI, các chuyên gia cũng cho rằng cần có những chiến lược hiệu quả để dòng vốn duy trì ổn định và lan tỏa giá trị cho nền kinh tế trong dài hạn.

Ông Brian Lee - Chuyên gia kinh tế, Bộ phận đầu tư chứng khoán, Ngân hàng Maybank tại Singapore cho hay: "Ở cấp độ vĩ mô, các chính sách ưu đãi không nên chỉ ở thời điểm doanh nghiệp mới vào thị trường, mà cả các hỗ trợ mang tính duy trì dựa trên giá trị tạo ra, như giảm thuế dựa trên chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển hàng năm hay mức độ hỗ trợ doanh nghiệp nội địa. Các chính phủ cũng có thể làm cầu nối để gắn kết tập đoàn đa quốc gia với nhà cung ứng trong nước".

Có thể nói, sự thay đổi cục diện dòng vốn FDI toàn cầu đang là thách thức lớn, nhưng cũng là thời cơ để các nước đang phát triển tái định hình nền kinh tế, tạo ra điều kiện đầu tư vào con người, hoàn thiện hạ tầng số và chủ động kết nối doanh nghiệp nội địa vào chuỗi giá trị toàn cầu. Những điều này sẽ đóng vai trò then chốt để biến dòng vốn FDI công nghệ cao thành đòn bẩy phát triển dài hạn.

Công nghệ cao, hạ tầng số và nhân lực chất lượng đang trở thành những lợi thế cạnh tranh mới. Với các nền kinh tế đang phát triển, câu hỏi không còn là làm thế nào để thu hút FDI, mà là làm thế nào để biến FDI công nghệ cao thành năng lực nội sinh của nền kinh tế.