Cục Di sản văn hóa khai mạc lớp bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ công tác di sản văn hóa năm 2026

Chương trình do Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức, có sự tham dự của Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Trần Hòa Nam, Cục trưởng Cục Di sản văn hóa Lê Thị Thu Hiền, cùng hàng loạt chuyên gia đầu ngành. Đây là đợt sinh hoạt chuyên môn quy mô lớn nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng các nhiệm vụ theo Thông báo số 156-TB/VPTW về công tác bảo tồn, bảo tàng, đội ngũ cán bộ cần chủ động cập nhật kiến thức, nâng cao năng lực tham mưu và tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về di sản văn hóa.

Mở đầu chương trình, Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương đã phác họa bức tranh toàn cảnh của ngành quản lý di sản. Mặc dù Việt Nam đang sở hữu khối tài sản khổng lồ với hơn 40.000 di tích và gần 70.000 di sản văn hóa phi vật thể, công tác bảo tồn hiện đang đối mặt với sức ép rất lớn. Lãnh đạo Bộ thẳng thắn chỉ rõ 5 thách thức hóc búa: tác động của biến đổi khí hậu, áp lực đô thị hóa, thiếu hụt nguồn lực đầu tư, mâu thuẫn giữa yêu cầu bảo tồn nghiêm ngặt với mục tiêu phát triển kinh tế, và tình trạng thương mại hóa di sản quá đà.

Đồng tình với quan điểm này, ông Trần Hòa Nam - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa nhấn mạnh nguyên tắc quản trị tại địa phương: "Một nhận định chưa đầy đủ có thể dẫn đến những ứng xử quản lý thiếu phù hợp, một giải pháp thiếu cân nhắc có thể để lại hệ quả lâu dài". Chính vì vậy, đội ngũ quản lý di sản cần phải có sự thận trọng trong đánh giá, chặt chẽ trong tham mưu và chính xác trong thực thi.

Điểm sáng của đợt bồi dưỡng năm nay là việc ứng dụng trực tiếp các lý thuyết phát triển hiện đại và công nghệ số vào việc "giải phẫu" thực trạng. Các báo cáo chuyên đề đã mang đến một lăng kính hoàn toàn mới về cách thức quản lý:

- Mô hình Hợp tác Công - Tư (PPP): Theo PGS.TS Đặng Văn Bài, ngành di sản cần từ bỏ tư duy bảo tồn "đóng băng" vốn biến di sản thành gánh nặng ngân sách. Di sản phải được xem là nguồn vốn văn hóa, vận hành qua cơ chế chia sẻ ba bên: Nhà nước (kiến tạo thể chế), Doanh nghiệp (đầu tư công nghệ, kết nối thị trường) và Cộng đồng nghệ nhân (giữ lửa thực hành).

- Kho dữ liệu số quốc gia: TS. Lê Thị Minh Lý và TS.KTS Đinh Việt Phương khẳng định chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc "chụp ảnh 3D" bề mặt. Mục tiêu tối thượng là thiết lập Kho dữ liệu văn hóa số quốc gia liên thông, ứng dụng AI để phục dựng, kết hợp cùng hệ thống Big Data phục vụ công tác tra cứu, giáo dục và công nghiệp văn hóa.

- Chiến lược không gian văn hóa biển: Lần đầu tiên, GS.TS Nguyễn Văn Kim đặt vấn đề quy hoạch các "Khu bảo tồn văn hóa biển" và làm giàu Hệ tri thức biển, xem đây là "sức mạnh mềm" cốt lõi để bảo vệ chủ quyền quốc gia và phát triển kinh tế xanh.

- Chuyên nghiệp hóa giám định cổ vật: TS. Nguyễn Đình Chiến gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng đồ giả cổ tràn lan, qua đó chỉ ra yêu cầu cấp thiết phải khẩn trương đào tạo và cấp thẻ Giám định viên quốc gia để chuẩn hóa công tác bảo tàng.

Không chỉ dừng ở lý thuyết, chương trình đã dành thời lượng lớn để các đại biểu cùng mổ xẻ kế hoạch thực hiện Quyết định số 1956/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Những vướng mắc từ cơ sở liên quan đến định mức kinh tế - kỹ thuật, bảo vệ di sản sau ghi danh, và cách thức lập đề án thu hồi cổ vật đều được Ban tổ chức giải đáp trực tiếp, tuân thủ nguyên tắc di sản phải "tiếp tục sống trong đời sống đương đại".

Nhằm kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, hơn 300 học viên sẽ trực tiếp khảo sát mô hình quản lý, kỹ năng trưng bày và phát huy giá trị tại Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Ponagar, danh thắng Hòn Chồng và Bảo tàng Hải dương học Nha Trang.

Chương trình bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ năm 2026 của Cục Di sản văn hóa một lần nữa khẳng định bước ngoặt trong tư duy toàn ngành: Chuyển từ "quản lý hành chính" sang "kiến tạo hệ sinh thái phát triển", lấy công nghệ số làm phương tiện và cộng đồng làm trung tâm để bảo đảm di sản Việt Nam tiếp tục lan tỏa sức sống mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.