Cuộc đua AI trước bài toán giảm tốc và sinh lời

Thị trường chấn động sau lời kêu gọi hãm phanh AI

Là những đối thủ cạnh tranh trực tiếp trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo AI, nhưng 3 CEO hàng đầu của ngành phát triển AI - Dario Amodei của Anthropic, Sam Altman của OpenAI và Elon Musk của SpaceX - công ty mẹ của X. AI - lại vừa có sự đồng thuận hiếm hoi: Đó là thế giới và các doanh nghiệp cần phải "hãm phanh" đà phát triển công nghệ này, đặc biệt ở những mô hình tiên tiến hàng đầu, sau liên tiếp các sự cố mất an toàn liên quan đến những mô hình này trong năm nay.

Khi các lo ngại về an toàn AI bị thổi bùng lên, thị trường chính là nơi phản ứng đầu tiên, đặc biệt là ở làn sóng IPO. Từng có kỳ vọng vượt qua thương vụ khổng lồ khoảng 85 tỷ USD giữa năm nay của SpaceX, nhưng CEO OpenAI Sam Altman đã phải thừa nhận việc lên sàn lúc này là "thiếu khôn ngoan" và quyết định lùi kế hoạch IPO tới năm sau. Còn với các cổ phiếu đang giao dịch, làn sóng bán tháo mạnh cũng đã diễn ra sau tuyên bố của Anthropic.

Tại Phố Wall, Nvidia - "đầu tàu" của nhóm cổ phiếu chip AI giảm 3%, nhiều tên tuổi khác như Broadcom, AMD và Intel cũng bốc hơi từ 4 - 5% giá trị. Đà sụt giảm cũng lan đến các doanh nghiệp trong lĩnh vực hạ tầng trung tâm dữ liệu như HP Enterprise, Oracle hay Dell.

Không khí ảm đạm cũng lan rộng với nhóm cổ phiếu công nghệ ở nhiều thị trường lớn khác như ASML tại châu Âu, Samsung và SK Hynix của Hàn Quốc, đặc biệt là ông lớn đầu tư công nghệ Softbank đã bị thổi bay đến 10% chỉ trong một phiên tại sàn Nhật Bản.

Kịch bản hãm phanh AI gây lo ngại

Lời kêu gọi đi chậm lại có thể xem là cam kết của các tên tuổi AI nhằm khống chế những rủi ro của công nghệ này. Nhưng vì sao, một lời cam kết về sự an toàn lại tạo ra sự bất an lớn cho giới đầu tư trên thị trường như vậy?

Sự thận trọng đột ngột từ những người đi đầu trong lĩnh vực AI, rõ ràng khiến giới đầu tư không thể yên tâm, khi AI đang kích hoạt một chu kỳ đầu tư vốn lớn nhất lịch sử công nghệ. Các tập đoàn hiện đã chi tới 1.000 tỷ USD mỗi năm cho hạ tầng như trung tâm dữ liệu, chip bán dẫn và cả nguồn cung năng lượng. Do đó, tuyên bố "tốc độ nâng cấp mô hình chậm lại" lập tức tạo ra mối lo ngại về lãng phí hạ tầng diện rộng, cũng như suy yếu nhu cầu với các nhà cung cấp đầu vào.

Ông Peter Boockvar - Giám đốc Đầu tư, Quỹ quản lý tài sản One Point BFG cho biết: "Toàn bộ thị trường chứng khoán cùng triển vọng lợi nhuận của các doanh nghiệp Mỹ lúc này đều đang phụ thuộc lớn vào làn sóng chi tiêu khổng lồ cho AI hiện nay. Bất cứ điều gì tác động tiêu cực đến tiến trình này đều sẽ kích hoạt làn sóng điều chỉnh mạnh".

Lo ngại đình trệ hạ tầng còn rơi đúng vào thời điểm, các khách hàng doanh nghiệp - "bầu sữa" nuôi sống lĩnh vực ứng dụng AI, cũng đang trở nên bất an khi các khoản chi khổng lồ mua sắm công cụ AI chưa mang lại hiệu quả kinh tế tương xứng. Một khảo sát gần đây cho thấy, chỉ 37% doanh nghiệp tại Mỹ ghi nhận hiệu quả tích cực từ việc ứng dụng AI trong hoạt động của mình.

Bà Kate Smaje - Lãnh đạo toàn cầu mảng kỹ thuật số và AI, Hãng tư vấn McKinsey cho hay: "Trong phòng họp ban giám đốc của các doanh nghiệp, vấn đề mà họ quan tâm hoàn toàn khác với trên truyền thông. Câu hỏi của họ là: "Chúng tôi đã chi ra một số tiền lớn và phải làm gì để chuyển hóa chúng thành tăng trưởng quy mô và lợi nhuận bền vững? Và cứ mỗi USD chi cho công nghệ, doanh nghiệp cũng phải tốn thêm một chi phí tương đương, thậm chí nhiều hơn để tái cấu trúc con người và quy trình".

Giữa một bên là chi phí hạ tầng khổng lồ và bên kia là bài toán sinh lời còn nhiều chông gai, đề xuất "hãm phanh" phát triển AI rõ ràng là phép thử nặng đô với sự kiên nhẫn của các nhà đầu tư, xung quanh triển vọng của công nghệ này.

Giảm tốc AI có làm suy giảm nhu cầu?

Trong khi là người chủ xướng lời kêu gọi giảm tốc phát triển AI, thực tế đáng chú ý với Anthropic đó là hãng vẫn không từ bỏ các tham vọng về tài chính. Trái với đối thủ OpenAI tạm hoãn kế hoạch, Anthropic vẫn kiên định thúc đẩy hồ sơ niêm yết trên sàn Nasdaq, với kỳ vọng gọi được tới 100 tỷ USD và vốn hóa 2.000 tỷ USD - đủ giúp hãng phá vỡ các kỷ lục của SpaceX.

Bức tranh trên thị trường chứng khoán cũng không hoàn toàn chỉ là gam màu xám, mà ngược lại, nhóm cổ phiếu công nghệ khác lại có sự bứt phá mạnh mẽ sau lời kêu gọi hãm phanh AI - đó là các doanh nghiệp an ninh mạng như Crowdstrike hay Palo Alto Network, với mức tăng 2 con số chỉ trong một phiên nhờ vào dự báo doanh nghiệp tăng chi tiêu nhằm kiểm soát rủi ro AI.

Sự tự tin của Anthropic hay kỳ vọng của nhóm cổ phiếu an ninh mạng, cho thấy đề xuất giảm tốc có thể lại không quá tiêu cực với thị trường như những lo ngại ban đầu.

Theo nhiều chuyên gia phân tích tài chính, cuộc đua chi tiêu vốn AI kỷ lục hiện nay cũng đồng thời tạo ra sức ép về tài chính cực lớn với giới công nghệ. Việc giảm bớt tốc độ huấn luyện các mô hình tiên tiến tốn kém, có thể là bước đi giúp giải tỏa áp lực đầu tư và giải phóng dòng tiền tự do và thúc đẩy mức định giá.

Quan trọng hơn, mảng suy luận - nơi trực tiếp vận hành mô hình AI để đáp ứng các công việc cụ thể cho khách hàng doanh nghiệp, vẫn đang ở tình trạng cung không đủ cầu, nghĩa là động lực doanh thu cốt lõi từ AI vẫn đang được duy trì ổn định - một tín hiệu tốt cho thị trường. Như CNBC bình luận, việc hãm phanh AI tiên tiến, theo cách nào đó có thể là quãng nghỉ mà thị trường đang cần.

Cuộc đua AI bước vào giai đoạn thực dụng hơn

Không chỉ có động lực từ thị trường, cuộc đua AI còn chịu ảnh hưởng từ môi trường chính sách. Đây đang là một trong những lĩnh vực chính của cuộc cạnh tranh công nghệ chiến lược toàn cầu và giới chức Mỹ rõ ràng không muốn một sự giảm tốc nào có thể đe dọa vị thế hiện nay của Mỹ như lời Tổng thống Donald Trump nói: Nước nào chiến thắng cuộc đua AI sẽ là người thắng lợi sau cùng.

Thay vào đó, quan điểm của chính phủ Mỹ, đó là an toàn và kiểm soát rủi ro là những trách nhiệm mà chính các doanh nghiệp AI phải làm trước tiên - như lời ông David Sacks, người được mệnh danh là "trùm AI" của Nhà Trắng.

Ông David Sacks - Chủ tịch Hội đồng cố vấn khoa học công nghệ của Tổng thống Mỹ nói: "Nếu cuộc tranh luận chính trị tại Mỹ dẫn đến việc chúng ta tự trói chân mình, các nước khác sẽ tận dụng ngay thời cơ để vượt lên. Nếu các công ty AI thấy cần ưu tiên tăng sự tin cậy và dễ đoán định của sản phẩm, họ cứ việc làm điều đó. Họ có trách nhiệm pháp lý với sản phẩm của mình và phải bồi thường thiệt hại nếu tung ra những sản phẩm không an toàn. Đừng trông chờ vào việc chính phủ bảo hộ hay các thỏa thuận toàn cầu phi thực tế".

Trong khi ủng hộ việc điều tiết tiến trình phát triển AI, chính CEO của Anthropic và OpenAI cũng đã tái khẳng định rằng: Giảm tốc không có nghĩa là dừng lại và việc phát triển AI vẫn sẽ diễn ra ở một tốc độ khá nhanh.

Điều đó cho thấy rằng, sau lời kêu gọi này, cuộc đua AI không phải bế tắc, mà đang bước vào giai đoạn thực dụng hơn, trong đó các hãng công nghệ sẽ phải đồng thời điều tiết nhiều bài toán: Vừa phòng ngừa rủi ro, vừa tối ưu hóa năng lực ứng dụng phục vụ khách hàng, lại phải làm sao để không bị bỏ lại trong cuộc cạnh tranh chiến lược toàn cầu.