Cuộc đua làm chủ chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu

Malaysia cấp phép xuất khẩu đất hiếm thô

Malaysia vừa chấp thuận xuất khẩu một lô đất hiếm chưa qua chế biến để phục vụ nghiên cứu và phát triển. Đây là trường hợp được cấp phép theo chính sách quản lý mới, trong bối cảnh đất hiếm ngày càng quan trọng với các ngành công nghệ cao.

Động thái này diễn ra sau khi Malaysia ban hành hướng dẫn mới, cho phép xuất khẩu đất hiếm thô có điều kiện, nới lỏng lệnh tạm dừng xuất khẩu từ năm 2024.

Theo quy định mới, đất hiếm chưa qua chế biến có thể được xuất khẩu phục vụ nghiên cứu, phát triển hoặc chế biến nếu đáp ứng yêu cầu quản lý. Các doanh nghiệp nước ngoài đủ điều kiện cũng được tham gia.

Chính phủ Malaysia nhấn mạnh, ưu tiên không phải tăng xuất khẩu nguyên liệu thô, mà là thu hút các dự án chuyển giao công nghệ, tạo thêm giá trị trong nước.

Cuộc chạy đua về nguồn cung đất hiếm toàn cầu

Việc Malaysia điều chỉnh chính sách xuất khẩu đất hiếm cho thấy nước này muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, thay vì chỉ cung cấp nguyên liệu thô. Đây cũng là mục tiêu của nhiều quốc gia khi nhu cầu đất hiếm cho các ngành công nghệ cao ngày càng tăng.

Tuy nhiên, những công đoạn tạo ra giá trị lớn nhất của đất hiếm hiện vẫn tập trung ở một số ít quốc gia. Điều này khiến cuộc cạnh tranh nhằm giành quyền chủ động nguồn cung ngày càng gay gắt.

Cuộc đua đất hiếm đang không chỉ là cuộc cạnh tranh về tài nguyên, mà còn là cuộc đua làm chủ toàn bộ chuỗi cung ứng, từ khai thác, tinh luyện đến sản xuất vật liệu và linh kiện công nghệ cao.

Nắm giữ thế độc quyền hiện nay là Trung Quốc, quốc gia hiện chiếm khoảng 60-70% sản lượng khai thác và kiểm soát tới hơn 90% khâu tinh luyện, tách chiết và sản xuất nam châm đất

Sự phụ thuộc lớn vào một nguồn cung đang khiến Mỹ, Nhật Bản và châu Âu lo ngại về những rủi ro đối với kinh tế và an ninh quốc gia, nỗ lực tìm kiếm các nguồn cung thay thế.

Mỹ đang đẩy mạnh đầu tư vào năng lực chế biến trong nước, đồng thời cùng các đối tác như Liên minh châu Âu (EU), Australia và Nhật Bản thúc đẩy hợp tác nhằm đa dạng hóa nguồn cung khoáng sản chiến lược.

Ông James Litinsky - Tổng Giám đốc Tập đoàn JHL Capital, Mỹ cho biết: "Chúng tôi cho rằng việc xây dựng chuỗi cung ứng vật liệu tại các nước phương Tây rất quan trọng, để có thể cạnh tranh trên toàn bộ chuỗi giá trị. Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là sản xuất với chi phí thấp, mà còn phải bảo đảm tính bền vững".

Trong nỗ lực giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, sự chú ý đang hướng tới những quốc gia có tiềm năng tài nguyên đất hiếm như Brazil, Nga và Malaysia.

Khác với nhiều nước giàu tài nguyên nhưng thiếu nhà máy, Malaysia có cơ sở chế biến đất hiếm của Công ty Lynas - một doanh nghiệp Australia, tại Kuantan. Đây là một trong những cơ sở phân tách và tinh luyện đất hiếm thương mại quy mô lớn quan trọng nhất bên ngoài Trung Quốc.

Với lợi thế về tài nguyên và nền tảng chế biến sẵn có, Malaysia đang tìm cách thu hút thêm công nghệ và vốn đầu tư, nhằm nâng cao giá trị thu được từ nguồn tài nguyên trong nước.

Có thể thấy, sở hữu mỏ đất hiếm mới chỉ là bước đầu. Khả năng chế biến sâu, làm chủ công nghệ và tham gia vào các khâu có giá trị cao mới quyết định vị thế của mỗi quốc gia trong chuỗi cung ứng. Với Malaysia cũng như nhiều nền kinh tế khác, thách thức không chỉ là khai thác được bao nhiêu đất hiếm, mà còn là giữ lại được bao nhiêu giá trị từ nguồn tài nguyên đó.