Dân vận khéo - Gieo niềm tin, khơi sức dân ở Lào Cai

Từ những người lính biên phòng nâng bước học sinh nghèo, cán bộ công an kiên trì đưa pháp luật đến thôn bản, đến những nghệ nhân truyền dạy điệu xòe, người dân cùng nhau phát triển kinh tế và học cách sử dụng công nghệ số, phong trào "Dân vận khéo" ở Lào Cai đang được cụ thể hóa bằng những việc làm thiết thực. Đằng sau mỗi mô hình là nỗ lực đưa chủ trương đến gần dân hơn, khơi dậy tinh thần tự lực và củng cố sự gắn bó giữa chính quyền với nhân dân.

Từ việc giúp dân no cái bụng, giữ yên phên giậu

Con đường bê tông len qua những thửa ruộng nhỏ, những đồi quế xanh ngắt ở thôn Na Lang, xã Bản Lầu đưa chúng tôi đến căn nhà Đại đoàn kết của gia đình em Phàn Chẩn Phong, người Dao vừa trúng tuyển Học viện Biên phòng. Trong niềm vui của người mẹ, bà Tẩn Thị Mẩy, có cả những tháng ngày nhọc nhằn tưởng chừng không thể vượt qua.

Chồng mất khi Phong mới 2 tuổi, một mình bà Mẩy nuôi năm người con. Dù được hỗ trợ theo diện hộ nghèo, có bà con và chính quyền giúp đỡ, cuộc sống gia đình vẫn chật vật. Căn nhà gỗ cũ nát được thay bằng ngôi nhà kiên cố nhờ nguồn hỗ trợ của Nhà nước, công sức của bộ đội biên phòng và người dân trong thôn, cùng số tiền gia đình bán ba con trâu.

Có nhà mới nhưng con đường học tập của Phong vẫn đứng trước nguy cơ dang dở. Năm 2023, cán bộ Đồn Biên phòng Bản Lầu tìm đến, hỗ trợ em theo chương trình "Nâng bước em đến trường", với mức 500.000 đồng mỗi tháng. Sự hỗ trợ không lớn về vật chất nhưng trở thành điểm tựa để cậu học trò nghèo tiếp tục đến trường, nuôi dưỡng ước mơ.

"Em chọn thi Học viện Biên phòng cũng là cách để em biết ơn, đền đáp những người đã bám đất, bám bản, bám quê hương biên giới", Phong chia sẻ.

Theo Trung tá Nguyễn Văn Ước, Chính trị viên Đồn Biên phòng Bản Lầu, ngoài Phong, hai em Thào Thị Dung và Phàn Quốc Đạt cũng đã trúng tuyển ngành Sư phạm Tiểu học tại Phân hiệu Đại học Thái Nguyên ở Lào Cai. Hiện đơn vị nhận đỡ đầu hai cháu theo chương trình "Con nuôi Đồn Biên phòng", bảy cháu theo chương trình "Nâng bước em tới trường" và tám cháu thuộc dự án "Cán bộ, chiến sĩ Quân đội nâng bước em tới trường".

Quản lý, bảo vệ 12,3km đường biên giới quốc gia với 11 mốc quốc giới, cán bộ, chiến sĩ đơn vị còn tham gia sinh hoạt tại các chi bộ thôn, trực tiếp phụ trách địa bàn, hỗ trợ người dân phát triển sản xuất, xóa mù chữ và cải thiện đời sống. Những mô hình như nuôi bò sinh sản, hỗ trợ cây con giống, xây dựng mái ấm biên cương được triển khai gắn với nhu cầu cụ thể của từng hộ gia đình.

Ông Giàng Pao, ở thôn Cốc Phúng, cho biết gia đình đã thoát nghèo nhờ được bộ đội hỗ trợ bò giống, hướng dẫn trồng dứa, chuối phục vụ thị trường. Từ chỗ chỉ biết trông chờ vào những mùa vụ bấp bênh, người dân có thêm điều kiện tìm hướng sản xuất phù hợp.

"Muốn bảo vệ vững chắc biên cương thì trước hết phải giúp dân no cái bụng mới củng cố vững chắc thế trận lòng dân", Trung tá Nguyễn Văn Ước chia sẻ.

Đưa pháp luật đến gần dân

Ở xã Cát Thịnh, những buổi học tại nhà văn hóa thôn Đồng Hẻo không chỉ giúp người dân biết thêm con chữ mà còn trang bị kiến thức để tham gia giao thông an toàn.

Sau ngày làm nương, chị Sùng Thị Bầu vẫn tranh thủ đến lớp. Tại đây, cán bộ công an hướng dẫn chị đọc, viết chữ phổ thông, nhận biết biển báo giao thông, tập điều khiển xe trong sa hình và tìm hiểu các thủ tục liên quan đến giấy phép lái xe.

"Gần hai tháng học, giờ tôi có thể đọc được một số chữ, viết được tên mình, biết nhiều biển báo giao thông và có thể đi xe trong vòng số 8", chị Bầu vui vẻ kể.

Xuất phát từ thực tế một bộ phận người dân, chủ yếu là đồng bào dân tộc Mông, có nguy cơ tái mù chữ, chưa nắm đầy đủ quy định pháp luật về giao thông, Phòng Cảnh sát giao thông Công an tỉnh Lào Cai phối hợp với Công an xã Cát Thịnh triển khai mô hình "Phòng, chống tái mù chữ, hỗ trợ học và thi cấp đổi giấy phép lái xe cho đồng bào dân tộc Mông".

Sau gần hai tháng, mô hình đã hỗ trợ hơn 120 người củng cố kỹ năng đọc, viết, đồng thời tiếp cận kiến thức pháp luật và kỹ năng lái xe an toàn. Theo Thiếu tá Đỗ Xuân Hiệp, Phó Trưởng Công an xã Cát Thịnh, đơn vị dự kiến tiếp tục mở thêm các lớp học để đáp ứng nhu cầu của người dân.

Ở một lĩnh vực khác, Phòng An ninh nội địa Công an tỉnh triển khai mô hình vận động treo cờ Tổ quốc tại cơ sở tôn giáo và nhà riêng tín đồ vào các dịp lễ, Tết, sự kiện chính trị quan trọng. Thay vì chỉ tuyên truyền theo cách truyền thống, cán bộ, chiến sĩ chủ động gặp gỡ chức sắc, người có uy tín, tín đồ; phối hợp với công an cấp xã trao tặng cờ, kết hợp tuyên truyền trực tiếp với các nền tảng mạng xã hội.

Theo thông tin từ đơn vị, tỷ lệ treo cờ tại các cơ sở tôn giáo và nhà riêng tín đồ trong những dịp vận động đạt 100%. Cùng với đó, các địa phương như Bản Liền, Phong Dụ Hạ, Bắc Hà, Trạm Tấu cũng triển khai trao tặng cờ Tổ quốc cho các hộ gia đình, điểm nhóm tôn giáo và người có uy tín.

Điều đáng chú ý ở những mô hình này là cách tiếp cận dựa trên sự tôn trọng, giải thích và vận động tự nguyện. Khi người dân hiểu ý nghĩa của việc làm, sự đồng thuận có cơ sở để hình thành bền vững hơn.

Cùng với đó, mô hình tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm, đơn thư, khiếu nại, tố cáo và kiến nghị, phản ánh theo hướng thân thiện, hiệu quả của Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh đã tiếp hơn 40 lượt công dân, tiếp nhận, xác minh, giải quyết hơn 200 đơn thư theo số liệu đơn vị cung cấp. Với những vụ việc phức tạp, kéo dài, lãnh đạo đơn vị trực tiếp gặp gỡ, đối thoại, lắng nghe và chỉ đạo xử lý.

Giữ hồn văn hóa, tạo sinh kế từ bản sắc

Tại phường Nghĩa Lộ, hàng nghìn nghệ sĩ, diễn viên quần chúng đến từ phường Nghĩa Lộ, phường Trung Tâm, phường Cầu Thia và xã Liên Sơn tập luyện màn đại Xòe phục vụ Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026. Ngày 16/10, với chủ đề "Tinh hoa Xòe Thái - Sắc màu Tây Bắc", nhân dịp kỷ niệm năm năm Nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Để điệu xòe tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay, bên cạnh các hoạt động lễ hội là sự bền bỉ của những nghệ nhân như Điêu Thị Xiêng, Hoàng Thị Văn. Bằng việc hướng dẫn, vận động và truyền cảm hứng, họ giúp người trẻ tiếp cận những điệu xòe cổ, lời hát Khắp, Hăn Nê và tiếng khèn bè. Những người học hôm nay có thể trở thành người trao truyền ngày mai, nếu việc thực hành văn hóa được duy trì thường xuyên trong cộng đồng.

Ở thôn Tân Đồng 4, xã Trấn Yên, câu chuyện bảo tồn bản sắc lại bắt đầu từ những đường kim, mũi chỉ. Câu lạc bộ "Phụ nữ dân tộc Dao bảo tồn và phát triển nghề truyền thống" có 36 thành viên, sinh hoạt hai buổi mỗi tháng. Người biết nhiều hướng dẫn người biết ít, cùng trao truyền kỹ thuật thêu, phối màu và tạo hoa văn truyền thống.

Các thành viên còn tìm cách đưa nghề ra khỏi phạm vi gia đình, phát triển túi xách, ví, tranh thêu và các sản phẩm thổ cẩm, quảng bá trên mạng xã hội, tìm kiếm đầu ra. Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Trấn Yên đồng hành trong việc vận động phụ nữ trẻ học nghề, kết nối tiêu thụ sản phẩm và từng bước gắn nghề truyền thống với du lịch.

Tại Mù Cang Chải, dòng họ Khang ở Chế Cu Nha lại chọn cách gìn giữ nếp nhà để xây dựng cộng đồng an toàn. Với gần 80 hộ, hơn 350 người, dòng họ triển khai mô hình "Dòng họ tự quản về an ninh trật tự xã hội" từ năm 2023, xây dựng quy ước, vận động các thành viên chấp hành pháp luật, chăm lo giáo dục con cháu và hỗ trợ nhau phát triển kinh tế.

Theo ông Phạm Việt Cường, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Mù Cang Chải, đây là một trong 27 mô hình dân vận khéo tiêu biểu được địa phương duy trì, nhân rộng. Những kết quả tích cực của dòng họ cho thấy vai trò của sự tự quản, nhưng cũng đặt ra yêu cầu duy trì nền nếp và phòng ngừa vi phạm bằng các biện pháp phù hợp, thay vì chỉ dựa vào uy tín cộng đồng.

Khơi sức dân để phát triển bền vững

Tại thôn Bản Trang, xã Trịnh Tường, cây dứa từng có thời gian bị người dân quay lưng vì đầu ra thiếu ổn định. Sau những lần chuyển đổi cây trồng, đến năm 2024, người dân quay lại trồng dứa khi nhu cầu thị trường tăng và được địa phương vận động, hỗ trợ. Ngày 7/5/2026, Tổ hội trồng dứa sạch thôn Bản Trang được thành lập với 51 hội viên, tổng diện tích 55ha, doanh thu được cung cấp ở mức trên 5 tỷ đồng mỗi năm.

Việc tập hợp các hộ trồng dứa tạo điều kiện trao đổi kỹ thuật, chia sẻ kinh nghiệm và từng bước hình thành liên kết sản xuất. Nhưng bài toán đầu ra, chất lượng sản phẩm và biến động giá cả vẫn cần được giải quyết để vùng trồng phát triển ổn định, hạn chế tình trạng được mùa nhưng khó tiêu thụ.

Tại thôn Ná Lùng, cùng xã Trịnh Tường, mô hình trồng khoai môn cũng lan tỏa từ hiệu quả của những hộ đi đầu. Gia đình anh Lý A Cường trồng 1,4ha, thu về hơn 200 triệu đồng mỗi năm theo số liệu được cung cấp. Hơn 60 hộ trong thôn đã tham gia mô hình. Việc chia sẻ kinh nghiệm giữa các hộ giúp người dân có thêm cơ sở lựa chọn cây trồng, song hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc vào chi phí đầu tư, năng suất và thị trường tiêu thụ.

Không chỉ sản xuất nông nghiệp, dân vận khéo còn hiện diện trong những việc tưởng nhỏ nhưng tác động trực tiếp đến môi trường sống. Tại xã Mường Lai, sau năm năm triển khai mô hình "Tuyến đường hoa", 7 tuyến đường với tổng chiều dài hơn 3,7km đã được trồng hoa, bên cạnh trục chính dẫn vào trụ sở xã. Người dân cùng chăm sóc, phát quang, dọn vệ sinh, biến việc giữ gìn cảnh quan thành trách nhiệm chung.

Ở Nghĩa Đô, mô hình "Cổng đẹp, rào xanh, vườn rau tốt" được triển khai từ năm 2023 nhằm cải thiện cảnh quan và hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng. Cách làm là đến từng hộ vận động, hướng dẫn, khuyến khích cán bộ làm trước để người dân nhìn thấy hiệu quả. Vườn rau có diện tích tối thiểu 20m², được chăm sóc theo hướng hữu cơ, vừa phục vụ gia đình vừa có thể phục vụ khách du lịch.

Trong khi đó, mô hình "Biến rác thành tiền" của Hội Liên hiệp Phụ nữ phường Yên Bái kết hợp bảo vệ môi trường với hỗ trợ người yếu thế. Tại tổ dân phố Hồng Hà 7, từ đầu năm, hội viên thu gom hơn 10 tấn phế liệu, tạo nguồn quỹ gần 8 triệu đồng. Tại tổ dân phố Đồng Tâm 8, các mô hình "Ngôi nhà xanh - Biến rác thành tiền" thu gom hơn 20 tấn phế liệu, gây quỹ gần 50 triệu đồng, từ đó trao quà cho phụ nữ, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn và trẻ mồ côi.

Sau gần hai năm triển khai, phường Yên Bái có 56 mô hình tại 53 chi hội với 9.000 hội viên tham gia. Từ những vật liệu tưởng như bỏ đi, người dân tạo thêm nguồn lực hỗ trợ cộng đồng, đồng thời hình thành thói quen phân loại, thu gom rác và giữ gìn môi trường.

Đưa chuyển đổi số đến từng nhà

Tại Trường Mầm non Hoa Ban, xã Gia Phú, mô hình ứng dụng công nghệ số và máy tính bảng được triển khai nhằm giúp trẻ làm quen với thiết bị, học tập thông qua hoạt động tương tác. Để phụ huynh yên tâm, giáo viên đến tận nhà giải thích, hướng dẫn trực tiếp, giúp cha mẹ hiểu hơn về cách sử dụng công nghệ trong giáo dục trẻ.

Ở Trường Tiểu học Tả Phìn, 19/19 lớp được trang bị ti vi và kết nối Internet; trong năm học 2025-2026, nhà trường xây dựng 280 học liệu số, hơn 80% tiết học ứng dụng công nghệ thông tin. Cả 34 cán bộ, giáo viên, nhân viên được bồi dưỡng năng lực số và 447 học sinh được quản lý bằng hồ sơ số. Những con số này phản ánh nỗ lực đưa công nghệ vào trường học, đồng thời cho thấy yêu cầu tiếp tục bảo đảm chất lượng nội dung, kỹ năng sử dụng và điều kiện tiếp cận của học sinh.

Ở tổ dân phố 25, phường Cam Đường, Bí thư Chi bộ Nguyễn Thị Thanh Huyền vận động cán bộ, đảng viên làm trước, trực tiếp hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và nhận diện thủ đoạn lừa đảo trên mạng. Nhóm Zalo cộng đồng thu hút trên 300 hộ tham gia ngay trong tháng đầu thành lập tổ dân phố mới. Đến nay, khoảng 82% số hộ tham gia các nhóm liên lạc số; 90% hộ thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt và tham gia các kênh thông tin số của tổ dân phố; 90% người đủ điều kiện được hướng dẫn kích hoạt VNeID.

Tại Suối Giàng, mô hình "Dòng họ số" được tỉnh Yên Bái (cũ) triển khai thí điểm từ năm 2023, với dòng họ Giàng là một trong những địa bàn được lựa chọn. Qua chín lớp tập huấn theo phương pháp "cầm tay chỉ việc", 26 thành viên nòng cốt được trang bị kỹ năng số, an toàn thông tin và khai thác Internet. Theo thông tin từ mô hình, hiện 100% hộ trong dòng họ có thiết bị thông minh; các thành viên kết nối qua nhóm Zalo, sử dụng định danh điện tử mức độ 2. Công nghệ còn được vận dụng để quảng bá chè Shan tuyết, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm và số hóa gia phả.

Từ một lớp học xóa mù chữ, một mô hình sinh kế, một câu lạc bộ văn hóa đến nhóm Zalo ở khu dân cư, có thể thấy điểm chung của dân vận khéo là bắt đầu từ nhu cầu thực tế và sự tham gia của người dân. Cán bộ không chỉ tuyên truyền mà phải đồng hành; người dân không chỉ tiếp nhận hỗ trợ mà cần trở thành chủ thể duy trì, phát triển mô hình.

Hàng nghìn mô hình dân vận khéo ở Lào Cai đang được triển khai trên năm lĩnh vực: văn hóa - xã hội, phát triển kinh tế, quốc phòng - an ninh, chuyển đổi số và xây dựng Đảng, hệ thống chính trị. Quy mô ấy cho thấy phong trào có độ lan tỏa rộng, nhưng hiệu quả không thể chỉ đo bằng số lượng mô hình hay những kết quả ban đầu. Điều quan trọng hơn là khả năng duy trì, nhân rộng những cách làm phù hợp, giải quyết được vấn đề cụ thể và tạo chuyển biến bền vững trong đời sống.

Khơi sức dân, suy cho cùng, không phải làm thay dân mà là tạo điều kiện để người dân hiểu, tin, chủ động tham gia và cùng chịu trách nhiệm với công việc chung. Khi niềm tin được xây dựng từ những việc làm có thể nhìn thấy, kiểm chứng và thụ hưởng, thế trận lòng dân sẽ có nền tảng vững chắc hơn. Đó cũng là cơ sở để Lào Cai phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, bảo vệ biên cương, gìn giữ bản sắc và hướng tới mục tiêu phát triển "Xanh - hài hòa - bản sắc - hạnh phúc".