Đánh giá công nghệ y tế: Mở đường cho người bệnh tiếp cận các phương pháp điều trị tiên tiến

Ngày 12/11, tại Hà Nội, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 phối hợp với Trường Đại học Dược Hà Nội, Hiệp hội Dược học Hà Nội, Đại học Mahidol (Thái Lan) và Mạng lưới ASEAN PharmNET cùng các đối tác trong nước và quốc tế tổ chức Hội nghị khoa học quốc tế với chủ đề “Thúc đẩy tiếp cận bền vững với các giải pháp điều trị tiên tiến”. Hội nghị quy tụ khoảng 400 đại biểu là các nhà quản lý, nhà hoạch định chính sách, chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các cơ sở y tế, trường đại học, doanh nghiệp trong và ngoài nước. Một trong những vấn đề trọng tâm được đặt ra là làm thế nào để những thành tựu của y học hiện đại không chỉ dừng lại ở nghiên cứu, ứng dụng kỹ thuật cao mà thực sự trở thành cơ hội điều trị cho đông đảo người bệnh.

Khi tiến bộ y học đi cùng bài toán chi phí và khả năng tiếp cận

Những năm gần đây, y học thế giới chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của nhiều công nghệ và phương pháp điều trị mới. Thuốc sinh học, liệu pháp miễn dịch, liệu pháp gen và tế bào, y học chính xác… đang mở ra những triển vọng mới trong điều trị các bệnh lý phức tạp, bệnh mạn tính, ung thư và nhiều căn bệnh trước đây còn gặp không ít khó khăn trong kiểm soát, điều trị.

Các phương pháp này không chỉ mang lại thêm lựa chọn cho bác sĩ mà còn tạo cơ hội kéo dài thời gian sống, cải thiện chất lượng cuộc sống và nâng cao hiệu quả điều trị cho người bệnh. Tuy nhiên, cùng với những kỳ vọng đó là bài toán về chi phí, khả năng chi trả và tính bền vững của hệ thống y tế.

Trên thực tế, một phương pháp điều trị có hiệu quả vượt trội chưa chắc đã có khả năng triển khai rộng rãi nếu chi phí quá cao, nguồn cung hạn chế hoặc chưa có cơ chế thanh toán phù hợp. Đối với các bệnh viện, việc lựa chọn thuốc, trang thiết bị và kỹ thuật mới vì thế không thể chỉ căn cứ vào tính hiện đại hay hiệu quả được công bố, mà cần xem xét tổng thể lợi ích lâm sàng, mức độ an toàn, chi phí điều trị, khả năng đáp ứng của cơ sở y tế và quyền lợi của người bệnh.

Phát biểu tại hội nghị, Thiếu tướng, PGS.TS.TTƯT Vũ Ngọc Lâm, đại diện lãnh đạo Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, nhấn mạnh: Từ góc độ của một cơ sở khám, chữa bệnh, việc đưa những tiến bộ khoa học vào thực tiễn không phải lúc nào cũng thuận lợi. Bên cạnh hiệu quả điều trị, bệnh viện còn phải quan tâm đến chi phí, khả năng chi trả của người bệnh, phạm vi thanh toán của bảo hiểm y tế và khả năng đáp ứng của nguồn lực y tế.

Theo Thiếu tướng Vũ Ngọc Lâm, vấn đề đặt ra không chỉ là ứng dụng được những công nghệ điều trị tiên tiến mà còn phải lựa chọn, sử dụng các công nghệ đó một cách hợp lý, hiệu quả và bền vững.

Đây cũng là lý do đánh giá công nghệ y tế (Health Technology Assessment – HTA) ngày càng được quan tâm. HTA là phương pháp đánh giá có hệ thống, đa chiều đối với một công nghệ y tế, bao gồm thuốc, thiết bị, phương pháp và quy trình điều trị. Quá trình đánh giá không chỉ xem xét hiệu quả lâm sàng, mức độ an toàn mà còn phân tích khía cạnh kinh tế, xã hội, đạo đức và tác động đối với hệ thống y tế.

Thông qua đó, các nhà quản lý có thêm cơ sở khoa học để xác định công nghệ nào thực sự mang lại giá trị, công nghệ nào cần được ưu tiên và nguồn lực nên được phân bổ như thế nào để đạt hiệu quả cao nhất.

HTA – Cơ sở khoa học cho những quyết định trong y tế

Một trong những ứng dụng quan trọng của HTA là hỗ trợ xây dựng chính sách thuốc và danh mục thuốc được quỹ bảo hiểm y tế thanh toán. Trong điều kiện nguồn lực tài chính có giới hạn, việc lựa chọn thuốc không thể chỉ dựa trên giá thành mà cần đặt trong tương quan giữa chi phí bỏ ra và lợi ích sức khỏe mang lại.

Theo thông tin được công bố tại Hội nghị đánh giá công nghệ y tế năm 2026 do Bộ Y tế phối hợp với Đại học Phenikaa tổ chức hồi tháng 5/2026, HTA là công cụ quan trọng để đánh giá hiệu quả điều trị, phân tích chi phí – hiệu quả, tác động ngân sách và lợi ích xã hội của các công nghệ y tế. Việc ứng dụng HTA bài bản được kỳ vọng giúp nâng cao hiệu quả sử dụng Quỹ bảo hiểm y tế, đồng thời góp phần giảm gánh nặng chi phí tiền túi cho người dân.

Đáng chú ý, khi một loại thuốc mới có giá cao hơn đáng kể so với phương pháp hiện hành, cơ quan quản lý cần có bằng chứng để trả lời câu hỏi: Mức chi phí tăng thêm có tương xứng với hiệu quả điều trị mà người bệnh nhận được hay không? Thuốc có giúp kéo dài thời gian sống, giảm biến chứng, hạn chế thời gian nằm viện hoặc cải thiện chất lượng cuộc sống? Nếu được đưa vào danh mục thanh toán, ngân sách bảo hiểm y tế sẽ chịu tác động như thế nào?

Những câu hỏi này đòi hỏi các nghiên cứu đánh giá kinh tế y tế, phân tích chi phí – hiệu quả và phân tích tác động ngân sách. Đây chính là những nội dung được đưa vào chương trình hội nghị lần này, nhằm thúc đẩy việc sử dụng bằng chứng khoa học trong hoạch định chính sách và thực tiễn quản lý.

Tại Việt Nam, HTA đã từng bước được ứng dụng trong xây dựng, cập nhật danh mục thuốc bảo hiểm y tế và các hoạt động liên quan đến quản lý, sử dụng thuốc. Tuy nhiên, việc phát triển một hệ thống đánh giá đồng bộ vẫn còn nhiều thách thức, từ chất lượng dữ liệu, phương pháp nghiên cứu, nguồn nhân lực chuyên môn đến cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý, bệnh viện và cơ sở nghiên cứu.

Phát biểu tại hội nghị, TS. Đặng Việt Hùng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Dược Hà Nội, cho rằng trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng, yêu cầu tiếp cận các thuốc và công nghệ điều trị tiên tiến trở nên cấp thiết, trong khi nguồn tài chính dành cho y tế có giới hạn. Vì vậy, tăng cường năng lực HTA có ý nghĩa quan trọng đối với Việt Nam.

Theo TS. Đặng Việt Hùng, mặc dù đã có nhiều nỗ lực triển khai, Việt Nam vẫn cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và hệ thống cho công tác đánh giá công nghệ y tế. Với vai trò là cơ sở đào tạo chuyên ngành dược, Trường Đại học Dược Hà Nội xác định trách nhiệm đóng góp thông qua nâng cao nhận thức, đào tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực kinh tế dược, HTA, xây dựng thể chế và chính sách về dược.

Kết nối nghiên cứu, chính sách và thực tiễn điều trị

Không chỉ là diễn đàn trao đổi học thuật, hội nghị còn hướng tới thúc đẩy hợp tác quốc tế, chia sẻ kinh nghiệm và xây dựng các giải pháp có khả năng ứng dụng trong điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Tại Hội nghị, các chuyên gia, nhà khoa học đến từ Trường Đại học Dược Hà Nội, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Hiệp hội Dược học Thành phố Hà Nội, Đại học Mahidol (Thái Lan) và Mạng lưới ASEAN PharmNET đã tập trung làm rõ sự phát triển và ứng dụng HTA trong hoạch định chính sách y tế; Đánh giá công nghệ y tế trong chính sách bảo hiểm y tế tại Việt Nam: Thực tiễn ứng dụng và nhu cầu bằng chứng phục vụ ra quyết định; Giá trị kinh tế của các liệu pháp mới trong điều trị bệnh mạn tính: Góc nhìn từ đánh giá chi phí - hiệu quả; Ngưỡng sẵn sàng chi trả cho các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình: Cơ sở lý thuyết và ứng dụng thực tiễn; Đánh giá kinh tế y tế trong hoạch định chính sách: Kết nối chi phí, kết quả sức khỏe và hiệu quả sử dụng nguồn lực; Góc nhìn đa chiều về giải pháp tăng cường tiếp cận thuốc mới: Từ bất định bằng chứng đến quyết định chi trả linh hoạt; Phân tích chi phí trong đánh giá kinh tế: Từ sử dụng nguồn lực đến chi phí; Phân tích chi phí – hiệu quả của các thuốc chống đông trong dự phòng đột quỵ ở bệnh nhân rung nhĩ: Hướng tới tiếp cận điều trị bền vững; Đo lường kết quả sức khỏe trong đánh giá công nghệ y tế: Từ kết cục lâm sàng đến thỏa dụng và số năm sống điều chỉnh theo chất lượng (QALY); Lợi ích lâm sàng và kinh tế của một số thuốc điều trị trúng đích trong điều trị ung thư vú có thụ thể HER2(+)...

Việc có sự tham gia của các chuyên gia quốc tế được kỳ vọng giúp các nhà khoa học, cán bộ y tế và nhà quản lý Việt Nam tiếp cận thêm những phương pháp nghiên cứu, mô hình đánh giá và kinh nghiệm triển khai HTA tại các quốc gia trong khu vực. Qua đó, từng bước nâng cao chất lượng bằng chứng, chuẩn hóa phương pháp đánh giá và tăng cường khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào quá trình ra quyết định.

Đối với Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, đơn vị đồng thời là Viện Nghiên cứu Y Dược lâm sàng 108, việc thúc đẩy HTA gắn liền với yêu cầu phát triển chuyên môn, nghiên cứu khoa học và quản trị bệnh viện hiện đại. Những năm qua, bệnh viện chú trọng phát triển các kỹ thuật cao, tăng cường nghiên cứu, đào tạo và hợp tác quốc tế. Trong quá trình đó, đánh giá công nghệ y tế tại bệnh viện được xác định là hướng tiếp cận có ý nghĩa thiết thực, hỗ trợ lựa chọn thuốc, ứng dụng kỹ thuật mới và tổ chức hoạt động chuyên môn trên cơ sở bằng chứng.

Thiếu tướng Vũ Ngọc Lâm kỳ vọng hội nghị sẽ tạo cơ hội để các nhà quản lý, nhà khoa học và chuyên gia chia sẻ kinh nghiệm, kết quả nghiên cứu, mô hình triển khai HTA phù hợp với điều kiện Việt Nam; đồng thời thúc đẩy những nghiên cứu và giải pháp cụ thể để đưa kết quả đánh giá vào thực tiễn quản lý, khám chữa bệnh.

Có thể thấy, giá trị lớn nhất của đổi mới y học không chỉ nằm ở việc tạo ra những loại thuốc mới hay kỹ thuật điều trị hiện đại, mà còn ở khả năng đưa những thành tựu đó đến đúng người bệnh, đúng thời điểm và với chi phí hợp lý. Để làm được điều này, cần sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan hoạch định chính sách, cơ sở nghiên cứu, bệnh viện, trường đại học và các tổ chức bảo hiểm y tế.

Từ những trao đổi tại hội nghị, HTA được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những nền tảng quan trọng thúc đẩy hệ thống y tế Việt Nam chuyển mạnh sang ra quyết định dựa trên bằng chứng, sử dụng hiệu quả nguồn lực và bảo đảm công bằng trong chăm sóc sức khỏe. Qua đó, người bệnh không chỉ có thêm cơ hội tiếp cận những thành tựu y học tiên tiến mà còn được thụ hưởng các giải pháp điều trị an toàn, hiệu quả và bền vững hơn.