Đào tạo truyền thông thời AI: Không chỉ dạy cách sử dụng công cụ

Sáng 29/10, tại Hà Nội, Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo, Học viện Báo chí và Tuyên truyền tổ chức hội thảo khoa học "Đào tạo truyền thông sáng tạo trong kỷ nguyên AI". Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 20 năm thành lập Khoa, tập trung thảo luận yêu cầu đào tạo nhân lực trước những thay đổi do trí tuệ nhân tạo mang lại.

Hội thảo quy tụ các nhà quản lý, nhà khoa học, chuyên gia, đại diện cơ quan báo chí, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp truyền thông và người học. Trong khuôn khổ sự kiện, Khoa ra mắt chương trình chuyên ngành Truyền thông sáng tạo và Quảng cáo, đồng thời giới thiệu chương trình Cử nhân quốc tế Truyền thông sáng tạo, Thương hiệu và Quảng cáo.

Làm chủ AI thay vì lệ thuộc công cụ

Phát biểu khai mạc, PGS.TS. Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, cho rằng việc đưa AI vào giảng đường không còn là một lựa chọn. Điều quan trọng là giúp người học vững vàng hơn trong nghề, biết sử dụng công nghệ để hỗ trợ công việc thay vì lệ thuộc vào công cụ.

Theo ông, khả năng tăng năng suất của công nghệ không thay thế vai trò quyết định của con người đối với mục đích và giá trị sản phẩm truyền thông. Vì vậy, đào tạo cần đồng thời trang bị kỹ năng sử dụng AI và năng lực đánh giá, lựa chọn cách ứng dụng phù hợp với yêu cầu nghề nghiệp.

GS.TS. Tạ Ngọc Tấn, nguyên Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, nguyên Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, nhấn mạnh vai trò dự báo và chuẩn bị của giáo dục. Ông cho rằng người làm công tác đào tạo phải đi trước những thay đổi của xã hội, đồng thời ghi nhận cách tiếp cận đặt con người ở vị trí trung tâm và gắn đào tạo với thực tiễn.

Trong báo cáo đề dẫn, TS. Nguyễn Thị Minh Hiền, Trưởng khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo, công bố kết quả khảo sát với 434 sinh viên. Theo đó, 67,5% người tham gia quan tâm đến vị trí sáng tạo nội dung, còn 59,7% tự tin nhất ở kỹ năng sáng tạo ý tưởng. Sáng tạo là điểm gặp nhau giữa mong muốn nghề nghiệp và thế mạnh mà nhiều sinh viên tự nhận diện.

Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực chịu tác động trực tiếp của AI khi công cụ có thể hỗ trợ viết, tạo hình ảnh và dựng video. Từ thực tế này, TS. Nguyễn Thị Minh Hiền nhấn mạnh yêu cầu đào tạo người làm sáng tạo biết làm chủ AI, đồng thời phát triển năng lực kiến tạo ý nghĩa thay vì chỉ thực hiện các thao tác sản xuất.

Sáng tạo cần góc nhìn riêng và trách nhiệm

Tại phiên tham luận, ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch HĐQT Lê Bros, nhận định AI đang giúp nhiều người tiếp cận việc sản xuất nội dung dễ dàng hơn. Tuy nhiên, sự phổ biến của công cụ cũng khiến sản phẩm đứng trước nguy cơ đồng nhất, thiếu góc nhìn và dấu ấn riêng.

Ông cho rằng giá trị của người làm truyền thông không chỉ nằm ở khả năng tạo ra một văn bản trôi chảy hay hình ảnh bắt mắt. Điều cần được chú trọng hơn là ý tưởng mới, chiều sâu quan sát và khả năng kể những câu chuyện có ý nghĩa với công chúng. Theo hướng tiếp cận này, trọng tâm của nghề đang chuyển từ sản xuất nội dung sang kiến tạo ý nghĩa.

Từ góc độ chính sách, ông Nguyễn Đức Lam, Cố vấn chính sách của Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông, khuyến nghị các cơ sở đào tạo sớm ban hành quy chế sử dụng AI dành cho giảng viên và sinh viên. Ông cũng đề xuất đưa đạo đức AI vào chương trình học song hành với kỹ năng thực hành, giúp người sử dụng nhận thức rõ trách nhiệm đối với nội dung được tạo ra.

TS. Tạ Bích Loan, nhà sáng lập Media AI Lab, giảng viên Học viện Ngoại giao, nguyên Trưởng ban Sản xuất các chương trình Giải trí, Đài Truyền hình Việt Nam, chia sẻ kinh nghiệm từ chiến dịch video Tết Cảm ơn. Sau khi sinh viên được tập huấn phương pháp kể chuyện, tỷ lệ tác phẩm sử dụng hình ảnh AI giảm từ khoảng 20% xuống dưới 10%. Cả ba tác phẩm đoạt giải Nhất đều sử dụng chất liệu đời thực để tạo sự kết nối với người xem.

Nhà báo Hoàng Nhật Mai, nhà sáng lập hệ thống kênh Để AI tính, giới thiệu xu hướng bản sao số và nhân vật ảo qua trường hợp Yên Lam, biên tập viên AI của Tạp chí Đẹp. Bên cạnh khả năng ứng dụng, bà lưu ý sự hình thành của những nhiệm vụ nghề nghiệp mới, trong đó có thẩm định và hậu kiểm nội dung do AI tạo ra.

Đổi mới từ chương trình đến cách đánh giá người học

Vai trò của nhà trường và người thầy khi AI có thể thực hiện nhiều thao tác sáng tạo là nội dung được trao đổi tại phiên tọa đàm. Dưới sự đồng chủ trì của PGS.TS Phạm Minh Sơn và TS Nguyễn Thị Minh Hiền, các đại biểu thảo luận về những năng lực người học cần có ngoài khả năng vận hành công cụ.

Nhiều ý kiến cho rằng đào tạo cần mở rộng từ hướng dẫn cách thực hiện sang giúp người học hiểu vì sao cần làm và có nên làm hay không. Tư duy phản biện, khả năng tự học và trách nhiệm xã hội được nhấn mạnh như những nội dung cần bồi đắp. Công cụ truyền thông có thể thay đổi, nhưng mục tiêu kết nối con người vẫn cần được duy trì.

Các đại biểu cũng cho rằng đổi mới không nên dừng ở việc bổ sung một vài học phần về AI. Chuẩn đầu ra, nội dung, phương pháp giảng dạy và cách đánh giá người học cần được xem xét đồng bộ, đồng thời tăng cường liên kết dài hạn giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp.

Chương trình chuyên ngành Truyền thông sáng tạo và Quảng cáo được ra mắt tại hội thảo bổ sung các học phần như Ứng dụng AI trong truyền thông sáng tạo; Tổ chức sản xuất livestream và podcast; Bản sắc nghề và khởi nghiệp truyền thông sáng tạo. Khoa cũng giới thiệu chương trình Cử nhân quốc tế Truyền thông sáng tạo, Thương hiệu và Quảng cáo, nhượng quyền từ Đại học Middlesex, Vương quốc Anh, hiện có 562 sinh viên theo học.

Theo thông tin công bố tại sự kiện, sau 20 năm, Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo đã và đang đào tạo 3.037 người học ở ba bậc đại học, thạc sĩ và tiến sĩ; tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp có việc làm đúng ngành đạt trên 90%. Những trao đổi tại hội thảo hướng đến việc cập nhật đào tạo trước thay đổi công nghệ, trong đó năng lực sáng tạo, tư duy độc lập và trách nhiệm với công chúng tiếp tục giữ vai trò trung tâm.