Để mỗi ngày đến trường vùng biên là một ngày an toàn

Ở những xã biên giới của Điện Biên, với nhiều học sinh, trường học không chỉ là nơi học tập mà còn là nơi ăn, ở và sinh hoạt trong suốt tuần. Bởi vậy, cùng với phòng học, nhà ở, bếp ăn, sân chơi, một nguồn nước sạch ổn định, công trình vệ sinh phù hợp và những thói quen vệ sinh cá nhân cũng là những điều kiện thiết yếu để các em có một môi trường học tập an toàn.

Ngày 1/10, tại phường Điện Biên Phủ, Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phối hợp với UNICEF Việt Nam và Hội LHPN tỉnh Điện Biên tổ chức Hội thảo khởi động, giới thiệu sáng kiến “Nâng cao điều kiện nước sạch, vệ sinh và vệ sinh cá nhân tại các trường học nội trú, bán trú liên cấp tiểu học và THCS vùng dân tộc thiểu số”.

Sáng kiến được triển khai trong khuôn khổ các hoạt động hỗ trợ thúc đẩy bình đẳng giới, giải quyết một số vấn đề cấp thiết đối với học sinh tại 248 trường thuộc 248 xã biên giới đất liền của 3 tỉnh Điện Biên, Lai Châu và Đà Nẵng trong giai đoạn 2026-2027.

Tại Điện Biên, 9 trường Phổ thông nội trú Tiểu học-THCS tại các xã Núa Ngam, Quảng Lâm, Nà Bủng, Nậm Kè, Sín Thầu, Thanh Nưa, Thanh Yên, Mường Nhà và Sam Mứn được lựa chọn tham gia sáng kiến.

Không chỉ xây trường, mà phải bảo đảm điều kiện để học sinh ở lại và học tập

Việc triển khai sáng kiến diễn ra trong bối cảnh Điện Biên đang tập trung đầu tư mạnh cho hệ thống trường phổ thông nội trú liên cấp tại khu vực biên giới. Theo thông tin của tỉnh, Điện Biên triển khai 15 dự án trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS tại các xã biên giới, với tổng mức đầu tư hơn 3.550 tỷ đồng. Trong đó, 9 dự án được triển khai từ năm 2025 và 5 dự án khởi công năm 2026 đang tiếp tục hoàn thiện thủ tục đầu tư.

Đến năm học 2026-2027, câu chuyện đặt ra không còn chỉ là xây dựng đủ trường, mà còn là làm thế nào để những công trình này thực sự trở thành môi trường học tập, sinh hoạt an toàn, phù hợp với đặc thù học sinh vùng dân tộc thiểu số và biên giới.

Trước thời điểm các trường nội trú liên cấp khánh thành, khai giảng năm học mới, ngành Y tế Điện Biên đã tổ chức kiểm tra, giám sát tại 10 trường; đồng thời phối hợp với UBND các xã và nhà trường rà soát, hướng dẫn khắc phục những điều kiện còn thiếu về phòng y tế, nhân lực, thuốc, trang thiết bị, an toàn thực phẩm, nước sạch, vệ sinh môi trường và phòng, chống dịch bệnh.

Đây cũng chính là lý do vấn đề nước sạch và vệ sinh được đặt trong một sáng kiến riêng, với cách tiếp cận không chỉ đầu tư cơ sở vật chất mà còn hướng tới thay đổi nhận thức, hành vi.

Tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Đoạt đề nghị đánh giá đúng thực trạng và nhu cầu của từng trường; từ nguồn nước, công trình vệ sinh đến thiết kế, số lượng, vị trí và khả năng tiếp cận. Các giải pháp cần xuất phát từ điều kiện thực tế, tránh áp dụng máy móc một mô hình chung.

Bởi ở vùng cao, vùng biên giới, điều kiện tự nhiên, nguồn nước và tập quán sinh hoạt giữa các địa bàn có thể khác nhau. Một công trình được đầu tư nhưng nếu thiếu nước, khó vận hành hoặc không phù hợp với nhu cầu sử dụng thì hiệu quả sẽ không như mong muốn.

Từ công trình đến thói quen vệ sinh của học sinh

Điểm đáng chú ý của sáng kiến là đặt cơ sở vật chất trong mối quan hệ với giáo dục và thay đổi hành vi.

Một nhà vệ sinh sạch sẽ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi học sinh biết sử dụng đúng cách, giữ gìn vệ sinh và hình thành thói quen rửa tay, sử dụng nước sạch. Một hệ thống cấp nước dù được đầu tư đồng bộ cũng cần có người quản lý, vận hành, bảo dưỡng thường xuyên.

Vì vậy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Đoạt đề nghị việc cải thiện cơ sở vật chất phải đi cùng truyền thông, giáo dục, hình thành thói quen vệ sinh cho học sinh; đồng thời làm rõ trách nhiệm, cơ chế phối hợp, nguồn lực và phương án quản lý, vận hành sau đầu tư. Nội dung truyền thông cần phù hợp lứa tuổi, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện, với sự tham gia của giáo viên, cán bộ y tế trường học, Tổng phụ trách Đội, Hội Phụ nữ, cha mẹ học sinh và chính các em.

Tại hội thảo, kết quả khảo sát thực trạng nước sạch, vệ sinh tại 9 trường tham gia sáng kiến được chia sẻ, qua đó nhận diện những nhu cầu cụ thể để xây dựng phương án hỗ trợ phù hợp. Các đại biểu cũng trao đổi về khả năng tiếp cận nguồn nước, cơ sở vật chất vệ sinh, tài liệu truyền thông và những khó khăn trong quá trình triển khai.

Đây là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu vận hành các trường nội trú liên cấp mới. Bởi khi học sinh ăn, ở và học tập tập trung tại trường, vấn đề vệ sinh không còn là một hạng mục phụ trợ mà trở thành một phần của chất lượng chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục.

Tỉnh Điện Biên cũng đang triển khai định hướng Chương trình sức khỏe học đường giai đoạn 2026-2035. Việc kết nối giữa ngành Giáo dục, Y tế, Hội LHPN, chính quyền cơ sở và nhà trường vì thế có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh.

Nếu được triển khai hiệu quả, 9 trường tham gia sáng kiến sẽ không chỉ được cải thiện về nước sạch và vệ sinh mà còn có thể trở thành những mô hình thực tiễn để đánh giá, rút kinh nghiệm và lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện từng địa bàn.

Từ những ngôi trường mới nơi biên giới, mục tiêu cuối cùng không chỉ là có thêm những công trình khang trang. Đó còn là bảo đảm để mỗi học sinh có nước sạch để sử dụng, có nhà vệ sinh an toàn, được trang bị kiến thức và thói quen vệ sinh cần thiết; qua đó tạo nền tảng cho sức khỏe, việc học tập và sự phát triển lâu dài của trẻ em vùng dân tộc thiểu số.