Đề xuất không tiếp tục tổ chức Cơ quan điều tra VKSND Tối cao

Sáng 20/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang trình bày Tờ trình dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).

Dự thảo luật đề xuất nhiều thay đổi về tổ chức, thẩm quyền của các cơ quan điều tra nhằm phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới, đồng thời bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với các quy định của pháp luật có liên quan.

Sắp xếp lại hệ thống, phân định thẩm quyền điều tra

Thông tin về những định hướng, chính sách lớn của dự án luật, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết dự thảo không còn quy định Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện, phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới của Công an nhân dân.

Dự thảo đồng thời bổ sung quy định giao Bộ trưởng Bộ Công an quy định chi tiết về tổ chức, bộ máy Cơ quan điều tra của Công an nhân dân trên cơ sở cơ cấu tổ chức của Bộ Công an.

Một nội dung đáng chú ý khác là đề xuất không tiếp tục tổ chức Cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) Tối cao.

Cùng với việc sắp xếp tổ chức, dự thảo bổ sung quy định chuyển thẩm quyền của Cơ quan điều tra VKSND Tối cao cho Cơ quan điều tra của Công an nhân dân và trong Quân đội nhân dân.

Đối với hệ thống cơ quan điều tra trong Quân đội, dự thảo giao Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định chi tiết về tổ chức, bộ máy trên cơ sở cơ cấu tổ chức của Bộ Quốc phòng.

Dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung thẩm quyền của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh theo hướng được tiến hành điều tra các vụ án hình sự quy định tại các chương từ Chương XIV đến Chương XXIV của Bộ luật Hình sự khi các tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân.

Để bảo đảm sự linh hoạt, thống nhất trong thực hiện thẩm quyền điều tra vụ án, dự thảo giao Bộ trưởng Bộ Công an quyết định việc phân công, điều chuyển thẩm quyền điều tra giữa các cơ quan điều tra của Công an nhân dân; Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quyết định việc phân công, điều chuyển thẩm quyền điều tra giữa các cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân.

Cùng với việc tổ chức lại hệ thống cơ quan điều tra, dự thảo tiếp tục hoàn thiện quy định đối với các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; nhiệm vụ, quyền hạn của Công an xã, phường, đặc khu, đồn Công an.

Theo đó, các quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Công an xã, phường, đặc khu, đồn Công an trong tiếp nhận, xác minh ban đầu tố giác, tin báo về tội phạm được sửa đổi, hoàn thiện nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm và bảo đảm đồng bộ với Bộ luật Tố tụng hình sự.

Đề nghị đánh giá kỹ việc mở rộng thẩm quyền ở cấp xã

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết cơ quan thẩm tra tán thành phương án không tiếp tục tổ chức Cơ quan điều tra VKSND Tối cao.

Tuy nhiên, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Chính phủ nghiên cứu, đề xuất các giải pháp nhằm khắc phục những khó khăn, vướng mắc có thể phát sinh trong thực tế khi thực hiện thay đổi này.

Về thẩm quyền của từng cơ quan điều tra, cơ quan thẩm tra tán thành việc bổ sung quy định chuyển thẩm quyền của Cơ quan điều tra VKSND Tối cao cho Cơ quan điều tra trong Công an nhân dân và trong Quân đội nhân dân; đồng thời sửa đổi, bổ sung quy định về thẩm quyền của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng tán thành phương án giao Bộ trưởng Bộ Công an quy định việc phân công, điều chuyển thẩm quyền điều tra giữa các cơ quan điều tra của Công an nhân dân; giao Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định việc phân công, điều chuyển thẩm quyền điều tra giữa các cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân.

Đáng chú ý, đối với thẩm quyền điều tra theo loại tội và thẩm quyền điều tra theo lãnh thổ của điều tra viên trung cấp, cao cấp là trưởng hoặc phó trưởng Công an cấp xã, cơ quan thẩm tra nhận thấy dự thảo luật đã mở rộng thẩm quyền so với Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành.

Theo Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, nội dung này cũng chưa đồng bộ, thống nhất với quy định tại dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi). Vì vậy, cơ quan thẩm tra đề nghị đánh giá tác động kỹ lưỡng và thuyết minh cụ thể để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật cũng như tính khả thi khi triển khai trên thực tế.

Việc sửa đổi Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự được đặt trong tổng thể quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và hoàn thiện pháp luật về tư pháp hình sự, với yêu cầu bảo đảm hoạt động điều tra thông suốt, phân định rõ thẩm quyền và đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.

Dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) dự kiến được trình Quốc hội cho ý kiến, xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 2 và dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.