Đề xuất khung năng lực AI cho sinh viên ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản

Chiều 16/10, tại Đại học Huế, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) tổ chức Hội thảo khoa học "Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong khối ngành Nông, Lâm nghiệp và Thủy sản". Thứ trưởng Lê Quân chủ trì hội thảo.

Đào tạo nhân lực làm chủ AI

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Lê Quân nhận định trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu sắc cách tạo lập, xử lý và khai thác tri thức. Trong nông, lâm nghiệp và thủy sản, công nghệ này có thể hỗ trợ nhận diện sâu bệnh, dự báo năng suất, tối ưu hóa nguồn nước, giám sát tài nguyên rừng, theo dõi môi trường nuôi trồng và quản trị chuỗi cung ứng.

Theo Thứ trưởng, AI mở ra cơ hội chuyển từ sản xuất dựa nhiều vào kinh nghiệm sang mô hình dựa trên dữ liệu và tri thức khoa học. Tuy nhiên, hiệu quả ứng dụng phụ thuộc vào dữ liệu tin cậy, hạ tầng phù hợp, năng lực nhân lực và những bài toán thực tế rõ ràng.

Thứ trưởng đề nghị các cơ sở đào tạo xác định những năng lực mới mà thị trường lao động đòi hỏi, nhận diện khoảng cách giữa chương trình hiện hành với yêu cầu nghề nghiệp, từ đó đổi mới chuẩn đầu ra, phương pháp giảng dạy, thực hành và đánh giá người học.

Việc xây dựng khung năng lực AI cho sinh viên cần bao gồm hiểu biết về AI và dữ liệu, sử dụng công cụ, tư duy phản biện, kiểm chứng kết quả, đạo đức nghề nghiệp và khả năng giải quyết vấn đề chuyên môn. Khung năng lực cần phân tầng theo ngành học, trình độ, có thể đánh giá và linh hoạt áp dụng tại các cơ sở đào tạo.

Đối với giảng viên, yêu cầu không chỉ dừng ở sử dụng công cụ AI mà còn bao gồm đánh giá độ tin cậy, bảo vệ dữ liệu, lựa chọn phương pháp phù hợp và chuyển kết quả nghiên cứu thành giải pháp ứng dụng.

Thứ trưởng lưu ý, tích hợp AI không nhất thiết phải mở thêm học phần riêng mà có thể thực hiện thông qua cập nhật môn học hiện có, xây dựng học phần liên ngành, tổ chức dự án thực tế hoặc thực hành cùng doanh nghiệp.

Gắn ứng dụng AI với nhu cầu sản xuất

Tại hội thảo, TS. Mã Trường Thành, Phó Trưởng khoa Khoa học máy tính, Đại học Cần Thơ, đề xuất 6 nhóm năng lực AI cốt lõi cho sinh viên, gồm nhận thức về AI, năng lực dữ liệu, khai thác công cụ AI, ứng dụng chuyên ngành, đánh giá và kiểm chứng, đạo đức và trách nhiệm.

Các năng lực được phát triển theo 3 mức: hiểu và sử dụng; ứng dụng chuyên môn; phát triển và đổi mới. Sinh viên cần biết xác định bài toán, lựa chọn dữ liệu, kiểm chứng kết quả và chịu trách nhiệm về quyết định chuyên môn.

Tham luận cũng đề xuất lộ trình tích hợp AI từ kiến thức nền tảng đến ứng dụng trong học phần chuyên ngành, sau đó thực hành qua đồ án, thực tập và khóa luận. Việc đánh giá có thể dựa trên sản phẩm cụ thể như báo cáo kiểm chứng, nhật ký dữ liệu và bản khai báo sử dụng AI.

Đại diện doanh nghiệp dự hội thảo giới thiệu các hướng ứng dụng AI trong phát triển ý tưởng, phân tích dữ liệu, xây dựng báo cáo và chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành giải pháp thực tế. Trong nông nghiệp, AI có thể hỗ trợ nhận diện sâu bệnh, theo dõi sinh trưởng, dự báo năng suất, lập lịch canh tác và quản lý nguồn nước.

Thứ trưởng Lê Quân đề nghị các cơ sở đào tạo phối hợp với doanh nghiệp, hợp tác xã và địa phương lựa chọn bài toán cấp thiết, có dữ liệu hợp pháp và tiêu chí đánh giá cụ thể. Hiệu quả cần được xem xét cả về độ chính xác, chi phí, khả năng sử dụng, tác động môi trường và lợi ích đối với người sản xuất.

Nhấn mạnh yêu cầu sử dụng AI có trách nhiệm, Thứ trưởng khẳng định công nghệ cần giúp nâng cao năng lực chuyên môn, không thay thế tư duy khoa học và trách nhiệm nghề nghiệp. Ban tổ chức được đề nghị tổng hợp các đề xuất về khung năng lực AI, tích hợp công nghệ vào chương trình đào tạo và cơ chế phối hợp với doanh nghiệp để tiếp tục triển khai trong thực tiễn.