Đi tìm tên cho những anh hùng liệt sĩ nằm lại Điện Biên

Những ngôi mộ còn thiếu một cái tên

Nghĩa trang liệt sĩ A1 được xây dựng năm 1958, nằm cách điểm di tích lịch sử đồi A1 khoảng 100m về phía Nam. Nơi đây có 644 ngôi mộ của các anh hùng liệt sĩ nhưng chỉ có bốn ngôi mộ có bia khắc đủ họ tên là của các Anh hùng: Tô Vĩnh Diện, Bế Văn Đàn, Phan Đình Giót và Trần Can. Trong cái nắng đầu hè, những hàng mộ liệt sĩ nằm lặng lẽ giữa màu xanh cây cỏ. Trên 640 bia mộ, dòng chữ “Liệt sĩ chưa biết tên” vẫn khiến bất cứ ai dừng chân cũng không khỏi chạnh lòng.

Giữa những hàng mộ xếp ngay ngắn bên đồi A1, bà Nguyễn Thị Hòa, quê ở Nam Định (Ninh Bình), lặng lẽ thắp hương trước những hàng bia trắng. Cha bà là một chiến sĩ tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ và hy sinh trong những ngày cuối cùng của chiến dịch. “Gần 20 năm nay, gia đình tôi đã nhiều lần lên Điện Biên. Chúng tôi đến nghĩa trang liệt sĩ A1, Him Lam, Độc Lập, hỏi thăm các cơ quan chức năng, dò tìm từng danh sách nhưng vẫn chưa biết cha nằm ở đâu. Chỉ mong một ngày nào đó tìm được phần mộ để đón ông về hoặc ít nhất biết nơi ông đang yên nghỉ”, bà Hòa xúc động nói.

Cũng mang theo nỗi niềm ấy, cách đây hai năm bà Hoàng Thị Năm, đi cùng đoàn Hội Cựu chiến binh TP Hồ Chí Minh ra thăm Điện Biên nhân dịp kỷ niệm 70 năm chiến thắng Điện Biên Phủ với mong ước hoàn thành ước nguyện của chồng mình là tìm được thông tin về nơi an nghỉ của người chú - liệt sĩ Lê Văn Hai, tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ và hy sinh tại đây. Bà Năm cho biết: “Chồng tôi có nguyện vọng làm sao tìm được hài cốt hay phần mộ của chú ruột. Có giấy báo tử từ năm 1954, nhưng do chiến tranh và nhiều điều kiện khác, gia đình chưa thể đi tìm được. Chồng tôi đã không làm được nhiệm vụ ấy, nên trước khi mất, ông ấy có dặn dò với người thân cố gắng tìm được mộ chú Hai để đưa về”.

Ông Trần Văn Tân, quê Thanh Hóa cũng nhiều lần vượt hàng trăm cây số đến Điện Biên tìm kiếm người bác ruột hy sinh tại mặt trận Điện Biên Phủ. “Trong gia đình chỉ còn tấm ảnh cũ và vài dòng ghi chép của đơn vị. Mỗi lần đến nghĩa trang, nhìn những bia mộ ghi dòng chữ chưa biết tên, tôi luôn nghĩ biết đâu bác mình đang nằm ở đây”, ông Tân chia sẻ.

Những câu chuyện như vậy vẫn đang diễn ra mỗi năm tại các nghĩa trang liệt sĩ ở Điện Biên.

Cuộc chạy đua với thời gian

Xuất phát từ trách nhiệm và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, tỉnh Điện Biên đang triển khai một trong những đợt lấy mẫu ADN quy mô lớn nhất từ trước đến nay đối với hài cốt liệt sĩ.

Theo Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Điện Biên, toàn tỉnh hiện có 4.593 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại 7 nghĩa trang liệt sĩ cần lấy mẫu ADN để phục vụ công tác xác định danh tính. Ngoài ra còn 432 phần mộ có một phần thông tin nhưng chưa đủ cơ sở xác định danh tính cũng sẽ được triển khai trong giai đoạn tiếp theo.

Để chuẩn bị cho nhiệm vụ đặc biệt này, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã phối hợp với các sở, ngành, địa phương tiến hành rà soát, khảo sát thực địa tại tất cả các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn.

Riêng tại Nghĩa trang liệt sĩ Tuần Giáo, nơi được lựa chọn thực hiện thí điểm, lực lượng chức năng đã xác định vị trí 128 phần mộ chưa có thông tin, tiến hành chuẩn hóa dữ liệu trên bia mộ và đồng bộ với hệ thống quản lý.

Đại diện Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên cho biết, việc lấy mẫu ADN phải tuân thủ quy trình nghiêm ngặt nhằm bảo đảm độ chính xác. Từ khâu khai quật, lấy mẫu, niêm phong, bảo quản đến vận chuyển đều được giám sát chặt chẽ.

Mỗi phần mộ là một câu chuyện, một cuộc đời, một gia đình đang chờ đợi. Bởi vậy, những người thực hiện nhiệm vụ luôn làm việc với tinh thần trách nhiệm cao nhất.

Theo kế hoạch, sau khi hoàn thành tại Nghĩa trang liệt sĩ Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên sẽ triển khai đồng bộ trên toàn địa bàn, phấn đấu hoàn thành việc lấy mẫu đối với toàn bộ 4.593 phần mộ chưa xác định được thông tin trước tháng 4/2027.

Song song với đó, công tác số hóa dữ liệu cũng được đẩy mạnh nhằm kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về người có công, tạo nền tảng cho việc đối chiếu, xác minh thông tin trong thời gian tới.

Thắp lên hy vọng đoàn tụ

Trong căn nhà nhỏ ở tỉnh Hưng Yên, bà Nguyễn Thị Lan vẫn gìn giữ cẩn thận những lá thư cuối cùng của người anh trai gửi từ chiến trường Điện Biên Phủ trước khi hy sinh năm 1954.

Hơn bảy thập kỷ qua, gia đình chưa một lần biết chính xác nơi anh yên nghỉ. Những chuyến đi tìm kiếm kéo dài từ nghĩa trang này sang nghĩa trang khác đều chưa mang lại kết quả.

Khi nghe tin Điện Biên triển khai lấy mẫu ADN quy mô lớn, bà Lan không giấu được xúc động. “Nếu xác định được danh tính thì đó là niềm hạnh phúc lớn nhất đối với gia đình. Bao nhiêu năm rồi, chúng tôi chỉ mong biết chính xác nơi người thân nằm xuống”, bà nói.

Không chỉ với riêng gia đình bà Lan, hàng nghìn thân nhân liệt sĩ trên cả nước đang đặt niềm tin vào chiến dịch đặc biệt này.

Ông Nguyễn Văn Đoạt, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên khẳng định, việc lấy mẫu và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ thiêng liêng, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Các cơ quan, đơn vị triển khai theo phương châm “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian và rõ kết quả.

Đằng sau những con số thống kê là khát vọng đoàn tụ của hàng nghìn gia đình và là trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của dân tộc.

Những mẫu ADN được lấy lên từ lòng đất Điện Biên hôm nay không đơn thuần là dữ liệu khoa học. Đó còn là những tia hy vọng đang được thắp sáng, để những người lính năm xưa sau nhiều thập kỷ nằm lại trong vô danh có cơ hội được gọi đúng tên mình.

Và với thân nhân các liệt sĩ, hành trình tìm kiếm kéo dài suốt hơn nửa thế kỷ có thể sẽ đi đến một cái kết trọn vẹn. Đó là ngày họ được đứng trước phần mộ của người thân, gọi tên các anh giữa đất trời Điện Biên lịch sử, sau bao năm dài mong đợi.