Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 khép lại với một phổ điểm được đánh giá có sự phân hóa rõ nét. Trong đó, nhóm thí sinh đạt từ 18 - 20 điểm tiếp tục chiếm tỷ lệ lớn và đứng trước bài toán không dễ: nên tiếp tục theo đuổi cánh cửa đại học bằng mọi giá hay lựa chọn một lộ trình khác phù hợp hơn với năng lực và nhu cầu của thị trường lao động?
Đằng sau những con số là áp lực vô hình từ gia đình, bạn bè và xã hội, khi nhiều học sinh vẫn mặc định rằng đại học là con đường duy nhất dẫn đến thành công.
Khi mục tiêu là "đỗ đại học" thay vì "chọn đúng nghề"
Mỗi mùa tuyển sinh, không ít thí sinh sẵn sàng điều chỉnh nguyện vọng chỉ để có tên trong danh sách trúng tuyển. Thay vì xuất phát từ sở thích, năng lực hay định hướng nghề nghiệp, quyết định lựa chọn ngành học nhiều khi được đưa ra với mục tiêu duy nhất là "đỗ đại học". Áp lực từ bạn bè đồng trang lứa, kỳ vọng của gia đình và tâm lý coi đại học là con đường duy nhất dẫn tới thành công khiến nhiều học sinh chấp nhận chọn một ngành học mà bản thân chưa thực sự hiểu rõ.
Hệ quả là sau một hoặc hai năm học, nhiều sinh viên bắt đầu cảm thấy chương trình không phù hợp, thiếu động lực, học trong trạng thái đối phó, thậm chí bỏ học hoặc chuyển trường. Có em nhận ra mình không hứng thú với lĩnh vực đã chọn; có em theo kịp kiến thức nhưng không nhìn thấy cơ hội nghề nghiệp; cũng có em mất thêm thời gian để bắt đầu lại từ đầu. Khoảng thời gian, chi phí và cơ hội đã bỏ ra vì thế trở thành một khoản đầu tư chưa mang lại hiệu quả như kỳ vọng.
Thực tế này cho thấy, việc trúng tuyển đại học không phải là đích đến cuối cùng. Điều quan trọng hơn là người học có được đặt vào đúng môi trường để phát huy năng lực, duy trì động lực học tập và từng bước hình dung rõ con đường nghề nghiệp của mình hay không. Một lựa chọn phù hợp có thể giúp sinh viên học hiệu quả hơn, trưởng thành sớm hơn và tự tin hơn khi bước vào thị trường lao động.
Trong bối cảnh thị trường việc làm thay đổi nhanh chóng bởi công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, doanh nghiệp ngày càng coi trọng kỹ năng thực tế, khả năng thích ứng và trải nghiệm nghề nghiệp. Vì vậy, lựa chọn đúng môi trường đào tạo đang trở nên quan trọng hơn việc sở hữu một tấm bằng từ bất kỳ trường đại học nào. Thay vì chỉ đặt mục tiêu "đỗ đại học", nhiều chuyên gia cho rằng người học cần đặt câu hỏi sâu hơn: mình phù hợp với nghề gì, muốn trở thành ai trong tương lai và môi trường nào sẽ giúp mình phát triển bền vững.
Doanh nghiệp tuyển người theo năng lực, không chỉ nhìn vào tấm bằng
Theo ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP Hồ Chí Minh, điều quan trọng hiện nay không còn là học đại học hay cao đẳng mà là lựa chọn đúng ngành nghề và đúng trình độ đào tạo.
"Vấn đề đặt ra không phải là các em học cao đẳng hay đại học, mà là lựa chọn một ngành nghề phù hợp và một cấp bậc phù hợp", ông Trần Anh Tuấn cho hay.
Theo ông Tuấn, người trẻ muốn tạo lợi thế cạnh tranh cần đồng thời phát triển ba nhóm năng lực cốt lõi gồm năng lực học tập suốt đời, kỹ năng mềm và tư duy nhân văn, cùng với năng lực công nghệ số và tư duy số.
Trong trường hợp chưa thực sự sẵn sàng hoặc điều kiện kinh tế còn hạn chế, lựa chọn học cao đẳng để nhanh chóng tham gia thị trường lao động cũng là một hướng đi đáng cân nhắc.
Ông Trần Anh Tuấn cho rằng: "Thị trường lao động đang cần những nhân lực có thể có mặt liền, để chúng ta vừa làm vừa hoàn thiện, hơn là cứ học mà chưa thể bước vào một thị trường đang đổi mới."
Ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP Hồ Chí Minh kiêm chuyên gia dự báo nhân lực uy tín tại Việt Nam.
Quan điểm này cũng phản ánh xu hướng tuyển dụng đang ngày càng phổ biến trên thế giới: Tuyển dụng dựa trên năng lực thực tế thay vì chỉ dựa vào bằng cấp hay tên trường. Nhiều doanh nghiệp hiện ưu tiên ứng viên có thể bắt tay vào công việc ngay, sở hữu kinh nghiệm thực hành, tư duy giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng với công nghệ mới. Điều đó khiến khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu doanh nghiệp trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của người lao động.
Chọn lại để đi nhanh hơn
Sau một năm theo học tại Đại học Bách khoa Hà Nội, Lê Thanh Huy quyết định chuyển về học tại Trường Cao đẳng FPT Polytechnic cơ sở Thanh Hóa.
Lý do của Huy không chỉ xuất phát từ mong muốn được ở gần gia đình mà còn vì lựa chọn một môi trường học tập phù hợp hơn với mục tiêu nghề nghiệp.
Trong khi đó, Trần Thu Huyền từng trải qua giai đoạn áp lực khi nhận ra môi trường đào tạo cũ không phù hợp với tính cách và định hướng của mình.
Là người hướng ngoại, Huyền mong muốn được học trong môi trường có nhiều cơ hội giao tiếp, trải nghiệm thực tế và kết nối doanh nghiệp. Tuy nhiên, quyết định chuyển trường cũng khiến nữ sinh băn khoăn vì quãng thời gian đã bỏ ra.
Sau khi chuyển sang Trường Cao đẳng FPT Polytechnic, Huyền cho biết sự khác biệt lớn nhất nằm ở phương pháp đào tạo. Thay vì tập trung nhiều vào lý thuyết, chương trình học giúp sinh viên tham gia các dự án thực tế, thực hành theo yêu cầu của doanh nghiệp, từ đó hiểu rõ hơn về nghề nghiệp và tích lũy kinh nghiệm ngay trong quá trình học.
Câu chuyện của Huy và Huyền cho thấy, đôi khi thay đổi không phải là bước lùi, mà là cách để rút ngắn con đường đến với nghề nghiệp phù hợp.
Chọn môi trường phù hợp để đi xa
Trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng coi trọng kỹ năng làm việc thực tế, mô hình đào tạo cao đẳng thực hành đang trở thành một lựa chọn đáng cân nhắc đối với nhóm thí sinh có mức điểm từ 18 - 20.
Là đơn vị trực thuộc Tổ chức Giáo dục FPT, Trường Cao đẳng FPT Polytechnic theo đuổi triết lý "Thực học - Thực nghiệp", lấy năng lực làm việc thực tế làm trung tâm của quá trình đào tạo.
Thay vì học nặng về lý thuyết, sinh viên được đào tạo theo phương pháp Học tập qua dự án. Mỗi học phần đều gắn với những dự án mô phỏng hoặc yêu cầu thực tế từ doanh nghiệp, giúp người học hình thành kỹ năng nghề ngay trong quá trình học.
Bên cạnh phương pháp đào tạo gắn với thực tiễn, Trường Cao đẳng FPT Polytechnic còn tích hợp các nội dung về trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số vào chương trình học nhằm trang bị cho sinh viên những kỹ năng phù hợp với xu hướng chuyển đổi của thị trường lao động. Thời gian đào tạo chỉ 2 năm cũng là một lợi thế, giúp người học tốt nghiệp sớm, giảm áp lực chi phí cho gia đình và nhanh chóng gia nhập thị trường việc làm. Đồng thời, mạng lưới hợp tác với nhiều doanh nghiệp tạo điều kiện để sinh viên được thực tập, tham gia các dự án thực tế và tiếp cận cơ hội việc làm ngay từ khi còn trên ghế nhà trường. Với nhiều thí sinh trong nhóm điểm 18-20, mô hình đào tạo này mở ra một hướng đi thực tế, không chỉ giúp các em có thêm lựa chọn sau kỳ thi THPT mà còn từng bước xây dựng năng lực nghề nghiệp, sẵn sàng đáp ứng nhu cầu thực tế.
Điểm số của kỳ thi tốt nghiệp THPT là kết quả của một kỳ thi, nhưng không phải thước đo duy nhất quyết định tương lai. Trong một thị trường lao động coi trọng năng lực hơn bằng cấp, điều quan trọng không phải là học ở đâu, mà là người học được trang bị những gì để có thể làm việc, thích ứng và phát triển lâu dài.
Với nhiều người trẻ, lựa chọn môi trường đào tạo phù hợp có thể là bước khởi đầu quan trọng hơn việc theo đuổi một con đường chỉ để đáp ứng kỳ vọng của người khác.
Bình luận (0)