Lễ tạ ơn rừng tại bản Lói, xã Mường Nhà, tỉnh Điện Biên.
Trong tiết trời se lạnh đầu xuân, khi hoa ban bắt đầu nở trắng sườn núi, người dân bản Lói lại rộn ràng tổ chức lễ kiêng bản, cúng rừng. Đây là một trong những nghi lễ quan trọng nhất của người dân xã Mường Nhà nhằm cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, bản làng yên ấm. Không chỉ là nghi thức tâm linh, lễ cúng rừng còn là lời nhắc nhở cộng đồng về trách nhiệm bảo vệ rừng – bảo vệ nguồn sống thiêng liêng của mình.
Nghi lễ giữa rừng thiêng
Tờ mờ sáng, người dân trong bản đã tập trung đông đủ tại khu rừng đầu nguồn – nơi được coi là “rừng cấm”, “rừng thiêng”. Theo quan niệm của đồng bào, mỗi bản đều có một khu rừng linh thiêng, là nơi trú ngụ của thần rừng, thần núi. Rừng không chỉ cho gỗ, cho củi, cho măng, mà còn giữ nước, giữ đất, giữ sự sống của cả cộng đồng. Đối với người dân bản Lói, xã Mường Nhà, rừng núi còn là vị thần che chở, ban cho bản một năm bình an, no ấm.
Mâm cúng chay giản dị tại lễ cúng rừng.
Bà Lò Thị Kẹo, người dân bản Lói cho biết, lễ kiêng bản, cúng rừng thiêng được tổ chức vào những ngày đầu tháng Giêng, mỗi hộ gia đình trong bản sẽ tự tay chuẩn bị 5 mâm cúng chay. Lễ vật dâng lên thần rừng, thần núi là những sản vật do bà con gieo trồng, chăm sóc như rau, củ, quả, xôi…những mâm cúng tuy mộc mạc, đơn sơ nhưng gói trọn lòng thành kính, sự biết ơn và cả ước vọng thiêng liêng về một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
Sau nghi lễ, bà con cùng thực hiện những điều kiêng kỵ như: không sát sinh, không uống rượu, không ra khỏi bản, người ngoài cũng không vào bản.
Kiêng bản – kỷ luật cộng đồng bảo vệ rừng
Điểm độc đáo của lễ cúng tạ ơn thần rừng đầu năm là tục “kiêng bản”. Trong ngày này, người ngoài không được tự ý vào bản (trừ cấp ủy, chính quyền xã và lực lượng vũ trang đang công tác tại địa bàn được phép vào giao lưu, chung vui cùng bà con); người trong bản hạn chế ra ngoài. Mọi hoạt động sản xuất tạm dừng để toàn thể dân bản tập trung cho nghi lễ.
Theo bà Kẹo, tục kiêng bản vừa mang ý nghĩa tâm linh, vừa là cách cộng đồng tự thiết lập kỷ luật bảo vệ tài nguyên: “Sau lễ cúng rừng, bà con càng ý thức rõ hơn về quy ước không chặt phá rừng, không đốt nương bừa bãi. Ai vi phạm sẽ bị phạt theo hương ước của bản”.
Nhiều năm nay ở bản Lói vẫn duy trì quy định nghiêm ngặt về rừng thiêng. Những khu rừng này hầu như còn nguyên vẹn, cây cổ thụ hàng chục, hàng trăm năm tuổi vẫn đứng sừng sững. Người dân tin rằng nếu xâm phạm rừng thiêng sẽ bị thần rừng quở phạt, mùa màng thất bát.
Tục kiêng bản tại bản Lói, xã Mường Nhà là trở thành nét đẹp truyền thống mỗi dịp Tết.
Trao đổi với phóng viên, lãnh đạo UBND xã Mường Nhà, chia sẻ: “Chúng tôi coi lễ cúng rừng là một hình thức quản lý rừng dựa vào cộng đồng rất hiệu quả. Chính quyền khuyến khích bà con giữ gìn phong tục tốt đẹp này, đồng thời lồng ghép tuyên truyền pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng.”
Thực tế cho thấy, ở những nơi phong tục cúng rừng được duy trì nghiêm túc, tỷ lệ vi phạm lâm luật giảm đáng kể. Ý thức tự giác của người dân cao hơn nhiều so với việc chỉ dựa vào kiểm tra, xử phạt hành chính.
Giữ hồn văn hóa giữa nhịp sống mới
Ngày nay, khi đời sống ngày càng đổi thay, nhiều phong tục truyền thống đứng trước nguy cơ mai một. Tuy vậy, ở Điện Biên, lễ kiêng bản, cúng rừng đầu năm vẫn được gìn giữ như một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của đồng bào.
Lãnh đạo UBND xã Mường Nhà cho biết, lễ kiêng bản ở bản Lói không chỉ là nét đẹp văn hóa truyền thống mà còn là minh chứng sinh động cho ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết và sự trân trọng thiên nhiên của người dân nơi đây. Những ngày kiêng bản trở thành khoảng thời gian thiêng liêng và ấm áp. Người dân tập trung tại không gian chung của bản, cùng nhau chơi các trò chơi dân gian, múa điệu xòe đoàn kết, gửi tới nhau những lời chúc tốt đẹp đầu xuân.
Những năm gần đây, tỉnh Điện Biên đã đưa một số nghi lễ truyền thống vào danh mục bảo tồn, đồng thời tổ chức phục dựng trong các sự kiện văn hóa – du lịch. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là sự tự nguyện và niềm tin của cộng đồng.
Giữa đại ngàn Tây Bắc, tiếng chiêng, tiếng khấn đầu xuân vẫn vang vọng mỗi mùa lễ hội. Lễ kiêng bản, cúng rừng không chỉ là nghi thức cầu may, mà còn là lời cam kết của con người với rừng. Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều cánh rừng đang chịu áp lực từ khai thác và biến đổi khí hậu, những nghi lễ ấy càng trở nên ý nghĩa.
Rừng còn thì bản còn. Giữ rừng không chỉ bằng luật pháp, mà còn bằng niềm tin, bằng sự tôn kính truyền đời. Và trong sắc xuân nơi miền biên viễn, lễ cúng rừng ở Điện Biên vẫn lặng lẽ nhắc nhở mỗi người về trách nhiệm gìn giữ màu xanh cho hôm nay và mai sau.
Bình luận (0)