Diễn đàn Báo chí toàn quốc: Phát triển báo chí trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo

AI là xung lực buộc báo chí phải tiến hóa

Chiều 19/6, trong khuôn khổ Hội Báo toàn quốc năm 2026, Diễn đàn Báo chí toàn quốc lần thứ 3 - 2026 đã khai mạc tại Trung tâm Hội nghị-Biểu diễn thành phố Hải Phòng.

Tại phiên khai mạc, đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam đã có bài trình bày về phát triển báo chí trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, đề cập đến những vấn đề về chiến lược làm chủ AI; tái thiết công nghệ, nội dung và nhân sự; mô hình tòa soạn tương lai; con đường phát triển bền vững cho các cơ quan báo chí.

Theo nhà báo Lê Quốc Minh, các công cụ AI đang hỗ trợ rất đắc lực cho các cơ quan báo chí trong hoạt động tác nghiệp và sản xuất; phân phối nội dung; tương tác độc giả; quản trị tòa soạn.

Cụ thể, AI có thể giúp tự động hóa, giải phóng sức lao động; tối ưu hóa trải nghiệm, phân tích hành vi để gợi ý nội dung trúng đích; phân tích xu hướng thời gian thực, dự báo hành vi đăng ký, tự động phát hiện vi phạm bản quyền...

Nhấn mạnh AI không phải là thế lực thay thế mà là xung lực buộc báo chí phải tiến hóa, nhà báo Lê Quốc Minh đề cập chiến lược 4 Trụ cột để làm chủ trí tuệ nhân tạo, gồm:

Trụ cột 1: Tái cấu trúc - giải phóng sức lao động - AI đảm nhiệm tác vụ lặp lại; con người tập trung vào tư duy phản biện và trải nghiệm thực tế mà máy móc không thể có.

Trụ cột 2: Ứng dụng "nội dung dạng lỏng" (liquid content) - từ một nội dung trung tâm (thông tin gốc ban đầu) có thể tạo các sản phẩm ở nhiều định dạng khác nhau như: longform và bài viết sâu, video ngắn phát lên nền tảng mạng xã hội, podcast âm thanh, infographic...

Trụ cột 3: Bản địa hóa dữ liệu và bảo vệ ngôn ngữ - phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn nội địa thông qua việc huấn luyện trên kho dữ liệu báo chí, văn học, lịch sử chính thống đã kiểm chứng.

Trụ cột 4: Thiết lập màng lọc đạo đức - AI chỉ đóng vai trò trợ lý gợi ý (tiêu đề, góc tiếp cận); biên tập viên luôn là người duyệt cuối cùng. Bản lĩnh chính trị và "nhạy cảm báo chí" là bộ lọc tối thượng chặn đứng ảo giác AI.

Việt Nam có nhiều lợi thế để phát triển báo chí trong kỷ nguyên số

Theo nhà báo Lê Quốc Minh, AI đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Các công cụ AI có khả năng tạo ra văn bản, hình ảnh, âm thanh với tốc độ rất nhanh, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động báo chí. 

Song cũng chính sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang đặt ra thách thức trực tiếp đối với nguồn thu của các cơ quan báo chí, niềm tin của công chúng về thông tin. Khi các nền tảng AI có thể tổng hợp, khai thác và phân phối thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, lượng truy cập vào các cơ quan báo chí có nguy cơ bị chia sẻ, kéo theo sự sụt giảm doanh thu quảng cáo và các nguồn thu truyền thống.

Nhà báo Lê Quốc Minh chia sẻ, tòa soạn tương lai sẽ là mô hình kết hợp chặt chẽ giữa con người và trí tuệ nhân tạo, trong đó công nghệ đảm nhiệm các khâu tự động hóa, phân tích dữ liệu và thấu hiểu hành vi độc giả, còn nhà báo tập trung vào điều tra, phân tích chuyên sâu và sản xuất các nội dung có giá trị khác biệt. Thay vì chạy theo lượng truy cập ngắn hạn, các tòa soạn sẽ ưu tiên xây dựng cộng đồng độc giả trung thành, tăng cường tương tác, minh bạch thông tin và phát triển các nguồn thu bền vững dựa trên niềm tin của công chúng. 

Tương lai của báo chí không nằm ở việc sản xuất nhiều tin tức hơn, mà ở khả năng giữ chân người đọc lâu hơn, tạo dựng niềm tin lớn hơn và xây dựng được cộng đồng công chúng trung thành. Khi làm được điều đó, báo chí không chỉ có thêm nguồn thu mới mà còn tạo ra những năng lực mới để phát triển bền vững trong kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo.

Việt Nam có nhiều lợi thế để phát triển báo chí trong kỷ nguyên số như tỉ lệ dân số trẻ, khả năng kết nối cao; niềm tin của người dân vào thể chế cùng một số lợi thế khác. "Trong kỷ nguyên số, báo chí Việt Nam không chỉ phòng thủ trước sóng gió công nghệ. Chúng ta đang kiến tạo một hệ sinh thái riêng - nơi công nghệ hiện đại nhất phục vụ cốt lõi nhân văn và bản sắc cách mạng", nhà báo Lê Quốc Minh khẳng định.

Vấn đề về ứng dụng và kiểm soát AI thế nào trong các cơ quan báo chí Việt Nam cũng là một trong số những chủ đề sẽ được các chuyên gia, nhà quản lý báo chí tập trung thảo luận, làm rõ trong phiên thảo luận chuyên đề diễn ra ngày 20/6.