Điều gì giúp phim tài liệu 'Bốn mùa trong rừng thẳm' thắng giải quốc tế AIBD?

Bốn mùa trong rừng thẳm - tác phẩm của ekip Trung tâm Truyền hình Việt Nam khu vực Nam Bộ vừa được Viện Phát triển Phát thanh Truyền hình châu Á - Thái Bình Dương (AIBD) vinh danh ở hạng mục The Best TV Programme. Đó không chỉ là niềm vui của một ekip làm phim, mà còn là dấu mốc cho thấy những câu chuyện rất Việt Nam vẫn có thể bước ra thế giới bằng giá trị phổ quát của con người và thiên nhiên. Giữa vô vàn nội dung hiện đại được đầu tư kỹ xảo, tiết tấu nhanh và xu hướng hóa toàn cầu, một bộ phim tài liệu Việt Nam kể về ông lão giữ rừng ở Đà Lạt lại chạm đến hội đồng giám khảo quốc tế bằng sự chân thật, lặng lẽ và đầy nhân văn.

Người giữ rừng bằng trái tim

Bộ phim kể về ông Nguyễn Đức Phúc, hơn 80 tuổi, đã gần 40 năm sống cùng rừng dưới chân núi Voi, Đà Lạt. Người cựu chiến binh năm xưa giờ đây lặng lẽ chăm sóc mộ của đồng đội, dành cả đời giữ lấy màu xanh của đại ngàn giữa áp lực đô thị hóa và nạn phá rừng ngày càng hiện hữu. Được giao quản lý hơn 300ha rừng từ năm 1983, ông Nguyễn Đức Phúc xem cánh rừng dưới chân núi Voi như một phần máu thịt của mình suốt hơn bốn thập kỷ qua. Không chỉ lặng lẽ giữ rừng, ông còn vận động bà con người K'Ho trở về sinh sống định cư tại núi Voi, cùng nhau gìn giữ rừng và bảo tồn văn hóa bản địa. Với ông Phúc, những giá trị truyền thống bền vững chính là nền tảng để phát triển du lịch lâu dài, còn khu rừng ấy đã trở thành mái nhà gắn bó với ông qua đủ bốn mùa đời người.

Bốn mùa trong rừng thẳm không kể chuyện bảo vệ môi trường theo lối hô hào hay lên gân. Bộ phim chọn cách kể bằng nhịp điệu chậm rãi của thiên nhiên, bằng tiếng suối, tiếng gió, bằng bước chân của một ông lão đi giữa rừng già. Để có được những thước phim dung dị ấy là hành trình kéo dài hơn hai năm của ekip làm phim - những ngày theo chân nhân vật băng rừng, lội suối, chờ ánh sáng, chờ sương, chờ những khoảnh khắc tự nhiên nhất của đời sống.

Đạo diễn Nguyễn Đức Đệ cho biết, anh chưa bao giờ làm phim với tâm thế "để đi thi". Tất cả tác phẩm tham gia các liên hoan quốc tế đều là những bộ phim đã phát sóng, được thực hiện từ chính sự quan tâm và rung động thật của người làm nghề. "Tôi chỉ làm phim về những đề tài mình thích, mình quan tâm. Khi có những cuộc thi trong và ngoài nước, đơn vị sẽ lựa chọn phim của chúng tôi đã thực hiện, phát sóng để gửi dự thi. Tôi nghĩ, tham gia các giải thưởng chỉ là cách để nhân vật, câu chuyện sống lâu hơn, được biết đến nhiều hơn", đạo diễn chia sẻ.

Kết nối thế hệ để gìn giữ giá trị bền vững

Theo chia sẻ từ ekip, việc lựa chọn Bốn mùa trong rừng thẳm tham dự AIBD năm nay cũng gắn với chủ đề mà cuộc thi hướng tới là du lịch bền vững, thu hẹp khoảng cách thế hệ và khủng hoảng khí hậu.

Trong bộ phim tài liệu này, ngoài ông Nguyễn Đức Phúc còn có nhiều nhân vật khác xuất hiện ở khu rừng dưới chân núi Voi. Họ là những người dân tộc ngày ngày mưu sinh trong rừng, các tình nguyện viên như Ngọc Giàu, Thu Thủy, du khách như Kim Hương... Họ là những người cùng góp phần nối tiếp công việc của ông Phúc để chăm chút những cánh rừng. "Trách nhiệm của mình không chỉ là bảo vệ mà còn giúp cho những bạn trẻ đến đây hiểu được giá trị của rừng", Ngọc Giàu cho biết. Còn Kim Hương chia sẻ với ông Nguyễn Đức Phúc: "Bây giờ giới trẻ có xu hướng sống vội vàng. Nhưng khi bước chân đến đây, tuổi trẻ sẽ sống chậm lại, còn người già sẽ sống thọ hơn. Sống giữa thiên nhiên như thế này thì con người sẽ tự nhiên muốn tâm hồn trong trẻo hơn".

Bộ phim được phát sóng lần đầu năm 2022, sau đó năm ngoái phim được phát sóng với bản bổ sung và phụ đề tiếng Anh nên phù hợp tiêu chí dự thi cho năm 2026. Với những tác phẩm truyền hình dự thi quốc tế, ngoài ý nghĩa câu chuyện, quay phim phong cách hiện đại, cách kể chuyện sắc nét, thời gian theo đuổi nhân vật kỳ công thì việc chuyển ngữ cũng là một thử thách lớn. "Dịch thoát nghĩa rất quan trọng với phim dự thi quốc tế", đạo diễn Nguyễn Đức Đệ nói. Bởi khi bước ra thế giới, một bộ phim không chỉ được đánh giá bằng hình ảnh, mà còn bằng ngôn ngữ, chiều sâu văn hóa và khả năng truyền tải cảm xúc xuyên biên giới.

Giải thưởng của AIBD lần này không đơn thuần là sự ghi nhận cho một tác phẩm tài liệu. Đó còn là sự ghi nhận dành cho những người làm truyền hình vẫn đang âm thầm đi sâu vào đời sống bằng sự tử tế và kiên trì.

Trong thời đại mà nội dung ngắn đang chiếm lĩnh màn hình, phim tài liệu vẫn là một hành trình nhiều nhọc nhằn. Các nhà làm phim cần thời gian dài theo đuổi nhân vật, cần sự tin cậy, cần khả năng quan sát và hơn hết là lòng trắc ẩn với con người. Cũng chính vì thế, khi một bộ phim tài liệu Việt Nam được xướng tên ở một giải thưởng quốc tế uy tín, điều được ghi nhận không chỉ là kỹ thuật làm phim, mà còn là cái tâm của người kể chuyện – những người vẫn tin rằng các giá trị chân thật luôn có sức lay động bền bỉ nhất.