Doanh nghiệp tư nhân: "Đông nhưng chưa mạnh"

Từ "một bộ phận" đến "động lực quan trọng nhất"

Phát biểu tại Hội thảo "40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế", ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đánh giá, sau gần 40 năm Đổi mới, doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đã đi từ chỗ gần như không có địa vị pháp lý rõ ràng đến vị thế là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.

"Trước đây, muốn mở công ty phải qua rất nhiều cơ quan, xin nhiều chữ ký, đóng nhiều con dấu, mất nhiều tháng và tốn kém lớn. Quyền kinh doanh bị giới hạn trong phạm vi cơ quan nhà nước cho phép. Đến nay, Việt Nam đã có hơn một triệu doanh nghiệp đang hoạt động chính thức và khoảng 5 triệu hộ kinh doanh", ông Đậu Anh Tuấn cho biết.

Theo đại diện VCCI, khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 50% GDP, tạo ra phần lớn việc làm, và một số tập đoàn tư nhân đã có vị trí đáng kể trên thị trường trong nước cũng như bắt đầu mở rộng ra khu vực và thế giới. Và Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị năm 2025 xác định kinh tế tư nhân là "một động lực quan trọng nhất" và là "lực lượng tiên phong" trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

"Khu vực doanh nghiệp tư nhân cũng đã tạo ra nhiều kết quả nổi bật. Trong top 500 doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam, số doanh nghiệp tư nhân tăng đáng kể. Việt Nam có 76 công ty nằm trong top 500 Đông Nam Á", ông Đậu Anh Tuấn cho biết.

Ông Đậu Anh Tuấn đánh giá, khu vực tư nhân cũng thể hiện sức chống chịu tốt trong đại dịch, phản ứng nhanh trước đứt gãy chuỗi cung ứng, đồng thời tham gia ngày càng tích cực vào an sinh, giáo dục, y tế và phát triển cộng đồng. Tuy nhiên đại diện VCCI cho rằng, khu vực doanh nghiệp tư nhân Việt Nam vẫn còn nhiều nghịch lý. Doanh nghiệp đông nhưng chưa mạnh, năng động nhưng chưa sâu, đóng góp lớn nhưng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu còn khiêm tốn.

Cơ cấu ngành nghề mất cân đối, khi phần lớn doanh thu của nhóm doanh nghiệp tư nhân lớn nhất đến từ tài chính và bất động sản, trong khi công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tỷ trọng thấp. Gần 97% doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp nhỏ và vừa, phần lớn có quy mô dưới 10 lao động, bên cạnh đó còn khoảng 5 triệu hộ kinh doanh cá thể.

"Kinh nghiệm từ Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc cho thấy không có nền kinh tế nào thành công trong chuyển đổi mô hình phát triển nếu thiếu một khu vực tư nhân mạnh. Doanh nghiệp phải lớn mạnh mới có thể đầu tư lớn, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo và tham gia sâu vào chuỗi giá trị", ông Đậu Anh Tuấn cho biết.

Triển khai cơ chế đặt hàng để khơi thông nguồn lực tư nhân

Phân tích thêm về vấn đề này, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho rằng, khối kinh tế tư nhân thực tế đóng góp 50% GDP và giải quyết nhiều việc làm. Tuy nhiên, cấu trúc tổng thể kinh tế tư nhân thì ngoài hệ thống các doanh nghiệp (hơn 1 triệu đơn vị) song chủ yếu doanh nghiệp vừa và nhỏ và 5 triệu hộ kinh doanh.

"Có lẽ cần thay đổi tư duy xây dựng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp? Tại sao nhiều mô hình, chương trình hỗ trợ doanh nghiệp phụ trợ phát triển công nghiệp vẫn không hiệu quả? Phải chăng cách tiếp cận chính sách phải thay đổi?", ông Hiển đặt vấn đề.

Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nhấn mạnh vào giải pháp triển khai cơ chế đặt hàng để khơi thông nguồn lực tư nhân. Với doanh nghiệp, cơ chế quan trọng được đề ra là cơ chế Nhà nước đặt hàng đặt hàng các doanh nghiệp tư nhân triển khai nhiệm vụ chiến lược quan trọng của quốc gia.

Để gắn với mục tiêu tăng trưởng 2 con số, cần sớm hoàn thiện các toàn bộ các cơ chế chính sách trong đó có cơ chế đặt hàng, định mức… để khơi thông nguồn lực tư nhân.

"Cần có sự liên kết của các doanh nghiệp tư nhân trong nước, đặc biệt bối cảnh cấu trúc chúng ta có nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ", ông Nguyễn Đức Hiển phát biểu.

Mỗi đồng vốn cần tạo ra nhiều giá trị hơn

Nói về nguồn lực cho phát triển, ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch HĐQT FiinGroup nhận định, Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới với nhu cầu vốn lớn, ước tính khoảng 38,5 triệu tỷ đồng cho giai đoạn 5 năm tới. Câu hỏi lớn nhất đối với doanh nghiệp tư nhân hay nhà nước là làm thế nào để huy động vốn thành công, giá hợp lý, đảm bảo phát triển bền vững trong tương lai.

Theo ông Thuân, khi tín dụng ngân hàng không còn nhiều dư địa thì đầu tư cho dự án lớn cần dựa trên nguồn vốn trung và dài hạn.

"Vốn từ IPO năm vừa qua đạt lớn, tôi kỳ vọng tiếp tục tăng trưởng. Đây là dòng vốn thật, trung dài hạn. Việt Nam vừa được nâng hạng thì sẽ nhận được sự quan tâm của các quỹ, qua đó hoạt động IPO, thoái vốn sôi động", đại diện FiinGroup cho biết.

Dù nhấn mạnh tầm quan trọng của vốn trong đầu tư phát triển song Chủ tịch HĐQT FiinGroup khẳng định, câu hỏi lớn nhất không phải là "làm sao huy động thêm vốn", mà là "làm sao để mỗi đồng vốn tạo ra nhiều giá trị hơn". Và câu trả lời sẽ quyết định vị thế của các tập đoàn kinh tế Việt.