Độc đáo Chợ tình Xuân Dương

Việc tổ chức lễ hội truyền thống này nhằm tiếp tục khẳng định sức sống mãnh liệt của một di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc, nơi những câu hát Sli, hát Lượn làm say lòng du khách thập phương. Đây là một trong những lễ hội độc đáo bậc nhất ở khu vực miền núi phía Bắc.

Lễ hội này được hình thành từ những năm đầu thế kỷ XX (khoảng năm 1911), trải qua hơn 100 năm thăng trầm của lịch sử, Chợ tình Xuân Dương vẫn duy trì được những nét đẹp nguyên sơ, đậm đà bản sắc dân tộc.

Tương truyền kể lại rằng, Chợ Tình Xuân Dương là nơi gặp mặt của người yêu cũ hoặc giao lưu bạn bè. Chuyện kể rằng có hai vợ chồng ở thôn Pác Sen, xã Xuân Dương hết mực thương yêu nhau.

Ngày nọ, hai vợ chồng cùng nhau ra đồng, chồng phát cây ở cuối ruộng, vợ cuốc đất đầu ruộng. Khi mặt trời đứng bóng, người chồng mới thôi chặt cây, phát cỏ để gọi vợ về nghỉ, nhưng không nghe được tiếng trả lời của vợ, chỉ nghe tiếng núi đồi vọng lại.

Người chồng tìm mãi chẳng thấy vợ đâu, khi tới đầu ruộng, chỉ thấy cây cuốc vứt chỏng chơ, cỏ cây gãy, nát. Sau này người chồng mới hay, một tên quan đi qua thấy người phụ nữ đẹp đã cho quân bắt nàng mang đi. Người vợ chống cự, kêu cứu thảm thiết nhưng do thửa ruộng quá dài, người chồng không nghe thấy.

Sau này, nàng có dịp trở lại quê, vợ chồng gặp nhau, mừng mừng tủi tủi, nhưng cũng chỉ biết ôm nhau khóc chứ không thể hàn gắn lại tình xưa vì mỗi người đều đã yên bề gia thất.

Biết chuyện, dân làng ai cũng tỏ lòng thương. Cảm động trước tình cảm của những người yêu nhau nhưng không đến được với nhau nên mọi người đồng ý để hai vợ chồng cũ có một ngày ôn lại chuyện xưa và chọn thửa ruộng dài (theo tiếng dân tộc Tày là Nà Rì) của vợ chồng nhà nọ làm nơi tụ họp, đó là ngày 25/3 Âm lịch.

Chợ tình Xuân Dương không đơn thuần là một phiên chợ mua bán, mà là không gian văn hóa cộng đồng, nơi đồng bào các dân tộc trong và ngoài khu vực gặp gỡ, giao lưu và thắt chặt tình đoàn kết.

Theo thông lệ, lễ hội diễn ra vào ngày 24 và 25 tháng Ba âm lịch hàng năm. Tâm điểm của lễ hội là sự hội tụ của những nam thanh nữ tú trong những bộ trang phục truyền thống rực rỡ.

Họ đến với nhau không ồn ào, mà bằng những lời Sli, câu Lượn tình tứ, trao gửi tâm tư tình cảm để rồi xích lại gần nhau hơn. Chiều tà buông xuống, trên những nẻo đường mòn về bản, tiếng hát chia tay đầy luyến lưu vẫn vang vọng, để rồi họ lại cùng hẹn ước: "Ngày này năm sau gặp lại."

Lễ hội năm 2026 mang một màu sắc đặc biệt khi chú trọng vào việc bảo tồn và phục dựng các giá trị truyền thống.

Tại buổi lễ, ông Nông Văn Phong, Chủ tịch UBND xã Xuân Dương- Trưởng Ban tổ chức lễ hội cho biết trải qua nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau, nhân dân các dân tộc trong xã đều duy trì tốt đời sống lao động sản xuất, sinh hoạt, phong tục tập quán, thuần phong mỹ tục của dân tộc mình.

Điểm nhấn tại lễ khai mạc là chương trình nghệ thuật tái hiện sinh động không gian chợ tình xưa qua hoạt cảnh "Buôn Slam háng nhỉ hả chập căn."

Chương trình được chia làm 3 chương mạch lạc: Chương 1: Chợ phiên ngày ấy; Chương 2: Nhớ thương câu hát vả Sli và Chương 3: Tháng Ba về hội.

Bên cạnh đó, các tiết mục múa Sli của dân tộc Nùng hay màn hát múa ca ngợi tương lai đã tạo nên một bức tranh nghệ thuật đa sắc, khơi dậy niềm tự hào trong mỗi người dân.

Đến với Chợ tình Xuân Dương những ngày này, du khách thập phương được trải nghiệm các trò chơi dân gian và thưởng thức hương vị ẩm thực độc đáo của địa phương bên chén rượu nồng.

Sau phần lễ chính, các đại biểu và du khách cùng di chuyển xuống bến sông Na Rì để theo dõi phần giao lưu hát Sli của các nghệ nhân đến từ Câu lạc bộ hát Sli xã Xuân Dương - một hình ảnh minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa dân gian trong lòng cộng đồng.

Tối cùng ngày có chương trình nghệ thuật "Xuân Dương hội tụ sắc màu"; thả đèn hoa đăng; nhảy sạp, đốt lửa trại; bắn pháo hoa nghệ thuật. Trong ngày 11/5 là các hoạt động biểu diễn dân vũ; thi quấn khăn và mặc quần áo dân tộc; thi đấu và trao giải các môn thể thao.

Ông Nông Văn Phong nhấn mạnh, việc tổ chức thành công Lễ hội Chợ tình Xuân Dương năm 2026 không chỉ là hiện thực hóa chủ trương bảo tồn bản sắc văn hóa của Đảng và Nhà nước, mà còn là nguồn động viên tinh thần to lớn cho nhân dân.

Việc duy trì lễ hội là đòn bẩy để tạo ra những sản phẩm du lịch độc đáo, nâng cao chất lượng đời sống và quảng bá hình ảnh con người Xuân Dương nồng hậu đến với du khách thập phương.