Độc đáo Lễ hội Chá Mùn của dân tộc Thái Thanh Hóa

Là một trong những lễ hội truyền thống, tín ngưỡng dân gian đặc sắc, tiêu biểu nhất của người Thái, tối 17/10, UBND xã Yên Thắng, tỉnh Thanh Hóa đã tổ chức Lễ hội Chá Mùn năm 2026 với ước mong một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng sinh sôi, tươi tốt, sức khỏe dồi dào, bản làng yên vui.

Theo quan niệm dân gian của người Thái, Pó Then (vua Trời) là đấng linh thiêng có quyền năng chữa lành bệnh tật, che chở cho dân làng. Để tạ ơn vua Trời, hàng năm, vào tháng 9, tháng 10 âm lịch, người Thái đen lại tổ chức lễ hội Chá Mùn như một nghi lễ tạ ơn, cầu mùa, cầu phúc. Qua lễ hội này, người dân sẽ gửi gắm những ước vọng lớn lao về cuộc sống bình yên, no ấm, đồng thời là dịp để mọi người giao lưu sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, vun đắp nên những nét đẹp trong phong tục, tập quán, tín ngưỡng, cũng như lối ứng xử thân thiện, mến khách, tạo nên một sắc thái văn hóa đặc sắc.

Lễ hội Chá Mùn bắt đầu bằng nghi thức mời Pó Then, linh hồn các thầy mo Mùn đã khuất về dự lễ; tổ chức các trò chơi, trò diễn dân gian và cuối cùng là lễ tiễn Pó Then, các linh hồn mo Mùn trở về Mường trời, chia tay và hẹn gặp nhau vào mùa lễ hội sau. Trong Lễ hội Chá Mùn, những nghi thức cúng lễ, múa dâng lễ, phát lộc cùng tiếng trống, tiếng chiêng đã tạo nên không gian văn hóa vừa linh thiêng vừa gần gũi. Qua nhiều thế hệ, các giá trị ấy được cộng đồng gìn giữ, trao truyền, trở thành một phần bản sắc của người Thái ở Yên Thắng. Đây cũng là dịp để bà con dân bản và du khách cùng hòa mình vào không gian văn hóa truyền thống đặc sắc, gặp gỡ, giao lưu trong không khí lễ hội rộn ràng.

Lễ hội Chá Mùn năm 2026 được tổ chức trong khuôn khổ Tuần Văn hóa Mường Đeng với nhiều hoạt động giao lưu văn nghệ, thể thao, trò chơi dân gian, trưng bày sản phẩm, ẩm thực địa phương và chợ đêm, thu hút hàng nghìn du khách tham gia. Lễ hội Chá Mùn trở thành điểm nhấn trong hoạt động quảng bá hình ảnh Yên Thắng, góp phần tạo sức hút cho Tuần văn hóa Mường Đeng. Đặc biệt, trong Lễ hội Chá Mùn, người dân và du khách được thưởng thức chương trình nghệ thuật đặc sắc với chủ đề “Mường Đeng - Hành trình di sản” với 3 chương “Thuở khai bản dựng mường”, “Sắc màu văn hóa” và “Chá Mùn, gọi mùa bình an”.

Ông Vũ Thế Vinh, Chủ tịch UBND xã Yên Thắng khẳng định: Qua bao mùa nương rẫy, cùng bao thế hệ người Thái ở Yên Thắng, những giá trị của lễ hội Chá Mùn vẫn còn nguyên giá trị và được trao truyền, thực hành từ thế hệ này sang thế hệ khác. Thông qua lễ hội Chá Mùn và Tuần Văn hóa Mường Đeng, xã Yên Thắng mong muốn giới thiệu rộng rãi đến người dân và du khách những nét đặc sắc trong đời sống tín ngưỡng của đồng bào dân tộc Thái. Qua đó, từng bước kết nối lễ hội với du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, tạo cơ hội phát triển kinh tế, văn hóa cho nhân dân.

Được biết, do những thăng trầm của lịch sử, nhiều năm liền Lễ hội Chá Mùn bị lãng quên. Đến năm 2017, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và tỉnh Thanh Hóa, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thanh Hóa đã phối hợp với UBND huyện Lang Chánh (cũ) phục dựng thành công lễ hội Chá Mùn. Từ đó đến nay, vào tháng 9-10 âm lịch hàng năm, chính quyền và nhân dân xã Yên Thắng đều tổ chức Lễ hội Chá Mùn nhằm gìn giữ, lan tỏa bản sắc dân tộc và phát huy giá trị của lễ hội, đồng thời mở ra hướng phát triển mới cho địa phương. Với giá trị nhân văn sâu sắc, tháng 8/2024, Lễ hội Chá Mùn của người Thái Yên Thắng được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia, loại hình lễ hội truyền thống, tập quán xã hội và tín ngưỡng.