Trong không khí khép lại năm cũ, đón chào năm mới, ngày 16/2 (tức 29 tháng Chạp), tại Đền Linh Sơn - Thủy Từ, Đền Nàng Han và bến nước bản Pom Sinh, xã Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La diễn ra Lễ hội Gội đầu truyền thống của đồng bào Thái trắng, thu hút đông đảo Nhân dân và du khách tham gia.
Lễ hội còn gọi là "Lung ta" - một phong tục cổ truyền được người Thái trắng ở Quỳnh Nhai gìn giữ qua nhiều đời. Lễ hội gắn với truyền thuyết về Nàng Han - nữ tướng tài ba, dũng cảm của dân tộc Thái, có công đánh đuổi giặc xâm lăng, giữ yên bờ cõi. Cũng bởi vậy, "Lung ta" không chỉ là một sinh hoạt văn hóa cuối năm, mà còn là cách cộng đồng trao truyền ký ức lịch sử, nuôi dưỡng niềm tự hào, củng cố sự gắn bó trong bản mường.
Nghi thức gội đầu ở bến Pom Sinh, Quỳnh Nhai tỉnh Sơn La
Lễ hội "Lung ta" diễn ra vào ngày cuối cùng của năm cũ (ngày 29 hoặc 30 tháng Chạp âm lịch). Theo thông lệ, nhà nhà ai nấy đều cố gắng hoàn tất mọi công việc chuẩn bị Tết để cùng tập trung đông đủ dự lễ hội - một nghi lễ đặc biệt ý nghĩa của người Thái trắng Quỳnh Nhai. Bến Pom Sinh là địa điểm quen thuộc tổ chức lễ hội hằng năm; khu vực bến sông này nhiều năm nay được đầu tư xây dựng hệ thống bậc thềm hướng ra sông, bãi bằng, khuôn viên để tổ chức các hoạt động vui hội, tạo không gian sinh hoạt cộng đồng thuận tiện, an toàn.
Nghi lễ trang nghiêm - tri ân Nàng Han, cầu năm mới bình an
Lễ hội gồm hai phần: phần lễ và phần hội. Ở phần lễ, nghi thức dâng hương được tổ chức trang nghiêm, với sự tham dự của lãnh đạo xã, các nghệ nhân, cán bộ, Nhân dân và du khách. Nghi lễ được thực hành theo phong tục truyền thống, thể hiện lòng tri ân Nàng Han và cầu mong năm mới bình an, may mắn.
Tương truyền, lễ hội "Lung ta" bắt nguồn từ sự tích về Nàng Han. Chuyện rằng Nàng Han giả trai cầm quân đánh giặc, đuổi kẻ thù xâm lăng, giữ yên bờ cõi, đem lại cuộc sống thanh bình cho dân bản. Sau chiến thắng, Nàng đến bên sông, cởi bỏ chiến bào và xõa tóc gội đầu; đến lúc ấy, ba quân mới biết vị tướng tài ba, dũng cảm kia là một thiếu nữ. Nàng cũng ra lệnh cho các nữ quân xuống sông tắm gội, gột sạch máu quân thù để mừng chiến thắng. Nơi Nàng tắm, bầu trời tỏa ánh hào quang, xuất hiện đám mây ngũ sắc đón Nàng về trời.
Tái hiện nghi lễ gội đầu của người Thái trắng ở Quỳnh Nhai (Sơn La)
Từ truyền thuyết ấy, người dân nhiều nơi của 16 Châu Thái, trong đó có Châu Chiên (Châu Quỳnh Nhai) lập đền thờ Nàng Han, thờ cúng vào dịp lễ, tết và tổ chức Lễ hội gội đầu vào chiều 29 hoặc 30 Tết hằng năm. Tại Quỳnh Nhai, năm 2011, thực hiện công cuộc di dân tái định cư thủy điện Sơn La, chính quyền địa phương đã tổ chức di dời Đền Nàng Han từ Mường Chiên đến khu Huổi Nghịu, lập đền thờ khang trang cùng với Đền Linh Sơn Thủy Từ (đền thờ thần sông, thần núi, tạo bản, tạo mường), đáp ứng nguyện vọng của bà con bản địa, lưu giữ truyền thống và niềm tự hào dân tộc.
Gội đầu ở bến Pom Sinh - gột rửa năm cũ, gắn kết cộng đồng
Phần hội diễn ra tại bến nước bản Pom Sinh, với nghi thức gội đầu truyền thống. Các đội nam và nữ thực hành nghi lễ theo đúng phong tục của đồng bào Thái. Cuối năm, mọi người cùng về bến sông, không kể già trẻ, không phân biệt nam nữ, ai cũng xuống sông gội đầu với ý nghĩa gột rửa mọi điều không may, những chuyện buồn của năm cũ để đón một năm mới nhiều sức khỏe, may mắn, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Không khí lễ hội được khuấy động bởi các hoạt động văn nghệ, múa xòe đoàn kết và trò chơi dân gian. Những vòng xòe nối dài, tiếng hát hòa cùng nhịp trống, nhịp chiêng tạo nên sắc xuân rộn ràng, làm nổi bật tinh thần cộng đồng - tương thân tương ái - gắn bó bản mường. Với đồng bào Thái trắng Quỳnh Nhai, "Lung ta" vì thế không chỉ là một nghi thức, mà là dịp để con cháu trở về, để các thế hệ gặp nhau, cùng nhắc nhớ về cội nguồn, cùng giữ nếp nhà, nếp bản.
Nghi thức múa Xòe, đánh trống chiêng mời Nàng Han về dự hội.
Năm 2020, với những giá trị tốt đẹp về văn hóa truyền thống, lễ hội "Lung ta" của dân tộc Thái trắng Quỳnh Nhai được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là sự ghi nhận đối với nỗ lực bảo tồn của cộng đồng, đồng thời mở ra cơ hội để địa phương tiếp tục nâng cao chất lượng tổ chức, gìn giữ nghi lễ gốc, phát huy giá trị văn hóa đặc sắc gắn với không gian sông nước.
Lễ hội "Lung ta" đã và đang góp phần quảng bá hình ảnh Quỳnh Nhai tỉnh Sơn La và giúp địa phương phát triển du lịch văn hóa - tâm linh trên địa bàn. Mỗi dịp đầu xuân, vùng đất bên sông Đà lại rộn ràng với các lễ hội và sự kiện văn hóa - du lịch, thu hút du khách về tham quan, vãn cảnh cầu an, trải nghiệm không gian văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc vùng sông nước.
Bình luận (0)