Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi): Thận trọng thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với một số tội danh

Sáng 27/10, Quốc hội họp phiên toàn thể, thảo luận về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Tán thành chính sách khoan hồng với người tự nguyện nhận tội, chủ động khai báo và chấp nhận hình phạt, các đại biểu cho rằng đây là đổi mới từ thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm. Đại biểu đề nghị chính sách hình sự cần tạo động lực để người phạm tội hợp tác thực chất và khắc phục hậu quả sớm. Đồng thời cơ chế khoan hồng phải vận hành cùng những bảo đảm vững chắc về quyền con người và công lý.

Theo đại biểu Dương Đức Hải (Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội): "Cần bảo đảm rõ ba nguyên tắc. Một là, sự lựa chọn phải thực sự tự nguyện. Hai là, lời nhận tội phải được kiểm chứng bằng chứng cứ. Trách nhiệm chứng minh tội phạm vẫn thuộc cơ quan tiến hành tố tụng. Ba là, Tòa án quyết định độc lập về tội danh và hình phạt. Việc chấp nhận hình phạt được đề nghị không thay thế phán quyết của Tòa án".

Quy định rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa hoc, kỹ thuật, công nghệ hoặc thử nghiệm mô hình kinh doanh mới là vấn đề nhận được sự quan tâm của các đại biểu.

Đại biểu Đào Chí Nghĩa (Đoàn đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ) đề nghị phân biệt rõ rủi ro khách quan xảy ra dù người thực hiện đã tuân thủ yêu cầu chuyên môn với thiệt hại phát sinh do vi phạm nhiệm vụ hoặc thiếu trách nhiệm trong quá trình nghiên cứu, thử nghiệm.

Theo đại biểu, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện Điều 26 theo hướng bổ sung các điều kiện xác định rủi ro khách quan. Việc xem xét không nên chỉ căn cứ vào việc hoạt động đã được phê duyệt và tuân thủ quy trình, mà còn phải đánh giá người thực hiện có áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa cần thiết hay không.

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy (Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội) đề nghị: "Cơ quan soạn thảo làm rõ phạm vi điều chỉnh và cân nhắc mở rộng căn cứ loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro khách quan trong hoạt động đổi mới, sáng tạo và thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích chung. Thứ nhất, về phạm vi điều chỉnh, cần làm rõ sự khác biệt giữa điểm a và điểm b khoản 1 Điều 26, đồng thời xem xét khả năng thiết kế quy định theo hướng khái quát hơn. Thứ hai, cần bảo đảm sự tương thích giữa Điều 26 với chủ trương khuyến khích đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung".

Các đại biểu bày tỏ đồng tình với định hướng thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, từ 10 tội danh hiện hành xuống còn 4. Tuy nhiên, một số đại biểu đề nghị cân nhắc riêng đối với tội mua bán trái phép chất ma túy.

Phát biểu giải trình, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, cho biết đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình với tội mua bán trái phép chất ma túy xuất phát từ thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm. Đây là loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm, song có những trường hợp phạm tội do thiếu hiểu biết pháp luật, bị lôi kéo, dụ dỗ, lừa gạt hoặc ép buộc. Những người này vẫn có khả năng được cảm hóa, giáo dục và lập công chuộc tội. Vì vậy, việc áp dụng hình phạt tử hình cần được cân nhắc thận trọng, phù hợp với tính chất, mức độ hành vi phạm tội và khả năng cải tạo của người phạm tội.

Cũng trong sáng nay, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). Một số đại biểu đề nghị không quy định cứng Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã phải là điều tra viên trung cấp hoặc cao cấp, mà cần làm rõ, mở rộng thẩm quyền của các ngạch điều tra viên, bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tiễn.