Dự thảo Luật Bưu chính: Chuyển từ cấp phép sang đăng ký điện tử

Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) gồm 8 chương, 52 điều, nhằm hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động bưu chính trong bối cảnh thương mại điện tử, kinh tế số và chuyển đổi số phát triển mạnh.

Dự thảo kế thừa các quy định còn phù hợp của Luật Bưu chính năm 2010, đồng thời bổ sung nhiều quy định mới về mạng bưu chính, gia nhập thị trường, dịch vụ bưu chính phổ cập, dữ liệu, định danh và bảo đảm hoạt động bưu chính trong các tình huống khẩn cấp.

Ông Lê Văn Chung - đại diện Vụ Bưu chính, Bộ KH&CN đã chia sẻ khái quát về Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) tại họp báo thường kỳ tháng 9 vào sáng 30/9.

Làm rõ dịch vụ bưu chính

Một trong những nội dung được đề xuất là làm rõ khái niệm và đặc trưng của dịch vụ bưu chính, qua đó phân định với hoạt động vận tải, kho bãi và logistics.

Theo dự thảo, dịch vụ bưu chính được tổ chức, vận hành trên mạng bưu chính, gồm các công đoạn chấp nhận, chia chọn, vận chuyển, phát bưu gửi và có thể bao gồm các công đoạn khác liên quan trực tiếp đến từng bưu gửi.

Bưu gửi được xử lý riêng lẻ, có định danh và khả năng theo dõi, trừ trường hợp không thực hiện định danh theo quy định; đồng thời được phát đến người nhận theo địa chỉ hoặc địa điểm nhận theo thỏa thuận.

Các hoạt động vận tải hàng hóa, kho bãi, logistics độc lập và những dịch vụ không có các đặc trưng trên sẽ không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Bưu chính.

Xác định mạng bưu chính là hạ tầng thiết yếu

Dự thảo xác định phát triển mạng bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu phục vụ thương mại điện tử và kinh tế số.

Trên cơ sở cách thức tổ chức hoạt động, doanh nghiệp bưu chính được phân thành doanh nghiệp vận hành mạng và doanh nghiệp không vận hành mạng. Doanh nghiệp không vận hành mạng có thể sử dụng mạng hoặc một phần mạng của doanh nghiệp vận hành mạng theo thỏa thuận để cung cấp dịch vụ.

Dự thảo cũng làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong chuỗi cung cấp dịch vụ. Theo đó, doanh nghiệp giao kết hợp đồng với người sử dụng dịch vụ chịu trách nhiệm về việc cung cấp dịch vụ và bồi thường thiệt hại, kể cả trong trường hợp thuê, hợp tác hoặc sử dụng mạng bưu chính của chủ thể khác.

Quy định này hướng tới việc xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm khi người sử dụng dịch vụ phát sinh yêu cầu hoặc khiếu nại.

Chuyển từ cấp phép sang đăng ký điện tử

Một thay đổi đáng chú ý là dự thảo đề xuất chuyển từ cơ chế cấp phép sang đăng ký cung cấp dịch vụ bưu chính bằng phương thức điện tử.

Cơ quan có thẩm quyền sẽ kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ, không thẩm định nội dung đăng ký. Doanh nghiệp chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của thông tin kê khai và việc đáp ứng các điều kiện kinh doanh trong suốt quá trình hoạt động.

Thông tin đăng ký được công khai để phục vụ quản lý, giám sát. Việc đáp ứng điều kiện kinh doanh sẽ được kiểm tra trong quá trình doanh nghiệp hoạt động.

Theo định hướng này, thủ tục gia nhập thị trường được đơn giản hóa, đồng thời trách nhiệm tuân thủ được chuyển mạnh hơn cho doanh nghiệp.

Mở rộng bưu chính phổ cập đến gói, kiện hàng hóa

Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) cũng đề xuất mở rộng phạm vi dịch vụ bưu chính phổ cập từ thư sang gói, kiện hàng hóa, đáp ứng nhu cầu gửi, nhận ngày càng tăng trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển.

Chính sách này nhằm bảo đảm người dân trên cả nước, trong đó có người dân tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, được tiếp cận dịch vụ với chất lượng theo quy định và mức thu thống nhất trên toàn quốc.

Theo dự thảo, mức thu không cao hơn giá cước bình quân của dịch vụ thương mại tương đương. Người dân tại những địa bàn có chi phí phục vụ cao hoặc ít bưu gửi không phải trả mức thu cao hơn chỉ do nơi sinh sống.

Để duy trì khả năng cung cấp dịch vụ trên toàn quốc, Nhà nước hỗ trợ doanh nghiệp bưu chính được chỉ định duy trì quy mô và năng lực phục vụ tối thiểu của mạng bưu chính công cộng.

Doanh nghiệp được chỉ định phải theo dõi riêng hoạt động công ích và hoạt động kinh doanh ngoài phạm vi công ích, không sử dụng nguồn lực hỗ trợ công ích để bù chéo cho hoạt động kinh doanh.

Tăng quản lý dữ liệu, định danh và truy vết bưu gửi

Dự thảo bổ sung các quy định về dữ liệu bưu chính, định danh, truy vết và quản lý rủi ro đối với bưu gửi.

Theo đó, mỗi bưu gửi được gắn mã nhận dạng để theo dõi trong quá trình cung cấp dịch vụ, trừ trường hợp không thực hiện định danh theo quy định. Doanh nghiệp bưu chính thu thập thông tin liên hệ hợp lệ của người gửi, phân loại bưu gửi theo mức độ rủi ro và áp dụng biện pháp kiểm soát tương ứng trong phạm vi cần thiết.

Việc tạo lập, thu thập, sử dụng, kết nối, lưu trữ và bảo vệ dữ liệu bưu chính phải tuân thủ pháp luật về dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và các quy định pháp luật có liên quan.

Các quy định mới nhằm tăng khả năng theo dõi, truy vết bưu gửi, phòng ngừa việc lợi dụng hoạt động bưu chính để vi phạm pháp luật, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Bảo đảm hoạt động bưu chính khi có thiên tai, dịch bệnh

Dự thảo cũng dành quy định cho việc bảo đảm hoạt động bưu chính trong trường hợp thiên tai, dịch bệnh, tình trạng khẩn cấp và các trường hợp cần thiết khác.

Trong những tình huống này, mạng bưu chính được xác định có vai trò duy trì lưu thông thư, gói, kiện hàng hóa thiết yếu, góp phần đáp ứng nhu cầu của người dân và phục vụ công tác ứng phó.

Dự thảo quy định việc huy động doanh nghiệp bưu chính vận hành mạng để bảo đảm cung cấp dịch vụ và lưu thông hàng hóa thiết yếu. Doanh nghiệp được huy động sẽ được bù đắp các chi phí hợp lý, hợp lệ phát sinh từ việc thực hiện nhiệm vụ.

Theo cơ quan soạn thảo, quy định này nhằm tạo cơ sở sử dụng năng lực của mạng bưu chính trong các tình huống cần thiết, đồng thời bảo đảm quyền lợi của doanh nghiệp khi thực hiện nhiệm vụ được huy động.