Dưa Kim Hoàng Hậu từ thử nghiệm đến sản xuất nông nghiệp công nghệ cao

Năm 2016, Hợp tác xã (HTX) Cơ giới hóa nông nghiệp Đông Tiến, tỉnh Thanh Hóa, bắt đầu trồng thử nghiệm dưa Kim Hoàng Hậu trên diện tích 500 m². Sau quá trình mở rộng sản xuất, hoàn thiện kỹ thuật canh tác, ứng dụng công nghệ, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc, sản phẩm từng bước được tổ chức theo hướng sản xuất hàng hóa, gắn vùng trồng với thị trường.

500 m² thử nghiệm, một hướng đi mới

Cách đây 10 năm, khi tìm hướng mở rộng từ cơ giới hóa nông nghiệp sang sản xuất rau, củ, quả, HTX Cơ giới hóa nông nghiệp Đông Tiến đã đưa giống dưa Kim Hoàng Hậu về trồng thử nghiệm trên diện tích khoảng 500 m².

Sau thời gian theo dõi, nhận thấy cây dưa sinh trưởng phù hợp và cho hiệu quả kinh tế cao, HTX tiếp tục mở rộng diện tích và tham gia các chương trình, đề tài ứng dụng khoa học và công nghệ. Cùng với sự tư vấn, chuyển giao kỹ thuật của các đơn vị chuyên môn, kỹ thuật trồng và chăm sóc dưa từng bước được hoàn thiện.

Ông Nguyễn Xuân Thiên, Giám đốc HTX Cơ giới hóa nông nghiệp Đông Tiến, chia sẻ: "Chúng tôi đưa sản phẩm dưa về thử nghiệm 500 m² từ năm 2016. Sau khi thấy hiệu quả tốt, HTX tiếp tục mở rộng và tham gia đề tài ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất".

Quy mô sản xuất sau đó được mở rộng, dưa Kim Hoàng Hậu trở thành một trong những sản phẩm được HTX tập trung phát triển trong hệ thống nhà màng. HTX hiện có khoảng 20.000 m² nhà màng và duy trì liên kết sản xuất, tiêu thụ trên hơn 200 ha mỗi năm; sản lượng dưa Kim Hoàng Hậu trong chuỗi liên kết đạt trên 1.500 tấn/năm.

Ông Lê Văn Tiến, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: "Có thể khẳng định, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số đang từng bước làm thay đổi phương thức sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh. Nếu trước đây sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thì hiện nay ngày càng nhiều khâu được hỗ trợ bằng máy móc, tự động hóa, cảm biến, dữ liệu số và các nền tảng công nghệ.

Ngành Nông nghiệp và Môi trường xác định, chuyển đổi số không chỉ là đưa máy móc hay phần mềm vào sản xuất, mà phải hướng tới sản xuất chính xác hơn, tiết kiệm hơn, kiểm soát tốt hơn, minh bạch hơn và tạo ra giá trị cao hơn.

Trong trồng trọt, tỉnh đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ gen trong chọn tạo và phục tráng giống; mở rộng nhà màng, nhà lưới, thủy canh, tưới tiết kiệm nước; cơ giới hóa đồng bộ và ứng dụng máy bay không người lái.

Hiện diện tích nhà màng, nhà lưới sản xuất rau, quả, hoa đạt trên 235 ha; trong đó có các mô hình rau thủy canh tại xã Đông Tiến, Nông Cống và Viện Nông nghiệp Thanh Hóa; diện tích áp dụng tưới tiết kiệm nước khoảng 40.000 ha".

Nhà màng, hệ thống tưới và các giải pháp kỹ thuật đã giúp HTX chủ động hơn trong sản xuất, hạn chế tác động bất lợi của thời tiết, đồng thời kiểm soát các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng quả. Song, để mở rộng quy mô, đầu tư hạ tầng chưa đủ. Yêu cầu đặt ra là phải làm chủ kỹ thuật, bởi mỗi thay đổi trong điều kiện sản xuất đều có thể tác động trực tiếp đến năng suất và chất lượng dưa.

Làm chủ kỹ thuật canh tác

Sau khi tiếp nhận kỹ thuật chuyển giao, HTX Đông Tiến tiếp tục theo dõi, thử nghiệm và điều chỉnh cách sản xuất cho phù hợp với điều kiện thực tế. Một thay đổi đáng chú ý là mật độ trồng. Nếu quy trình ban đầu bố trí khoảng 2.000 cây trên 1.000 m² thì hiện HTX đã nâng lên khoảng 3.000 cây. Theo ông Nguyễn Xuân Thiên, dù tăng mật độ, cây dưa vẫn sinh trưởng tốt, sản lượng vẫn đạt và quả giữ được màu sắc đặc trưng và độ ngọt. 

Hiệu quả của mô hình cũng được ghi nhận trong các chương trình khuyến nông. Theo Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, mô hình dưa vàng Kim Hoàng Hậu tại HTX Đông Tiến đạt năng suất bình quân 38,68 tấn/ha, gắn với liên kết tiêu thụ theo chuỗi giá trị và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Điều quan trọng là HTX không dừng ở việc tiếp nhận quy trình có sẵn, mà từng bước kiểm chứng, điều chỉnh kỹ thuật trong thực tế sản xuất. Đây là cơ sở để duy trì chất lượng khi quy mô được mở rộng.

Minh bạch nguồn gốc sản phẩm

Khi quy trình canh tác được kiểm soát, yêu cầu tiếp theo là minh bạch thông tin sản phẩm. Ông Thiên chia sẻ "Thông tin về nguồn gốc được tích hợp trên tem, mã vạch. Người tiêu dùng có thể tra cứu các thông tin liên quan đến vùng trồng, địa chỉ sản xuất, tiêu chuẩn và xuất xứ. Với nông sản tươi, truy xuất nguồn gốc không chỉ giúp người tiêu dùng có thêm cơ sở nhận diện sản phẩm mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với người sản xuất trong kiểm soát các công đoạn canh tác".

Tại Đông Tiến, công nghệ được đưa vào nhiều công đoạn. Hệ thống tưới tự động hỗ trợ kiểm soát nước và dinh dưỡng; nhà màng tạo điều kiện theo dõi quá trình sinh trưởng của cây; các yêu cầu về đóng gói, bảo quản và truy xuất được thực hiện đồng bộ hơn khi sản phẩm đi vào hệ thống phân phối.

Ông Trần Duy Bình - Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Thanh Hóa: Ngành khoa học - công nghệ tỉnh Thanh Hóa cũng xác định là cầu nối giữa nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp, người dân; đã chuyển từ tư duy quản lý các nhiệm vụ khoa học công nghệ sang tư duy kiến tạo hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Chuyển từ hỗ trợ theo chính sách sang đặt hàng để bài toán thực tiễn giúp cho người dân phát triển khoa học công nghệ trong sản xuất và kinh doanh."

Như vậy, công nghệ không chỉ phục vụ khâu canh tác mà còn hỗ trợ kiểm soát chất lượng và minh bạch thông tin. Chất lượng và nguồn gốc sản phẩm được kiểm soát xuyên suốt, thay vì chỉ được đánh giá ở thời điểm thu hoạch.

Ocop tạo dấu ấn, thị trường quyết định sức sống

Dưa Kim Hoàng Hậu Thiên Trường 36 từng được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao. Đây là một dấu mốc trong quá trình chuẩn hóa sản phẩm và xây dựng thương hiệu của HTX, hiện tại sản phẩm đã đạt chất lượng VietGAP.

Tuy nhiên, với một sản phẩm nông nghiệp, chứng nhận chỉ là một phần của quá trình phát triển. Sức cạnh tranh về lâu dài vẫn phụ thuộc vào khả năng duy trì chất lượng, bảo đảm nguồn cung và đáp ứng yêu cầu của thị trường.

HTX Đông Tiến đã xây dựng các cửa hàng thực phẩm sạch, đồng thời kết nối với các hệ thống phân phối và liên kết với các đơn vị khác để mở rộng sản xuất, tiêu thụ. Theo thông tin từ HTX, sản phẩm được đưa vào hệ thống Bách Hóa Xanh và kết nối với một số thị trường ngoài tỉnh.

Cùng với đó, HTX liên kết sản xuất, tiêu thụ dưa Kim Hoàng Hậu với các đơn vị khác; tổ chức tập huấn, hỗ trợ kỹ thuật và kết nối thị trường cho các vùng sản xuất liên kết. Cách tổ chức này giúp HTX mở rộng vai trò, không chỉ sản xuất mà còn tham gia vào các khâu của chuỗi giá trị, từ kỹ thuật, vùng trồng đến tiêu thụ sản phẩm.

Hình thành chuỗi sản xuất hàng hóa

Sau gần một thập niên phát triển, dưa Kim Hoàng Hậu đã trở thành một trong những sản phẩm được HTX Đông Tiến tập trung phát triển trong mô hình nông nghiệp công nghệ cao.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở việc mở rộng diện tích, mà ở quá trình xây dựng năng lực sản xuất trên nền tảng kỹ thuật: tiếp nhận chuyển giao, tổ chức sản xuất trong nhà màng, thử nghiệm và điều chỉnh cách canh tác, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và kết nối thị trường.

Với sản xuất hàng hóa, năng suất chỉ là một phần của bài toán. Sản phẩm phải duy trì chất lượng ổn định, có nguồn gốc rõ ràng và đáp ứng được yêu cầu về sản lượng, thời gian cung ứng của thị trường. Vì vậy, công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi gắn với một phương thức tổ chức sản xuất và tiêu thụ phù hợp.

Dưa Kim Hoàng Hậu Đông Tiến đang được tổ chức theo hướng sản xuất hàng hóa, với vùng trồng, kỹ thuật và hệ thống tiêu thụ ngày càng rõ hơn. Giá trị nông sản vì thế không chỉ nằm ở năng suất, mà được hình thành xuyên suốt quá trình sản xuất, kiểm soát chất lượng và khả năng đáp ứng thị trường.