Ebola - mối đe dọa vẫn hiện hữu

Vì sao thế giới vẫn cảnh giác với Ebola?

Các tổ chức y tế quốc tế, bao gồm Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo tốc độ lây lan Ebola vẫn ở mức đáng báo động và nguy cơ dịch tiếp tục mở rộng chưa thể loại trừ. Ebola là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm thuộc nhóm sốt xuất huyết do virus, lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc dịch cơ thể của người và động vật nhiễm bệnh. Đây là một trong những bệnh có tỷ lệ tử vong cao nhất từng được ghi nhận ở người. Ebola có thể khiến bệnh nhân nhanh chóng rơi vào tình trạng suy đa cơ quan, xuất huyết nội tạng và tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Một số mô hình dự báo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) cho thấy, nếu không được khống chế kịp thời, đợt dịch Ebola tại Congo có khả năng phát triển với quy mô tương đương những đợt bùng phát lớn trước đây.

Nguy cơ không chỉ nằm ở số ca nhiễm tăng nhanh mà còn ở đặc điểm địa lý và xã hội của khu vực xảy ra dịch. Ituri và các tỉnh lân cận như Bắc Kivu, Nam Kivu là những địa bàn thường xuyên bất ổn do xung đột vũ trang kéo dài nhiều năm, hệ thống y tế yếu kém và điều kiện sống thiếu thốn… khiến công tác phòng chống dịch gặp vô vàn khó khăn.

Bên cạnh đó, dịch bệnh còn lan rộng trong bối cảnh nguồn lực y tế thiếu hụt. Các nhân viên tuyến đầu cho biết nhiều cơ sở điều trị vẫn thiếu phương tiện bảo hộ cá nhân, trang thiết bị xét nghiệm và phương tiện vận chuyển thi thể an toàn. Tổ chức Bác sĩ Không Biên giới (MSF) đánh giá xét nghiệm vẫn là "điểm yếu lớn nhất" trong hoạt động ứng phó hiện nay.

Việc phát hiện chậm khiến virus có cơ hội lây lan trong cộng đồng nhiều tuần trước khi các ca bệnh được xác nhận chính thức. Đáng chú ý, trẻ em đang là một trong những nhóm chịu tác động nặng nề nhất. Theo các tổ chức nhân đạo quốc tế, ít nhất 52 trẻ em đã nhiễm Ebola trong đợt bùng phát hiện nay tại CHDC Congo, trong đó có 16 trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Đội ngũ y tế cũng đang trở thành nhóm có nguy cơ cao nhất do phải tiếp xúc trực tiếp với người bệnh và dịch cơ thể.

Khi thách thức không chỉ là dịch bệnh

Thế giới ngày nay có nhiều công cụ hơn để đối phó với Ebola so với một thập niên trước. Các loại vaccine phòng Ebola đã được phát triển thành công đối với một số chủng virus. Đối với chủng Bundibugyo đang lưu hành tại Congo, các nhà khoa học đang đẩy nhanh quá trình nghiên cứu vaccine chuyên biệt và đánh giá khả năng bảo vệ của các liệu pháp hiện có.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy thách thức lớn nhất là sự thiếu tin tưởng của người dân. Tại nhiều khu vực ở Ituri, không ít người dân vẫn phủ nhận sự tồn tại của Ebola hoặc cho rằng đây là "âm mưu" của các tổ chức quốc tế. Một số thông tin sai lệch trên mạng xã hội thậm chí cáo buộc nhân viên nhân đạo là những người phát tán dịch bệnh. Sự hoài nghi này khiến nhiều gia đình từ chối đưa người thân đến cơ sở y tế, làm tăng nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng. Tại nhiều cộng đồng châu Phi, việc tắm rửa, chăm sóc và tiếp xúc trực tiếp với thi thể người đã khuất là một phần quan trọng trong nghi lễ tang lễ. Tuy nhiên, đối với Ebola, đây lại là một trong những con đường lây truyền nguy hiểm nhất.

Trong khi đó, hoạt động truy vết tiếp xúc - biện pháp cốt lõi để cắt đứt chuỗi lây truyền - vẫn gặp nhiều khó khăn. Theo Africa CDC, với khoảng 600 ca bệnh tập trung tại một khu vực, thông thường lực lượng y tế cần theo dõi khoảng 24.000 người tiếp xúc gần. Tuy nhiên, hiện mới có chưa đến 5.000 trường hợp được lập danh sách, trong đó chỉ khoảng một nửa đang được giám sát thường xuyên.

Một thách thức khác là vấn đề tài chính. Nhiều khoản cam kết hỗ trợ quốc tế vẫn chưa được giải ngân hoặc chưa đến được các khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp.