EU tăng cường hiện diện tại Greenland giữa sức ép ngày càng lớn từ Mỹ

"Điểm nóng" mới trong cạnh tranh chiến lược Bắc Cực

Trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump gia tăng nỗ lực mở rộng ảnh hưởng đối với Greenland - vùng lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch, Liên minh châu Âu (EU) cũng đẩy mạnh hiện diện ngoại giao, kinh tế và chiến lược nhằm củng cố vai trò tại Bắc Cực.

Theo giới quan sát châu Âu, Brussels đang triển khai chiến dịch ngoại giao quy mô lớn hướng tới Greenland nhằm củng cố quan hệ chính trị và thương mại với hòn đảo có vị trí chiến lược đặc biệt này. Động thái diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump thúc đẩy các bước đi mới nhằm gia tăng quyền kiểm soát và ảnh hưởng tại Greenland.

Một trong những tín hiệu rõ rệt nhất đánh dấu sự gia tăng hiện diện của EU là chuyến thăm Greenland trong tuần này của Ủy viên châu Âu phụ trách Quan hệ Đối tác quốc tế Josef Síkela để tham dự diễn đàn doanh nghiệp quảng bá tiềm năng đầu tư của hòn đảo Bắc Cực. Chuyến đi diễn ra cùng thời điểm đặc phái viên Mỹ Jeff Landry tới Nuuk - thủ phủ Greenland - và Mỹ chuẩn bị khai trương lãnh sự quán mới tại đây.

Các nguồn tin châu Âu cho biết EU đã quyết định tăng gấp đôi nguồn hỗ trợ tài chính dành cho Greenland lên 520 triệu euro trong khuôn khổ ngân sách đa niên mới, tương đương khoảng 45% tổng quỹ hỗ trợ các vùng lãnh thổ hải ngoại của khối. Brussels cũng để ngỏ khả năng tiếp tục nâng mức hỗ trợ trong thời gian tới.

Trước đó, Tổng thống Donald Trump từng nhiều lần bày tỏ mong muốn kiểm soát hòn đảo lớn nhất thế giới này và thậm chí không loại trừ khả năng sử dụng sức ép để đạt mục tiêu. Hiện Mỹ duy trì một căn cứ quân sự từ thời Chiến tranh Lạnh tại Greenland theo thỏa thuận quốc phòng năm 1951 với Đan Mạch. Tuy nhiên, theo nhiều nguồn tin quốc tế, Washington đang đàm phán với Nuuk và Copenhagen để mở thêm ba căn cứ mới ở miền Nam Greenland.

Các cuộc điều tra của truyền thông phương Tây cho thấy yêu cầu của Mỹ không chỉ dừng ở mở rộng hiện diện quân sự. Chính quyền Tổng thống Trump được cho là muốn giành quyền kiểm soát đối với các khu vực bố trí căn cứ tương lai, đồng thời tìm kiếm quyền phủ quyết đối với các dự án đầu tư của Trung Quốc và Nga tại Greenland.

Washington cũng thúc đẩy các thỏa thuận hợp tác khai thác tài nguyên theo hướng có lợi cho Mỹ. Greenland hiện sở hữu trữ lượng lớn khoáng sản chiến lược như đất hiếm, uranium và nhiều nguyên liệu thiết yếu đối với ngành công nghệ cao và chuyển đổi năng lượng toàn cầu.

Theo các chuyên gia, việc băng tan do biến đổi khí hậu mở ra các tuyến hàng hải mới ở Bắc Cực càng khiến Greenland trở nên quan trọng hơn về quân sự, thương mại và năng lượng.

Bà Penny Naas thuộc Quỹ German Marshall Fund nhận định Greenland hiện đã trở thành một "mặt trận địa chính trị" mới giữa châu Âu và Mỹ. Theo bà, hòn đảo này thậm chí có thể là thách thức lớn hơn cả Ukraine đối với tham vọng xây dựng năng lực phòng thủ độc lập của châu Âu.

Một quan chức cấp cao EU cảnh báo Washington đang thể hiện quyết tâm kiểm soát Greenland bằng mọi công cụ có thể và điều này bị xem là thách thức trực tiếp đối với lợi ích chiến lược của châu Âu.

EU tìm cách củng cố ảnh hưởng, Greenland giữ thế cân bằng

Trong nhiều thập kỷ, Greenland từng là vấn đề tương đối "ngoại vi" đối với Brussels. Hòn đảo này gia nhập Cộng đồng Kinh tế châu Âu năm 1973 cùng Đan Mạch nhưng rời khỏi khối vào năm 1985 sau cuộc trưng cầu dân ý chịu tác động lớn từ tranh cãi về quyền đánh bắt cá và kiểm soát tài nguyên.

Tuy nhiên, cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa Mỹ, Nga và Trung Quốc tại Bắc Cực đã khiến EU phải điều chỉnh chiến lược. Những phát biểu và động thái cứng rắn của Tổng thống Trump càng thúc đẩy Brussels tăng tốc hiện diện tại Greenland.

Trong thời gian gần đây, nhiều lãnh đạo và quan chức cấp cao châu Âu liên tục tới Greenland nhằm phát đi thông điệp rằng EU coi trọng vai trò của hòn đảo này. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron từng có chuyến thăm mang tính biểu tượng tới Greenland hồi tháng 6/2025. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cũng được cho là sẽ tiếp tục tới đây trước cuối năm 2026 cùng các đề xuất hợp tác mới.

Giới học giả châu Âu cho rằng Greenland đang ở trong thế cân bằng rất nhạy cảm giữa các cường quốc.

Giáo sư Anne Merrild thuộc Đại học Aalborg của Đan Mạch nhận định áp lực ngày càng lớn từ Mỹ vừa tạo cơ hội vừa tiềm ẩn rủi ro đối với Greenland. Theo bà, sự quan tâm của các nước lớn có thể giúp Greenland gia tăng ảnh hưởng chính trị và thu hút đầu tư, song nếu bị coi là quá áp đặt, điều đó có thể làm gia tăng tâm lý phản kháng trong xã hội địa phương.

Bà Merrild nhấn mạnh thách thức đối với Đan Mạch và EU là hỗ trợ Greenland nhưng không tạo cảm giác can thiệp hay kiểm soát các quyết định của vùng lãnh thổ tự trị này. Quyền tự quyết của người dân Greenland cần được tôn trọng.

Trong khi đó, giáo sư Marc Jacobsen thuộc Học viện Quốc phòng Hoàng gia Đan Mạch cho rằng Greenland đang theo đuổi chiến lược đa dạng hóa quan hệ nhằm nâng cao vị thế đàm phán và tránh trở thành "quân cờ" trong cạnh tranh giữa các cường quốc.

Greenland hiện có khoảng 56.000 dân, chủ yếu là người Inuit bản địa. Theo Đạo luật Tự trị năm 2009, Greenland có quyền quản lý hầu hết các lĩnh vực nội bộ như giáo dục, y tế, tài nguyên và hành chính, trong khi chính sách đối ngoại và quốc phòng vẫn thuộc Copenhagen.

Dù phần lớn người dân Greenland ủng hộ mục tiêu độc lập khỏi Đan Mạch trong tương lai, các khảo sát cho thấy đa số cũng phản đối ý tưởng sáp nhập vào Mỹ.

Các chuyên gia nhận định những diễn biến liên quan Greenland phản ánh rõ xu hướng cạnh tranh ngày càng quyết liệt tại Bắc Cực - khu vực đang nổi lên như không gian chiến lược mới của thế kỷ XXI. Đồng thời, điều này cũng cho thấy sự thay đổi trong cấu trúc an ninh xuyên Đại Tây Dương khi châu Âu ngày càng phải tự xây dựng năng lực chiến lược độc lập trong bối cảnh cam kết an ninh của Mỹ có dấu hiệu suy giảm.