Gắn nghiên cứu nông nghiệp với bài toán của doanh nghiệp

Khoảng cách từ kết quả nghiên cứu đến sản xuất là một trong những vấn đề được đặt ra tại Hội nghị về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong nông nghiệp khu vực phía Bắc, diễn ra ngày 27/10 tại Hà Nội.

Nhiều sản phẩm khoa học đã được hình thành nhưng việc ứng dụng, thương mại hóa còn hạn chế. Trong khi đó, doanh nghiệp và người sản xuất vẫn cần lời giải cho những vấn đề cụ thể về giống, dịch bệnh, chi phí đầu vào, bảo quản và chế biến.

Trong bài phát biểu kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới việc xác định nhiệm vụ nghiên cứu, tổ chức thực hiện và đánh giá hiệu quả đầu tư. Kết quả khoa học phải đáp ứng nhu cầu thực tiễn, có khả năng thương mại hóa và sức cạnh tranh.

Khoảng cách giữa nghiên cứu và sản xuất

Theo số liệu tổng hợp được Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long thông tin tại hội nghị, 34 địa phương đã báo cáo 916 nhiệm vụ gắn với 908 sản phẩm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Lĩnh vực nông nghiệp có 451 sản phẩm, chiếm gần một nửa tổng số sản phẩm được thống kê.

Tuy nhiên, 341 trong số 451 sản phẩm nông nghiệp vẫn ở giai đoạn nghiên cứu, tương đương khoảng 76%. Tỷ lệ được đưa vào ứng dụng, thương mại hóa mới đạt khoảng 24%.

Thực trạng này đặt ra yêu cầu xem lại cách lựa chọn và triển khai nhiệm vụ. Một đề tài có kết quả chuyên môn vẫn cần thêm điều kiện để trở thành sản phẩm được doanh nghiệp tiếp nhận và thị trường chấp nhận.

Từ thực tiễn Học viện Nông nghiệp Việt Nam, GS.TS. Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện cho biết, nhiều kết quả nghiên cứu có triển vọng nhưng thiếu kinh phí sản xuất thử, đánh giá an toàn và hoàn thiện sản phẩm. Việc định giá công nghệ, góp vốn bằng tài sản trí tuệ và sử dụng phòng thí nghiệm chung cũng còn vướng mắc.

Dù vậy, những mô hình thương mại hóa bước đầu đã cho thấy khả năng tạo nguồn thu từ nghiên cứu. Học viện đã thành lập doanh nghiệp để phát triển sản phẩm kháng thể cho vịt. Trong đó, sản phẩm kháng thể IgY đã được đưa ra thị trường, mang lại doanh thu khoảng 12 tỷ đồng. Doanh nghiệp cũng thực hiện chi trả tiền bản quyền cho Học viện bằng 5% doanh thu. Kết quả này cho thấy nghiên cứu khoa học không chỉ tạo ra sản phẩm phục vụ sản xuất mà còn có thể mang lại nguồn thu để tái đầu tư cho hoạt động nghiên cứu.

Học viện đang tiếp tục triển khai thành lập 9 doanh nghiệp hình thành từ kết quả nghiên cứu, thường gọi là doanh nghiệp spin-off. Để mở rộng hướng đi này, đơn vị kiến nghị bổ sung nguồn lực cho giai đoạn sau nghiên cứu và có hướng dẫn cụ thể về tài sản trí tuệ.

Những vướng mắc trên cho thấy việc hỗ trợ khoa học cần được nối tiếp qua các khâu thử nghiệm, hoàn thiện công nghệ, chuyển giao và phát triển thị trường.

Đặt hàng từ nhu cầu, đánh giá bằng đầu ra

Trong bài phát biểu kết luận, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nêu định hướng từ năm 2027, ít nhất 30% đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu phải xuất phát từ nhu cầu, bài toán của doanh nghiệp. Với đặc thù có tính ứng dụng cao, ngành nông nghiệp được gợi mở mạnh dạn đề xuất mục tiêu cao hơn, có thể là 50%.

Đây là hướng đề xuất để ngành nghiên cứu, cụ thể hóa; mức 50% chưa được nêu như một chỉ tiêu bắt buộc đã ban hành.

Theo định hướng này, doanh nghiệp cần tham gia từ khâu xác định vấn đề, đồng thời làm rõ năng lực đầu tư, tiếp nhận công nghệ và tiêu thụ sản phẩm. Cơ sở nghiên cứu đề xuất giải pháp phù hợp với điều kiện triển khai, còn địa phương xác định những nhu cầu cấp thiết của từng ngành hàng.

Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường giữ vai trò đầu mối điều phối, kết nối các chủ thể theo chuỗi giá trị. Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng tiêu chí lựa chọn kết quả có khả năng ứng dụng, thương mại hóa; thúc đẩy các nhóm liên kết nghiên cứu với sản xuất và hạ tầng nghiên cứu dùng chung.

Các vướng mắc về cơ chế đặt hàng, thử nghiệm, chuyển giao, định giá tài sản trí tuệ và huy động nguồn lực xã hội cũng được yêu cầu rà soát, xử lý.

Tiến độ thực hiện được đặt ra cụ thể. Các địa phương phía Bắc được đề nghị lựa chọn từ 3 đến 5 bài toán ưu tiên, thể hiện rõ mô hình liên kết sản xuất – chế biến – thị trường tiêu thụ, xây dựng thương hiệu bền vững trước ngày 15/11/2026. Cơ sở nghiên cứu đăng ký, đề xuất giải pháp công nghệ trước ngày 15/12/2026. Những nhiệm vụ đủ điều kiện sẽ được tổ chức triển khai trong quý I/2027.

Cùng với tiến độ, yêu cầu xác định sản phẩm đầu ra và địa chỉ ứng dụng là cơ sở để theo dõi hiệu quả. Khi doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất tham gia ngay từ đầu, nhiệm vụ nghiên cứu sẽ có thêm điều kiện để đi đến khâu tiếp nhận, sử dụng và tạo giá trị trong thực tế.