Giá cả, việc làm và phép thử đối với kinh tế Mỹ

Chỉ còn hơn 3 tuần nữa, nước Mỹ sẽ bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Lần này, một trong những thách thức lớn nhất đối với Đảng Cộng hòa có thể không nằm ở các cuộc tranh luận chính trị, mà ở chính túi tiền của cử tri. Thị trường việc làm chững lại. Giá cả tiếp tục gây sức ép lên đời sống. Ngay trong nội bộ Đảng Cộng hòa, những bất đồng về chính sách kinh tế cũng ngày càng bộc lộ.

Khi những con số tăng trưởng chưa đủ để người dân cảm thấy khá giả hơn, liệu chính quyền của Tổng thống Trump sẽ đưa ra những quyết sách nào để hướng tới một kết quả khả quan trong bầu cử giữa kỳ? Và lá phiếu ngày 3/11 sẽ có ý nghĩa gì đối với đường hướng kinh tế Mỹ trong hai năm tới?

Băn khoăn của cử tri Mỹ trước bầu cử nhiệm kỳ

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11 là cuộc bầu cử diễn ra sau hai năm của nhiệm kỳ Tổng thống, khi cử tri bầu lại toàn bộ 435 ghế Hạ viện và năm nay là 35 trong tổng số 100 ghế Thượng viện. Kết quả sẽ quyết định tương quan quyền lực tại Quốc hội Mỹ trong hai năm tiếp theo, qua đó ảnh hưởng đến khả năng triển khai các chính sách của Tổng thống Donald Trump. Trước thềm cuộc bỏ phiếu lần này, kinh tế đang là một trong những mối quan tâm hàng đầu của cử tri. Từ những vấn đề như giá cả sinh hoạt, giá xăng dầu, hay việc làm.

Anh Ben - Người dân Mỹ chia sẻ: "Tôi nghĩ giá cả hàng hoá sẽ ngày càng cao hơn trong 2 năm tới. Ban đầu, chính quyền từng hứa giá các mặt hàng sẽ giảm thế nhưng rồi họ vẫn để tăng giá. Tôi chưa biết 2 năm tới sẽ như thế nào. Nhưng giá cả sẽ không hạ đâu, chỉ đắt đỏ hơn".

"Tôi phải chi tiêu tới 300 USD để mua thực phẩm cho tôi và mẹ tôi mỗi tuần. Mức chi tiêu quá khủng khiếp. Nếu sắp tới Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện, tôi tin là họ sẽ thúc đẩy các chính sách để giảm áp lực giá cả sinh hoạt", bà Donna - người dân Mỹ cho hay.

Chị Loreene - người dân Mỹ chia sẻ: "Tôi mong là sắp tới chính quyền sẽ tạo thêm việc làm cho mọi người, không chỉ người Mỹ mà cả người nhập cư nữa vì tri thức là sức mạnh mà, phải không? Có những việc mà người nước ngoài làm tốt hơn chúng tôi. Tôi mong là chúng ta sẽ tập trung hơn cho tăng trưởng việc làm và đào tạo lao động, bởi vì không phải ai cũng học đại học và chúng ta vẫn phải cần thợ sửa ống nước, thợ điện và những người làm công việc chân tay khác".

Những khảo sát trước thềm bầu cử giữa kỳ

Những khảo sát gần đây cho thấy, kinh tế và chi phí sinh hoạt tiếp tục là những vấn đề được cử tri Mỹ đặc biệt quan tâm trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Theo khảo sát của AP, 65% người trưởng thành Mỹ được hỏi cho rằng các chính sách của chính quyền hiện tại có tác động đáng kể đến mặt bằng giá cả.

Cũng theo khảo sát này, 26% người được hỏi tán thành cách Chính quyền Tổng thống Trump điều hành kinh tế và 17% tán thành cách xử lý vấn đề chi phí sinh hoạt. Những con số phản ánh kỳ vọng lớn của người dân.

Khảo sát Reuters/Ipsos cho thấy tỷ lệ người thuộc Đảng Cộng hòa tán thành cách xử lý chi phí sinh hoạt đã giảm khá mạnh, từ 70% hồi tháng 1 xuống 44% trong tháng 9.

Bài toán kinh tế với nước Mỹ

Theo các khảo sát mới, chưa có đảng nào tạo được sự đồng thuận rộng rãi về khả năng giải quyết bài toán chi phí sinh hoạt. Đây cũng là một trong những vấn đề kinh tế có thể tác động tới lựa chọn của cử tri trong cuộc bỏ phiếu sắp tới. Lá phiếu của cử tri sẽ nằm chủ yếu ở các vấn đề giá cả sinh hoạt, tiền lương và việc làm.

Theo báo cáo mới nhất của Bộ Lao động Mỹ, nền kinh tế chỉ tạo thêm 29.000 việc làm trong tháng 9, thấp xa dự báo 90.000. Số việc làm của hai tháng trước cũng bị điều chỉnh giảm tổng cộng 60.000. Tuy nhiên, tỷ lệ thất nghiệp chỉ tăng nhẹ lên 4,2%, chưa xuất hiện làn sóng sa thải trên diện rộng. Thị trường lao động Mỹ đang trong trạng thái doanh nghiệp ít tuyển dụng mới, nhưng cũng ít cắt giảm nhân sự.

Ông Mark Hamrick - Chuyên gia phân tích kinh tế cho hay: "Đây là một báo cáo việc làm ổn định nhưng không có gì nổi bật. Số việc làm mới thấp hơn dự báo, trong khi số liệu hai tháng trước cũng bị điều chỉnh giảm. Đây là xu hướng mà chúng ta đã chứng kiến trong phần lớn một năm qua".

Điều đáng lo hơn nằm ở sức mua. Thu nhập bình quân theo giờ của người lao động Mỹ chỉ tăng 3% trong 12 tháng tính đến tháng 9, mức thấp nhất trong 5 năm. Trong khi đó, chỉ số giá tiêu dùng CPI tháng 8 tăng 3,4% so với cùng kỳ. Dù hai chỉ số được đo ở hai thời điểm khác nhau, chúng cho thấy áp lực giá cả vẫn đang đè nặng lên thu nhập của người lao động.

Ông Mark Hamrick - Chuyên gia phân tích kinh tế nhận định: "Thu nhập bình quân theo giờ chỉ tăng 3% trong một năm qua, mức thấp nhất trong 5 năm. Nhưng quan trọng hơn, vẫn tồn tại khoảng cách giữa tốc độ tăng lương và lạm phát, hiện ở mức 3,4%".

Sức ép này cũng phản ánh trong tâm lý người tiêu dùng. Theo Conference Board, chỉ số niềm tin tiêu dùng Mỹ tháng 9 giảm 6,7 điểm, xuống còn 81,9 điểm. Những khó khăn kinh tế đang trở thành thách thức chính trị đối với Đảng Cộng hòa. Trong cuộc phỏng vấn Bloomberg ngày 7/10, Thượng nghị sĩ Thom Tillis thừa nhận vấn đề chi phí sinh hoạt, đồng thời cho rằng các ứng viên Cộng hòa cần thẳng thắn hơn về những bất đồng chính sách.

Ông Thom Tillis - Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa, bang North Carolina cho hay: "Chúng ta thực sự đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng về khả năng chi trả. Nhưng cũng phải nói với cử tri về cuộc khủng hoảng mà họ sẽ phải đối mặt nếu đảng Dân chủ kiểm soát Washington. Đó mới là điều quan trọng".

Theo ông Tillis, chính quyền cũng cần giải thích rõ hơn với người dân về những hệ lụy kinh tế từ cuộc xung đột với Iran, thay vì chỉ nhấn mạnh những kết quả quân sự.

Ông Thom Tillis - Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa, bang North Carolina nói: "Tôi cho rằng chính phủ cần giải thích rằng chúng ta sẽ phải đối mặt với những khó khăn kinh tế, nhưng điều đó là cần thiết để bảo vệ nước Mỹ trước một chế độ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân. Chúng ta chưa truyền tải được thông điệp ấy".

Từ thị trường lao động đến chi phí sinh hoạt, những chỉ số kinh tế đang phản ánh một thực tế: Nền kinh tế Mỹ vẫn duy trì được sự ổn định nhất định, nhưng điều đó chưa đồng nghĩa với việc người dân cảm thấy đời sống dễ dàng hơn. Và khoảng cách ấy đang trở thành một phép thử đối với chính quyền Tổng thống Trump trước ngày bỏ phiếu 3/11.

Giá năng lượng - Yếu tố quan trọng trước bầu cử

Một trong những biến số lớn đối với kinh tế Mỹ trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ là giá năng lượng. Không chỉ ảnh hưởng đến chi tiêu của các hộ gia đình, giá nhiên liệu còn tác động trực tiếp đến sản xuất, vận tải và giá hàng hóa, với những hệ lụy vượt ra ngoài biên giới nước Mỹ.

Trời vừa sáng trên vùng biển Maine. Hai anh em Steve và Dan Train lại ra khơi đánh bắt tôm hùm như đã làm suốt nhiều thập kỷ. Nhưng giờ đây, mỗi chuyến đi đều đi kèm một bài toán chi phí khó khăn hơn.

Ông Steve Train - Ngư dân đánh bắt tôm hùm, bang Maine, Mỹ cho hay: "Giá nhiên liệu, giá dầu diesel đang ở mức cao nhất từ trước tới nay. Mà tàu của chúng tôi đều chạy bằng diesel".

Không chỉ những con tàu. Tại California, diesel còn vận hành máy kéo, máy bơm và xe tải phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Ông Craig Underwood - Chủ trang trại Underwood Farms, bang California, Mỹ nói: "Rất khó để chúng tôi lập ngân sách khi giá diesel tăng mạnh. Máy kéo, máy bơm, xe tải, tất cả đều sử dụng diesel. Có thể nói diesel vận hành cả đất nước này".

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, giá diesel bán lẻ bình quân trên toàn quốc ngày 5/10 ở mức 6,20 USD mỗi gallon. Trong khi đó, kinh tế Mỹ vẫn duy trì tăng trưởng. Nhưng giá năng lượng cao đang tạo thêm sức ép lên chi phí của doanh nghiệp.

Ông John Sackton - Chuyên gia phân tích ngành thủy sản đánh giá: "Doanh nghiệp đang chịu sức ép từ cả hai phía: chi phí tăng cao, trong khi giá bán buôn lại suy yếu".

Trước diễn biến này, ngày 5/10, chính quyền Tổng thống Trump đã công bố biện pháp mở rộng khả năng sử dụng dầu diesel được miễn thuế liên bang nhằm giảm bớt gánh nặng nhiên liệu.

Tuy nhiên, sức ép từ thị trường năng lượng toàn cầu vẫn hiện hữu. EIA dự báo giá dầu Brent bình quân quý IV ở mức 105 USD mỗi thùng, cao hơn 14 USD so với dự báo tháng trước. Khi nhiên liệu đắt đỏ, chi phí sản xuất và vận chuyển có nguy cơ tiếp tục lan sang giá hàng hóa tại Mỹ và nhiều nền kinh tế khác.

Trở lại vùng biển Maine, với những ngư dân như Steve Train, điều họ mong đợi lúc này không chỉ là một mẻ lưới đầy, mà còn là khoản thu nhập đủ bù đắp chi phí sau mỗi ngày ra khơi.

Lá phiếu giữa kỳ định hình chính sách kinh tế

Từ chi phí sinh hoạt đến việc làm và giá năng lượng, kinh tế đang là một trong những vấn đề được cử tri Mỹ quan tâm trước ngày bỏ phiếu 3/11. Trong những tuần còn lại, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang tập trung vào các biện pháp giảm sức ép chi phí, hỗ trợ sản xuất và tháo gỡ những khó khăn về năng lượng. Nhưng kết quả bầu cử sẽ còn quyết định dư địa triển khai các chính sách kinh tế trong hai năm tiếp theo.

Nếu Đảng Cộng hòa tiếp tục kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để thúc đẩy chương trình lập pháp, từ thuế, chi tiêu ngân sách đến các chính sách kinh tế.

Nếu Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện, các đề xuất cần Quốc hội thông qua có thể phải trải qua nhiều vòng thương lượng hơn. Đồng thời, hoạt động giám sát của Quốc hội đối với chính quyền cũng có thể gia tăng.

Dù tương quan quyền lực thay đổi ra sao, bài toán trước mắt vẫn là làm thế nào để những chuyển động của nền kinh tế được phản ánh rõ hơn trong đời sống người dân Mỹ.