Giá nhiên liệu bay tăng kỷ lục, IATA phát đi cảnh báo mới

Ngành công nghiệp hàng không toàn cầu đang bước vào một vòng xoáy khủng hoảng mới, nơi những biến động địa chính trị tại khu vực Trung Đông không chỉ làm gián đoạn nghiêm trọng chuỗi cung ứng năng lượng mà còn giáng đòn nặng nề vào nỗ lực phục hồi sau đại dịch. Chi phí vận hành leo thang đột biến đang trở thành đám mây đen bao phủ lên bức tranh tài chính của hàng loạt hãng bay quốc tế. Tại Hội nghị Dầu khí Trung Đông do S&P Global Energy tổ chức đầu tháng 6, giới phân tích đã "bất ngờ" trước những con số về chi phí năng lượng. Ông Daniel Chereau, Trưởng bộ phận nhiên liệu của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), thừa nhận các hãng bay đang gánh chịu áp lực khổng lồ từ đà tăng phi mã của giá nhiên liệu phản lực. Đáng lo ngại hơn, sự gia tăng đột biến của biên lợi nhuận lọc dầu máy bay đang tạo ra sức ép dây chuyền, ăn mòn trực tiếp dòng tiền của các doanh nghiệp không có chiến lược phòng ngừa rủi ro phái sinh.

Nhìn vào các chỉ báo thị trường, bức tranh năng lượng hiện ra với gam màu đầy u ám. Dữ liệu từ Sở Giao dịch Chứng khoán London cho thấy một thực tế khắc nghiệt: chênh lệch giá nhiên liệu phản lực tại khu vực Tây Bắc châu Âu, thước đo cốt lõi phản ánh chi phí sản xuất, đã xuyên thủng mọi ngưỡng kháng cự để thiết lập đỉnh kỷ lục. Từ mức dao động quanh ngưỡng 30 USD mỗi thùng trước khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2, con số này đã vọt lên hơn 120 USD vào tháng 3. Nguyên nhân sâu xa bắt nguồn từ sự đình trệ tại Trung Đông. Các cuộc tấn công dồn dập vào cơ sở hạ tầng năng lượng, kết hợp tình trạng phong tỏa eo biển Hormuz, đã làm đứt gãy tuyến vận tải hàng hải quan trọng bậc nhất toàn cầu, đẩy nguồn cung vào thế khan hiếm cục bộ. Hệ lụy này không chỉ dừng lại ở bảng cân đối kế toán. Tình trạng thiếu hụt nhiên liệu lan rộng ra nhiều sân bay quốc tế, buộc các hãng phải đưa ra quyết định cắt giảm tần suất khai thác hoặc hủy bỏ hàng loạt chuyến bay thương mại.

Theo đánh giá của IATA, sự sụt giảm lưu lượng hành khách trong thời gian qua không đơn thuần phản ánh sức mua suy yếu, mà là hệ quả tất yếu của những ách tắc vận hành. Tác động tàn phá được thể hiện rõ nét qua lăng kính thống kê tháng 4, với sự sụt giảm 3,4% trong nhu cầu vận tải hành khách toàn cầu so với cùng kỳ. Tổng công suất vận chuyển thu hẹp 2,9% kéo hệ số tải lùi về mức 83,1%. Tuy nhiên, đằng sau những con số âm này ẩn chứa một nghịch lý. Nếu bóc tách khu vực Trung Đông ra khỏi bức tranh chung, nhu cầu bay của thế giới thực chất vẫn duy trì đà tăng trưởng nhẹ ở mức một phẩy hai phần trăm. Điều này minh chứng cho sức tàn phá sâu rộng của một điểm nóng xung đột đối với hệ sinh thái kết nối toàn cầu hóa.

Tổng giám đốc IATA, ông Willie Walsh, đã phác họa một kịch bản đầy thách thức khi chỉ ra sự lao dốc không phanh của hàng không Trung Đông chính là nguyên nhân kéo lùi đà tăng trưởng chung. Khu vực này chứng kiến nhu cầu bốc hơi tới gần phân nửa do tâm lý e ngại chiến sự. Cùng với đó, chi phí nhiên liệu tăng gấp đôi chỉ trong một tháng đã bào mòn mọi nỗ lực kích cầu, buộc các hãng đẩy gánh nặng sang hành khách thông qua việc điều chỉnh giá vé. Mặc dù vậy, sự dịch chuyển luồng giao thương đang mở ra cơ hội cho các thị trường khác. Châu Á Thái Bình Dương vững vàng với mức tăng trưởng 3%, ghi nhận kỷ lục mới về hệ số tải. Tại thị trường châu Âu, lưu lượng hành khách kết nối châu Á tăng vọt hơn 15% do xu hướng đổi đường bay nhằm né vùng trời bất ổn. Khu vực Mỹ Latinh thăng hoa với tốc độ dẫn đầu thế giới, trong khi châu Phi kiên cường duy trì đà phục hồi khả quan.

Trong ngắn hạn, số phận hàng không toàn cầu sẽ tiếp tục trói buộc vào bàn cờ địa chính trị Trung Đông và khả năng kiểm soát lạm phát năng lượng. Khi dư địa cắt giảm chi phí ngày càng thu hẹp, năng lực quản trị rủi ro tài chính trở thành tấm màng lọc khắc nghiệt nhất. Những doanh nghiệp sở hữu tầm nhìn chiến lược, linh hoạt điều chỉnh mạng bay và chủ động thiết lập hàng rào phòng vệ giá nhiên liệu sẽ có cơ hội sinh tồn vững chắc. Ngược lại, những hãng bay phó mặc dòng tiền cho sự trồi sụt của thị trường tự do sẽ phải đối mặt với áp lực tài chính đè nặng, dẫn đến nguy cơ thu hẹp quy mô và đánh mất lợi thế cạnh tranh trên bầu trời thương mại quốc tế.