Giá nhiên liệu cao đè nặng lên kinh tế toàn cầu

Chi phí nhiên liệu toàn cầu tăng 468 tỷ USD do xung đột

Kể từ khi cuộc xung đột Trung Đông bùng phát hồi cuối tháng 2, làm gián đoạn hoạt động sản xuất và vận chuyển dầu khí tại Vùng Vịnh, thị trường năng lượng đã ghi nhận những biến động mạnh, khiến hóa đơn chi phí ngày càng đè nặng lên các nền kinh tế.

Một nghiên cứu mới công bố của Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA) cho thấy, trong giai đoạn từ đầu tháng 3 đến giữa tháng 10, thế giới đã phải trả thêm tổng cộng 468 tỷ USD cho chi phí nhiên liệu. Ước tính này chưa bao quát toàn bộ tác động của xung đột đến giá điện. 

Đáng chú ý, Mỹ là nền kinh tế gánh chịu chi phí lớn hơn cả, khoảng 160 tỷ USD. Tính theo bình quân đầu người, mỗi người tiêu dùng Mỹ phải chi thêm khoảng 471 USD, cao gấp gần 8 lần mức trung bình toàn cầu khoảng 60 USD. Theo các chuyên gia, mức tiêu thụ dầu cao và sự phụ thuộc lớn vào phương tiện cá nhân sử dụng nhiên liệu hóa thạch khiến người Mỹ dễ bị tổn thương trước các cú sốc giá năng lượng.

Một nền kinh tế lớn khác là châu Âu cũng đang đối mặt với áp lực lớn khi giá khí đốt tự nhiên giao tháng 11 vừa có thời điểm vượt mốc 100 euro/MWh lần đầu tiên kể từ cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022. Nhu cầu sưởi ấm tăng, lượng dự trữ thấp bất thường, hiện chỉ đạt gần 75% công suất - mức thấp nhất trong chuỗi dữ liệu cùng kỳ kể từ năm 2009, đang khiến châu Âu đối mặt với áp lực lớn trong mùa đông năm nay.

Ngành giao thông vận tải chật vật vì giá nhiên liệu

Một trong những lĩnh vực đang cảm nhận rõ nét tác động từ biến động giá nhiên liệu là giao thông vận tải. Từ những chuyến du thuyền, cho tới các sân bay, áp lực của giá nhiên liệu đang ảnh hưởng lớn đến hoạt động đi lại của người dân và hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp.

Một chuyến du lịch vòng quanh thế giới kéo dài ba năm trên tàu MV Odyssey của Mỹ đã phải tạm dừng tại Campuchia. Một trong những nguyên nhân chính là biến động giá nhiên liệu do xung đột Trung Đông. Theo đơn vị vận hành, chi phí nhiên liệu hằng tháng cho mỗi cabin, trước đây trung bình khoảng 1.800 USD, nay đã tăng lên 6.000-8.000 USD tại một số khu vực ở châu Á. Hệ quả là con tàu buộc phải đình chỉ hành trình, hàng trăm hành khách phải rời đi trong tiếc nuối.

Bà Carol Larson - Hành khách trên tàu MV Odyssey nói: "Tôi nghĩ rằng nếu mọi việc diễn ra thuận lợi hơn, nếu không có cuộc xung đột khiến giá dầu tăng vọt, đây sẽ là một hoạt động kinh doanh có tiềm năng phát triển mạnh mẽ".

Với ngành vận tải đường bộ - đối tượng tiêu thụ lượng nhiên liệu khổng lồ, áp lực giá cả đang đè nặng lên hoạt động kinh doanh, ăn mòn lợi nhuận của các doanh nghiệp.

Ông Alexis Gibergues - Chủ tịch Hiệp hội Vận tải đường bộ châu Âu cho biết: "Khoảng 30% chi phí của chúng tôi là dành cho nhiên liệu hoặc năng lượng. Khi các chi phí này tăng vọt gần 40% đến 50%, trong khi biên lợi nhuận trung bình của các doanh nghiệp vận tải chỉ vỏn vẹn 1%. Quý vị có thể hình dung tình cảnh này khắc nghiệt đến mức nào đối với chúng tôi".

Ngành hàng không cũng đang chịu sức ép lớn khi giá nhiên liệu máy bay tăng lên khoảng gấp đôi so với trước xung đột. Một số hãng hàng không từng giảm thiểu rủi ro nhờ các hợp đồng phòng hộ giá nhiên liệu ký từ trước. Tuy nhiên, áp lực đang ngày càng gia tăng khi những hợp đồng phòng hộ dần hết hiệu lực.

Ông Siddharth Philip - Phóng viên chuyên trách mảng hàng không, Hãng tin Bloomberg cho hay: "Khi giá dầu leo thang, các hãng chỉ có hai cách: Hoặc tăng giá vé, hoặc buộc phải cắt giảm công suất bay. Những doanh nghiệp đầu ngành như United và Delta đều tính đến cả hai phương án. Tuy nhiên, sức chịu đựng của hành khách có hạn và các hãng hàng không hiện đang cố tìm hiểu giới hạn chấp nhận giá của khách hàng để vừa tối đa hóa doanh thu, vừa bù đắp chi phí tăng cao".

Tại Mỹ, giá vé máy bay trong tháng 9 đã tăng hơn 20% so với cùng kỳ năm ngoái. Còn tại châu Âu, mức tăng mới chỉ là 5,8%, nhưng được dự báo có thể lên tới 15 - 20% trong giai đoạn từ nay đến mùa hè năm 2027. Chi phí nhiên liệu leo thang cũng đã buộc nhiều hãng hàng không phải hạ dự báo lợi nhuận cả năm.

Các nền kinh tế và bài toán kiềm chế áp lực giá cả 

Trong báo cáo Triển vọng Thị trường Hàng hóa mới công bố, Ngân hàng Thế giới (WB) dự báo, giá năng lượng sẽ tăng 32% trong năm 2026, lên mức cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng hồi năm 2022. Mức tăng có thể còn cao hơn nữa, nếu các cuộc xung đột trên thế giới tiếp tục leo thang.

Tình hình được dự báo sẽ khó có thể cải thiện trong ngắn hạn, ngay cả khi các gián đoạn do xung đột giảm bớt. Bởi theo Morgan Stanley, quý II/2027 sẽ chứng kiến đợt bảo dưỡng các nhà máy lọc dầu ở mức cao bất thường, đẩy thị trường nhiên liệu vào tình trạng căng thẳng kéo dài ít nhất đến giữa năm 2027.

Tình trạng này đang đặt ra những thách thức lớn cho các nền kinh tế, trong bối cảnh đà tăng giá nhiên liệu đang dần lan rộng sang nhiều nhóm hàng hóa khác, làm gia tăng áp lực lạm phát.

Theo Ngân hàng Thế giới, áp lực từ giá năng lượng leo thang kết hợp với sự gián đoạn vận tải hàng hải do xung đột và hiện tượng El Nino, sẽ khiến giá hàng hóa toàn cầu tăng 23% trong năm 2026, trước khi hạ nhiệt phần nào trong năm 2027.

Dữ liệu từ cơ quan năng lượng quốc tế (IEA) cho thấy, để ứng phó với áp lực này, hiện đã có 98 quốc gia, vùng lãnh thổ triển khai các biện pháp hỗ trợ năng lượng cho người tiêu dùng như trợ giá nhiên liệu, áp giá trần, hay cắt giảm thuế năng lượng.

Châu Âu là một trong những khu vực đang hoạt động tích cực hơn cả. Ngày 29/10, các bộ trưởng năng lượng Liên minh châu Âu (EU) đã họp bàn về an ninh nguồn cung và kiểm soát chi phí năng lượng trước mùa đông. Ủy ban châu Âu đã làm việc với các nhà máy lọc dầu để tìm cách tăng sản lượng, trong đó có phương án tạm nới lỏng một số tiêu chuẩn kỹ thuật. Giới chức Pháp cũng cho biết châu Âu sẽ giải phóng hơn 42 triệu thùng dầu từ kho dự trữ trong ba tháng tới để ổn định thị trường, một nửa trong số đó là dầu diesel.

Ông Dan Jorgensen - Cao ủy Năng lượng Liên minh châu Âu cho biết: "Chúng tôi không dự báo sẽ xảy ra khủng hoảng an ninh nguồn cung. Tuy nhiên, có một vấn đề then chốt cần thảo luận: Ngay cả khi nguồn cung vẫn được đảm bảo, điều đó cũng chẳng có nhiều ý nghĩa với những người dân không đủ tiền đổ xăng cho xe hay mua nhiên liệu để sưởi ấm nhà cửa".

Một thách thức lớn với các nền kinh tế là phải đảm bảo những chính sách hỗ trợ không làm gia tăng quá mức gánh nặng ngân sách trong bối cảnh lạm phát cao, lãi suất tăng và chi phí vay của chính phủ leo thang. Nhật Bản mới đây cho biết, đã lên kế hoạch từng bước thu hẹp gói trợ cấp giá xăng bán lẻ vốn đang tiêu tốn của ngân sách chính phủ hơn 63 triệu USD mỗi ngày.

Đà tăng của giá năng lượng cũng đang là vấn đề được các ngân hàng trung ương lớn theo dõi sát sao. Ngân hàng Trung ương Canada vừa tăng lãi suất lần đầu tiên trong vòng 3 năm trong nỗ lực ngăn chặn tình trạng giá dầu tăng vọt châm ngòi cho lạm phát trên diện rộng.

Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) và Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) vẫn giữ nguyên chính sách, nhưng thị trường dự báo, các tổ chức này có thể hành động trong tháng 12, nếu áp lực lạm phát tiếp tục dai dẳng.