Giáo dục đại học: Chuyển mạnh sang chất lượng và kết quả thực chất

Ngày 1/10, tại TP Hồ Chí Minh, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026. Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu dự và phát biểu chỉ đạo.

Hội nghị có sự tham dự của Bộ trưởng Bộ GDĐT Hoàng Minh Sơn, Thứ trưởng Lê Quân, lãnh đạo TP Hồ Chí Minh cùng đại diện các bộ, ngành, nhà giáo, nhà khoa học, cơ sở giáo dục đại học, doanh nghiệp và các trung tâm kiểm định chất lượng giáo dục.

Lấy chất lượng và giá trị thực làm thước đo

Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Bộ GDĐT Hoàng Minh Sơn cho biết toàn hệ thống giáo dục đại học bước vào năm học mới sau một năm thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW và tiếp tục triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW - hai nghị quyết trụ cột cho phát triển giáo dục đại học.

Theo Bộ trưởng, hệ thống pháp luật về giáo dục đại học tiếp tục được đổi mới, cơ bản hoàn thiện. Lần đầu tiên có nghị định riêng về cơ chế tự chủ cho giáo dục đại học; các chính sách về đặt hàng đào tạo theo kết quả đầu ra, đội ngũ giảng viên và người học được triển khai.

Các trường cũng kiện toàn lãnh đạo, rà soát chiến lược, phát triển đội ngũ, đổi mới mô hình quản trị, tăng cường cơ sở vật chất, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Hầu hết các trường đã hoàn thành tuyển sinh năm 2026 và bước vào năm học mới.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng giáo dục đại học cần xác định rõ những thay đổi để thích ứng với thời đại mới, đặc biệt trước sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và yêu cầu phát triển đất nước.

Cùng với đó, mỗi trường cần làm rõ giá trị mang lại cho người học, xã hội và đất nước; sử dụng hiệu quả nguồn lực từ Nhà nước, doanh nghiệp và người học. Thay vì chỉ quan tâm đến thứ hạng, cần trả lời vì sao người học lựa chọn trường, ngành học và vì sao Nhà nước đầu tư, doanh nghiệp hợp tác.

Khi tỷ lệ người học đại học tăng, giáo dục đại học cần chuyển từ mở rộng số lượng sang nâng cao chất lượng, điều chỉnh cơ cấu trình độ, ngành nghề và lĩnh vực. Thước đo cần chú trọng chất lượng công bố khoa học, việc làm và đóng góp của người học sau tốt nghiệp.

Quản trị theo chuẩn, kiểm soát chất lượng đầu ra

Theo Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học Nguyễn Tiến Thảo, năm học 2025-2026, hành lang pháp lý mới được triển khai đồng bộ, góp phần chuyển mô hình quản trị từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển, quản trị dữ liệu và gắn tự chủ với trách nhiệm giải trình.

Trong năm học, 14 nghị định, 3 quyết định và 29 thông tư liên quan trực tiếp đến giáo dục đại học và thi hành các luật, nghị quyết mới được ban hành.

Tuyển sinh năm 2026 ghi nhận sự chuyển dịch sang các ngành STEM, khoa học cơ bản và công nghệ chiến lược. Tổng số giảng viên tăng từ 86.048 người năm 2022 lên 95.198 người năm 2026.

Bước vào năm học 2026-2027, một trong những trọng tâm là tăng cường quản trị theo chuẩn và chỉ số chất lượng, bảo đảm chuẩn đầu ra, vận hành hệ thống bảo đảm chất lượng bên trong, chú trọng dữ liệu người học và trách nhiệm giải trình.

Các trường được yêu cầu đổi mới chương trình, phương pháp đào tạo, cá thể hóa học tập và tích hợp năng lực AI cốt lõi, AI chuyên ngành.

Đặc biệt, với yêu cầu "Học thật, thi thật, chất lượng thật", các cơ sở đào tạo cần đánh giá đúng mức đạt chuẩn đầu ra, kiểm soát lạm phát điểm số, bảo đảm văn bằng phản ánh đúng năng lực người học. Cùng với đó là tăng công khai, hậu kiểm và kiểm định độc lập theo kết quả đầu ra.

Sắp xếp mạng lưới, đổi mới đào tạo

Thứ trưởng Bộ GDĐT Lê Quân đề nghị các cơ sở giáo dục đại học cụ thể hóa nhiệm vụ năm học, phân bổ nguồn lực theo kết quả và nhu cầu phát triển đất nước.

Theo Thứ trưởng, việc sắp xếp mạng lưới phải dựa trên sứ mệnh, chất lượng, hiệu quả phục vụ vùng, ngành; tạo năng lực mới, khắc phục đầu tư dàn trải, bảo đảm quyền lợi người học và ổn định đội ngũ. Giảm đầu mối không thể là thước đo duy nhất.

Các trường cần đối chiếu chuẩn đầu vào với đầu ra, năng lực nghề nghiệp và phản hồi của người sử dụng lao động; rà soát ngành đào tạo, phát triển chương trình liên ngành, chuyên sâu.

Trong bối cảnh AI, phương pháp dạy học, học liệu, kiểm tra và bồi dưỡng giảng viên cũng cần thay đổi, trong đó chú trọng kiểm chứng năng lực qua thực hành, dự án và vấn đáp.

Thứ trưởng Lê Quân đồng thời yêu cầu tăng hợp tác Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp, đặt hàng đào tạo theo nhu cầu; gắn đào tạo sau đại học với các nhóm nghiên cứu mạnh, đầu tư phòng thí nghiệm, thúc đẩy khởi nghiệp và thương mại hóa.

Đi trước một bước trong chuẩn bị nhân lực

Phát biểu chỉ đạo, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu ghi nhận những nỗ lực của toàn ngành, đồng thời chỉ ra một số điểm nghẽn như chất lượng và năng lực giữa các cơ sở còn chênh lệch; sứ mệnh, thế mạnh của nhiều trường chưa rõ; một số cơ sở mở ngành, tăng quy mô nhanh hơn khả năng phát triển đội ngũ và điều kiện bảo đảm chất lượng.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, thước đo cuối cùng của giáo dục đại học phải là chất lượng và đóng góp thực: người học có năng lực, khả năng thích ứng; đội ngũ có sản phẩm, đóng góp; nghiên cứu tạo ra tri thức, công nghệ và giải quyết vấn đề thực tiễn.

Chủ đề năm học "Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất" cần được cụ thể hóa bằng hành động: tự chủ đi cùng trách nhiệm, đầu tư đi cùng sản phẩm, nghiên cứu đi cùng ứng dụng.

Phó Thủ tướng đề nghị tập trung vào 7 nhóm nhiệm vụ, trong đó chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện; sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục đại học dựa trên chất lượng, sứ mệnh và hiệu quả sử dụng nguồn lực; quản trị chất lượng theo kết quả đầu ra bằng tiêu chuẩn, dữ liệu, công khai và hậu kiểm.

Đặc biệt, giáo dục đại học phải đi trước một bước trong chuẩn bị nhân lực chất lượng cao, nhân lực tinh hoa và nhân tài; nâng cao năng lực dự báo nhu cầu để điều chỉnh quy mô, cơ cấu đào tạo và đặt hàng.

Các trường cũng cần trở thành trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ; chủ động tìm kiếm các bài toán từ thực tiễn, thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa và doanh nghiệp khởi nguồn.

Một nhiệm vụ khác là tạo đột phá trong quản trị bằng dữ liệu, chuyển đổi số và thích ứng với AI, xây dựng dữ liệu "đúng, đủ, sạch, thống nhất, dùng chung", giảm gánh nặng báo cáo theo nguyên tắc khai một lần, kết nối và sử dụng nhiều lần.

Phó Thủ tướng yêu cầu các trường đổi mới từ bên trong, xác định rõ sứ mệnh, phát huy thế mạnh và chịu trách nhiệm về chất lượng, hiệu quả; không chạy theo quy mô, hình thức hay thành tích ngắn hạn.

Tiếp thu ý kiến chỉ đạo, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đề nghị các cơ sở giáo dục đại học xây dựng kế hoạch năm học với nhiệm vụ, sản phẩm, tiến độ và trách nhiệm rõ ràng; đồng thời xử lý dứt điểm tình trạng lạm phát điểm số, bảo đảm "học thật, thi thật, chất lượng thật" được thể hiện qua năng lực thực tế của người tốt nghiệp.