Giữ lửa buôn làng dưới mái trường vùng sâu

VTV.vn - Ở những địa bàn còn nhiều khó khăn, người thầy không chỉ truyền đạt tri thức mà còn góp phần mở ra cơ hội học tập, bồi đắp kỹ năng và nuôi dưỡng tương lai cho học sinh.

Từ tiếng mẹ đẻ đến nhịp chiêng buôn làng

Trong lớp học ở Trường THCS Tân Thượng, xã Đinh Trang Thượng (Lâm Đồng), những con chữ K'Ho lần lượt hiện lên trên bảng. Cô giáo Ka Dúys kiên nhẫn hướng dẫn học sinh cách đọc, cách viết, giải thích ý nghĩa từng từ ngữ bằng những câu chuyện gần gũi với đời sống buôn làng. Có những em đã quen nghe tiếng mẹ đẻ từ nhỏ nhưng khi nhìn thấy chữ viết vẫn còn bỡ ngỡ. Vì thế, mỗi giờ học là một lần các em khám phá thêm về ngôn ngữ của chính dân tộc mình.

Giữ lửa buôn làng dưới mái trường vùng sâu - Ảnh 1.

Trong mỗi giờ học, giáo viên theo sát quá trình tiếp thu của học sinh, kịp thời hướng dẫn và hỗ trợ các em hoàn thành nhiệm vụ học tập.

Với cô Ka Dúys, dạy chữ K'Ho không đơn thuần là mở thêm một lớp học ngoài chương trình chính khóa. Đó còn là cách để học trò hiểu hơn về tiếng nói, nguồn cội và những giá trị văn hóa đang hiện diện trong đời sống cộng đồng.

Giữ lửa buôn làng dưới mái trường vùng sâu - Ảnh 2.

Cô Ka Dúys, Giáo viên môn Ngữ văn, trường THCS Tân Thương, xã Đinh Trang Thượng, Lâm Đồng

Sau khi tốt nghiệp Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt, năm 2020, cô trở về giảng dạy tại địa phương. Qua những năm đứng lớp, cô nhận ra nhiều học sinh K'Ho dù vẫn giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ nhưng chưa biết đọc, biết viết thành thạo chữ viết của dân tộc mình. Từ trăn trở ấy, cô bắt đầu tìm hiểu tài liệu, tham khảo những người am hiểu chữ viết K'Ho, từng bước xây dựng nội dung giảng dạy phù hợp.

Năm 2022, lớp học chữ K'Ho được tổ chức. Không có sẵn giáo trình hoàn chỉnh, cô tự tìm tòi, biên soạn, điều chỉnh cách truyền đạt để những con chữ trở nên gần gũi hơn. Những bài thơ, bài hát, câu chuyện quen thuộc được đưa vào giờ học, giúp các em tiếp cận ngôn ngữ một cách tự nhiên. Với cô Ka Dúys, điều đáng quý không chỉ là các em có thêm một kỹ năng ngôn ngữ, mà còn là khi các em nhận ra tiếng nói của dân tộc mình có giá trị và cần được trân trọng.

Từ những nét chữ ban đầu còn vụng về, học sinh dần biết đọc, biết viết, hiểu thêm ý nghĩa của những từ ngữ vẫn nghe trong lời ăn tiếng nói hằng ngày.
Cô Ka Dúys, Giáo viên môn Ngữ văn, trường THCS Tân Thượng, xã Đinh Trang Thượng


Giữ lửa buôn làng dưới mái trường vùng sâu - Ảnh 3.

Hoạt động thực hành cồng chiêng, nhạc cụ truyền thống giúp học sinh có thêm cơ hội tiếp xúc, gìn giữ và tiếp nối những giá trị văn hóa của cộng đồng.

Từ lớp học chữ, câu chuyện tiếp tục được nối dài bằng tiếng cồng chiêng và điệu múa xoang. Cô Ka Dúys dành thời gian tìm hiểu, học hỏi về văn hóa truyền thống, cùng nhà trường tạo điều kiện để học sinh tiếp cận những nét sinh hoạt văn hóa của cộng đồng mình. Từ cách cầm chiêng, giữ nhịp đến phối hợp giữa các âm thanh, các em từng bước làm quen với nhịp điệu và tinh thần của sinh hoạt cộng đồng.

Giữ lửa buôn làng dưới mái trường vùng sâu - Ảnh 4.

Không chỉ đồng hành cùng học trò, cô Ka Dúy còn hướng dẫn, truyền dạy kỹ năng diễn tấu cồng chiêng cho giáo viên trong trường, góp phần đưa hoạt động bảo tồn văn hóa truyền thống vào môi trường học đường.

Việc duy trì hoạt động không phải lúc nào cũng thuận lợi. Nhạc cụ còn thiếu, nhà trường phải tìm cách bố trí, mượn cồng chiêng để học sinh có điều kiện thực hành. Thời gian tập luyện cũng cần sắp xếp phù hợp với lịch học. Nhưng qua từng buổi tập, những âm thanh ban đầu còn rời rạc dần trở nên hài hòa hơn.

Giữ lửa buôn làng dưới mái trường vùng sâu - Ảnh 5.

Học sinh trường THCS Tân Thượng tham gia múa cồng chiêng taụi Ngày hội văn hóa, thể thao các dân tộc xã Đinh Trang Thượng lần thứ II năm 2026 tạo không gian giao lưu, gắn kết cộng đồng và phát huy bản sắc văn hóa địa phương.

Tại trường học, các em học sinh được thầy cô hướng dẫn tìm hiểu, tập luyện cồng chiêng và tham gia biểu diễn trong các chương trình văn hóa, văn nghệ của địa phương. Từ những buổi tập đến khi đứng trên sân khấu, các em có thêm cơ hội thực hành, thể hiện và hiểu hơn về nét văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Đây cũng là cách để tình yêu văn hóa được nuôi dưỡng và tiếp nối qua từng thế hệ.

Nối dài những mùa gieo chữ

Ở Trường THCS Tân Thượng, câu chuyện của cô Ka Dúys chỉ là một phần trong hành trình mà những người giáo viên đang cùng nhau vun đắp. Học sinh của trường chủ yếu là người K'Ho, bên cạnh đó còn có các em thuộc những dân tộc khác như Mạ, Tày, Nùng, Sán Dìu, Hoa, Mường, Khmer… Mỗi cộng đồng có ngôn ngữ, phong tục và nếp sinh hoạt riêng. Sự đa dạng ấy tạo nên nét riêng của ngôi trường, đồng thời đòi hỏi thầy cô phải thấu hiểu nhiều hơn về học trò của mình.

Có những ngày, giáo viên phải vượt hơn 30 cây số để vào các thôn, buôn, bám trường, bám lớp cùng học trò. Có những hôm học sinh không đến trường, thầy cô lại tìm đến nhà để hỏi thăm, tìm hiểu nguyên nhân và vận động các em tiếp tục đi học. Một buổi học đủ sĩ số đôi khi được bắt đầu từ những chuyến đi như thế.

Giữ lửa buôn làng dưới mái trường vùng sâu - Ảnh 7.

Ngoa giờ dạy học trên lớp, các thầy cô cùng học sinh đến thăm hỏi, động viên các gia đình có hoàn cảnh khó khăn, góp phần kết nối nhà trường với cộng đồng và tiếp thêm động lực để các em duy trì việc học.

Cuộc sống học tập ở những ngôi trường vùng sâu nhìn qua có thể cũng bắt đầu bằng tiếng trống trường, những tiết học trên lớp, giờ ra chơi như bao ngôi trường khác. Nhưng khi trực tiếp trải nghiệm mới thấy những cách trở về địa lý, khác biệt văn hóa và điều kiện phát triển đã tác động không nhỏ đến việc học của các em. Có những điều giáo viên phải kiên nhẫn giải thích nhiều lần; có những bài học cần thay đổi cách truyền đạt để phù hợp với khả năng tiếp nhận của học sinh. Muốn các em tiến bộ, trước hết thầy cô phải hiểu hoàn cảnh, ngôn ngữ và môi trường sống của từng em.

Trong những công việc ấy, cô Phạm Thị Thúy Hằng, giáo viên Tổng phụ trách Đội, chọn cách đến gần học sinh qua các hoạt động tập thể, phong trào thiếu nhi và chương trình giáo dục kỹ năng. Với cô, mỗi hoạt động Đội cần mang lại một điều gì đó thiết thực, để học sinh được trải nghiệm, được giao nhiệm vụ và học cách trưởng thành.

Giữ lửa buôn làng dưới mái trường vùng sâu - Ảnh 8.

Sự đồng hành của thầy cô còn thể hiện qua những hoạt động trải nghiệm, tạo cơ hội để các em học hỏi, thực hành và phát triển kỹ năng thông qua những hoạt động thực tế.

Từ thực tế nhiều học sinh sử dụng xe đạp điện đến trường, trong khi các tuyến đường có đoạn dốc, quãng đường xa, cô Hằng cùng nhà trường triển khai mô hình "Mỗi xe một tên – Mỗi học sinh một ý thức". Việc gắn tên, lớp với từng phương tiện giúp nhà trường thuận lợi hơn trong quản lý, đồng thời nhắc nhở học sinh về trách nhiệm và ý thức khi tham gia giao thông.

Giữ lửa buôn làng dưới mái trường vùng sâu - Ảnh 9.

Mô hình “Mỗi xe một tên – Mỗi học sinh một ý thức” góp phần hình thành thói quen chấp hành quy định an toàn giao thông cho học sinh ngay từ nhà trường.

Cô còn dành thời gian bồi dưỡng Đội Nghi lễ, Đội Văn nghệ và các đội hình học sinh tham gia phục vụ sự kiện của địa phương. Từ những buổi tập luyện, phối hợp đội hình đến khi tham gia hoạt động tập thể, các em học cách sắp xếp công việc, tuân thủ kỷ luật, phối hợp với bạn bè và mạnh dạn thể hiện bản thân. Những kỹ năng ấy không đến từ một bài giảng riêng lẻ mà được hình thành qua từng lần các em nhận nhiệm vụ và tự mình hoàn thành.

Công tác Đội không chỉ là nhiệm vụ mà còn là niềm vui và sự tâm huyết. Tôi luôn mong muốn mỗi hoạt động Đội không đơn thuần là một phong trào mà phải thực sự mang lại giá trị cho học sinh, giúp các em tự tin, năng động, biết yêu thương, chia sẻ và trưởng thành hơn.
Cô Phạm Thị Thúy Hằng, giáo viên Tổng phụ trách Đội, Trường THCS Tân Thượng

Từ những lớp học, sân trường đến các chuyến đi vào buôn làng, công việc của thầy cô ở đây luôn gắn với một yêu cầu chung: làm sao để mỗi học sinh đều có thể tiếp tục đến trường và tìm thấy cơ hội phát triển của mình.

Giữ lửa buôn làng dưới mái trường vùng sâu - Ảnh 10.

Thầy Nguyễn Văn Dũng, Hiệu trưởng Trường THCS Tân Thượng

Thầy Nguyễn Văn Dũng, Hiệu trưởng Trường THCS Tân Thượng, cho biết với đặc thù học sinh đến từ nhiều cộng đồng dân tộc, giáo viên phải vừa bảo đảm chuẩn kiến thức, vừa linh hoạt trong phương pháp giảng dạy và cách tương tác. Có những em cần được hỗ trợ thêm về ngôn ngữ, có em cần thời gian để thích nghi với môi trường học tập, cũng có những trường hợp phải đến tận gia đình để tìm hiểu, động viên. Thầy cô phải xem các em như người con của mình, kiên trì hướng dẫn, quan tâm cả việc học lẫn hoàn cảnh và tâm tư của từng em.

Với những người thầy, người cô nơi đây, niềm vui lớn nhất là được nhìn thấy học trò trưởng thành từng ngày. Các em không chỉ tiến bộ trong học tập mà còn biết tự sắp xếp công việc, chủ động tham gia hoạt động tập thể, có tinh thần cầu tiến và ý thức tự giác hơn. Từ những con chữ tiếng mẹ đẻ, nhịp cồng chiêng đến các hoạt động Đội, mỗi trải nghiệm đều góp phần bồi đắp sự tự tin và trách nhiệm cho học sinh.

Thầy Nguyễn Văn Dũng, Hiệu trưởng Trường THCS Tân Thượng
Nhìn các em trưởng thành từ tiếng mẹ đẻ, từ nhịp chiêng và những hoạt động hằng ngày, chúng tôi có thêm niềm vui, niềm hạnh phúc và tự hào. Khi các em biết tự giác, biết sắp xếp công việc, có tinh thần cầu tiến và trách nhiệm hơn với bản thân, đó là điều khiến chúng tôi an tâm nhất

Ở Trường THCS Tân Thượng và những ngôi trường vùng sâu, nơi con em đồng bào dân tộc thiểu số vẫn đang theo học, công việc của người thầy không dừng lại sau mỗi tiếng trống tan trường. Khi học sinh trở về nhà, thầy cô vẫn tiếp tục chuẩn bị bài giảng, tìm cách đổi mới hoạt động dạy học, theo sát từng hoàn cảnh học trò. 

Giữ lửa buôn làng dưới mái trường vùng sâu không chỉ là gìn giữ tiếng nói hay nhịp cồng chiêng, mà còn là hành trình giữ học trò ở lại với trường lớp, nuôi dưỡng niềm tin vào việc học và mở thêm cơ hội để mỗi em trưởng thành.

Bạn cần đăng nhập để thực hiện chức năng này!

Bình luận không đăng nhập

Bạn không thể gửi bình luận liên tục.
Xin hãy đợi 60 giây nữa.