Gỡ điểm nghẽn thủ tục cho doanh nghiệp thực phẩm

Điểm nghẽn thủ tục

Hơn 350 đại biểu tham dự Hội nghị Đối thoại Doanh nghiệp và Chính quyền TP Hồ Chí Minh về lĩnh vực an toàn thực phẩm sáng ngày 8/5/2026 đã cho thấy sức nóng của câu chuyện pháp lý trong ngành thực phẩm. Điều đáng nói, những băn khoăn lớn nhất của doanh nghiệp không nằm ở thị trường hay sức mua, mà lại nằm ở thủ tục quản lý chuyên ngành.

Tại hội nghị do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP Hồ Chí Minh phối hợp với Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh tổ chức, hàng loạt doanh nghiệp phản ánh tình trạng hồ sơ bị trả đi trả lại vì chưa xác định được sản phẩm thuộc nhóm phụ gia thực phẩm hay chất hỗ trợ chế biến.

Ông Nguyễn Ngọc Vàng, đại diện Công ty TNHH Thương mại dịch vụ xuất nhập khẩu Tú Anh, cho biết doanh nghiệp nhập khẩu phụ gia, chất hỗ trợ chế biến và men thực phẩm nhưng chỉ phụ gia nằm trong danh mục kiểm tra an toàn thực phẩm. Các thành phần còn lại không có hướng dẫn cụ thể nên nhiều cơ quan từ chối tiếp nhận hồ sơ với lý do sản phẩm không phải 100% phụ gia thực phẩm.

Câu chuyện không dừng ở vài bộ hồ sơ bị ách tắc. Theo ông Vàng, một container 40 feet lưu tại cảng phải chịu khoảng 40 USD mỗi ngày. Nếu kéo dài 60 ngày, chi phí đội lên thành gánh nặng lớn với doanh nghiệp vừa và nhỏ. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt, chi phí phát sinh từ thủ tục hành chính đang trực tiếp bào mòn sức chống chịu của doanh nghiệp.

Không riêng Công ty TNHH Thương mại dịch vụ xuất nhập khẩu Tú Anh, đại diện Công ty TNHH ITS Nutriscience cũng phản ánh tình trạng tương tự khi nhập khẩu hương liệu thuộc nhóm phụ gia thực phẩm. Nhà sản xuất nước ngoài không đồng ý công khai toàn bộ thành phần vì liên quan bí mật sở hữu trí tuệ, trong khi cơ quan quản lý yêu cầu hồ sơ phải thể hiện đầy đủ thành phần mới được xử lý.

Một lô chất béo thực vật của doanh nghiệp này cũng bị lưu tại cảng hơn 3 tuần dù đã mở container để lấy mẫu kiểm tra. Điều khiến doanh nghiệp lo ngại nhất không chỉ là thời gian chờ đợi mà còn là việc không biết phải liên hệ cơ quan nào để được giải quyết dứt điểm.

Thực tế này phản ánh một nghịch lý đang tồn tại trong quản lý an toàn thực phẩm hiện nay. Cơ quan quản lý yêu cầu doanh nghiệp tuân thủ đầy đủ quy định nhưng chính hệ thống quy định lại có khoảng giao thoa chưa rõ ràng giữa phụ gia thực phẩm và chất hỗ trợ chế biến. Khi chưa có cách hiểu thống nhất, doanh nghiệp trở thành bên phải gánh toàn bộ rủi ro về thời gian, chi phí và cả nguy cơ hư hỏng hàng hóa.

Cần đồng bộ pháp luật

Ông Trương Thành Công, Phó Trưởng phòng Quản lý hành nghề Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh, cho rằng nếu một chất vừa là phụ gia thực phẩm vừa là chất hỗ trợ chế biến thì phải căn cứ vào bản chất và công dụng để xác định nhóm phù hợp. Tuy nhiên, chính cách xác định này lại đang là điểm gây tranh cãi bởi chưa có hướng dẫn thật cụ thể và thống nhất giữa các cơ quan liên quan.

Ở góc độ quản lý, yêu cầu kiểm soát chặt an toàn thực phẩm là cần thiết vì liên quan trực tiếp sức khỏe cộng đồng. Nhưng quản lý chặt không đồng nghĩa với để doanh nghiệp tự xoay xở trong mê cung thủ tục. Một nền quản trị hiệu quả phải giúp doanh nghiệp biết rõ mình cần làm gì, nộp ở đâu và được phản hồi trong thời gian bao lâu.

Ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP Hồ Chí Minh, thừa nhận việc thực hiện các quy định mới tại Nghị định 46/2026/NĐ-CP đã phát sinh nhiều vướng mắc, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và mô hình kinh doanh trên nền tảng số.

Theo ông Hoàng, cộng đồng doanh nghiệp đang kiến nghị sửa đổi toàn diện Luật An toàn thực phẩm theo hướng đồng bộ, minh bạch, dễ áp dụng và hài hòa giữa quản lý nhà nước với phát triển doanh nghiệp. Đây không chỉ là mong muốn của doanh nghiệp mà còn là yêu cầu cấp thiết của môi trường đầu tư.

Điều đáng chú ý là phần lớn vướng mắc tại hội nghị lại thuộc thẩm quyền của nhiều bộ ngành khác nhau như Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Sự phân tán đầu mối quản lý khiến doanh nghiệp phải đi nhiều nơi nhưng không nơi nào đủ thẩm quyền xử lý toàn diện.

Một thị trường thực phẩm an toàn cần hàng rào kỹ thuật nghiêm ngặt. Nhưng hàng rào đó phải minh bạch và có khả năng thực thi ổn định. Nếu quy định thiếu đồng bộ, doanh nghiệp chân chính sẽ bị kéo vào vòng xoáy thủ tục, còn cơ quan quản lý cũng khó nâng cao hiệu quả kiểm soát.

Thông điệp lớn nhất từ cuộc đối thoại tại TP Hồ Chí Minh không nằm ở vài container bị treo tại cảng. Điều doanh nghiệp cần hơn cả là một cơ chế quản lý rõ ràng, liên thông và nhất quán để không còn cảnh mỗi nơi hiểu luật theo một cách khác nhau. Khi khoảng trống pháp lý chưa được lấp đầy, sự "rối" của doanh nghiệp sẽ còn tiếp diễn và chi phí cuối cùng rất có thể lại đổ lên vai người tiêu dùng.