Tự chủ chuỗi cung ứng - Bài toán sống còn ngành dệt may
Một chiếc áo "Made in Vietnam" bán tại Mỹ hay châu Âu thường được kết thành từ sợi, vải nhập khẩu và phụ liệu từ nhiều quốc gia khác nhau. Câu chuyện này không mới, nhưng trong bối cảnh các thị trường lớn đang siết chặt quy tắc xuất xứ và tiêu chuẩn xanh, việc tự chủ chuỗi cung ứng đã không còn là bài toán nâng cao năng lực cạnh tranh, mà đã trở thành điều kiện sống còn.
5 tháng đầu năm, xuất khẩu dệt may đạt 17,8 tỷ USD - con số còn khiêm tốn so với mục tiêu gần 50 tỷ USD của cả năm. Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong kỷ nguyên vươn mình, ngành dệt may buộc phải tìm lời giải cho bài toán tự chủ.
Khi các thị trường siết chặt quy tắc xuất xứ và tiêu chuẩn xanh, xây dựng chuỗi cung ứng nội địa trở thành yếu tố quyết định sức cạnh tranh của ngành.
Hiện nay, mỗi năm ngành dệt may phải nhập khẩu khoảng 7,2 tỷ m2 vải, tương ứng 70% nhu cầu. Sự phụ thuộc này đang trở thành lực cản toàn ngành trong nâng cao năng lực sản xuất và truy xuất nguồn gốc.
Bà Nguyễn Thị Thao - Phó Tổng Giám đốc Regina Miracle Việt Nam cho biết: "Ví dụ Regina năm 2025 nhập khoảng 193 triệu USD nguyên vật liệu nước ngoài. Với lượng nguyên vật liệu như thế mà mua tại Việt Nam thì khuyến khích phát triển sản xuất rất nhiều. Nhưng doanh nghiệp Việt Nam chỉ chào họ có, không tìm hiểu doanh nghiệp nước ngoài họ dùng cái gì".
"Nếu Việt Nam vi phạm nguồn gốc sẽ bị siết ngay tại cảng. Năm 2024 - 2025 thì một số doanh nghiệp đã bị dính do nhãn hàng mua vải không truy xuất được nguồn gốc", ông Vũ Đức Giang - Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) cho biết.
Để tự chủ, nhiều tập đoàn đã bắt tay vào xây dựng chuỗi cung ứng trọn gói, nhưng lại vướng điểm nghẽn về môi trường, hay thủ tục thuế, làm giảm sức cạnh tranh ngay trên sân nhà.
"Rất khó để cung cấp giấy phép nước thải. Thường các tỉnh chỉ cho tối đa 1.000 m3/ngày đêm. Để phát triển nội lực cũng đang gặp nhiều khó khăn", ông Đặng Vũ Hùng - Chủ tịch, Tổng Giám đốc PPJ Group nói.
Ông Thân Đức Việt - Tổng Giám đốc Công ty May 10 nêu ý kiến: "Mua toàn bộ nguyên phụ liệu sản xuất trong nước và sau đó xuất khẩu xuất khẩu thành phần đó đi không tiêu thụ ở Việt Nam, mà phải đóng thuế VAT là không hợp lý. Đóng xong lại phải vay tiền nộp thuế rồi chờ đợi hoàn thuế, chịu lãi suất. Rất khó cho tài chính doanh nghiệp".
Khi những hàng rào thương mại ngày càng dịch chuyển từ thuế quan sang xuất xứ và phát triển bền vững, năng lực tự chủ chuỗi cung ứng sẽ quyết định doanh nghiệp dệt may Việt Nam có thể đứng vững và đi xa được đến đâu trong cuộc cạnh tranh toàn cầu.
Chính phủ đồng hành cùng doanh nghiệp
Trong buổi làm việc với ngành dệt may và da giày mới đây, đồng chí Phạm Gia Túc, Uỷ viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ khẳng định, Chính phủ sẽ luôn đồng hành, tháo gỡ nút thắt về cơ chế, đất đai, nguồn vốn, và ứng dụng khoa học công nghệ để hỗ trợ doanh nghiệp bứt phá, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của nền kinh tế.
Lãnh đạo Bộ Tài chính cho biết hiện đang xây dựng cơ chế quản lý thuế trong những tháng tới để bắt đầu tiến hành phân loại luồng xanh, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, nhưng chỉ áp dụng với các doanh nghiệp tuân thủ thuế tốt.
Ông Cao Anh Tuấn - Thứ trưởng Bộ Tài chính cho biết: "Có cơ chế phân loại những doanh nghiệp tuân thủ tốt hoàn ngay lập tức, không kiểm trước hoàn sau mà hoàn trước kiểm sau. Rất nhiều chương trình hỗ trợ tuân thủ kết nối cơ quan thuế".
Doanh nghiệp và cơ quan quản lý đang phối hợp tháo gỡ rào cản, hướng tới hình thành chuỗi sản xuất hoàn chỉnh từ nguyên liệu đến thương hiệu.
Song song với cơ chế tài chính, việc hình thành các trung tâm Nghiên cứu và phát triển (R&D) và hỗ trợ lao động cũng được ưu tiên để xây dựng hệ sinh thái bền vững.
"Chúng tôi thống nhất có 2 trung tâm thời trang, logistics, sản xuất nguyên phụ liệu, nghiên cứu phát triển. Thậm chí, thành các trung tâm cho khách vào du lịch, giới thiệu các sản phẩm truyền thống Việt Nam", ông Trương Thanh Hoài - Thứ trưởng Bộ Công Thương cho hay.
Ông Nguyễn Mạnh Khương - Thứ trưởng Bộ Nội vụ thông tin: "Tạo môi trường làm việc tốt, áp dụng khoa học công nghệ, tiền lương khá hơn thì sẽ thu hút được người lao động. Trong thời gian tới sẽ sửa Bộ Luật Lao động trên tinh thần lắng nghe ý kiến các đại biểu".
Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc yêu cầu ngành dệt may phải xây dựng chiến lược phát triển với tư thế chủ động tiến công, nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp mạnh mẽ hơn cho tăng trưởng kinh tế đất nước.
Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh: "Các đồng chí phải xây dựng kế hoạch phát triển với tư thế tiến công. Đạt được tăng trưởng hai con số, tăng trưởng xuất khẩu, nâng cao điều kiện làm việc của công nhân, nâng cao đời sống của công nhân và đóng góp vào sự tăng trưởng chung của các địa phương, đất nước. Tăng cường đóng góp vào xây dựng thương hiệu quốc gia".
Ngành dệt may Việt Nam đang đứng trước yêu cầu sống còn là tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Điều đó đòi hỏi không chỉ thêm nhà máy hay đơn hàng, mà còn phải xây dựng được hệ sinh thái sản xuất hoàn chỉnh ngay trong nước, từ nguyên liệu đến công nghệ và thương hiệu.
Khi tự chủ được chuỗi cung ứng, ngành dệt may sẽ nâng cao sức chống chịu trước biến động toàn cầu và tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn. Khi đó, vẫn là chiếc áo Made in Vietnam, nhưng phần giá trị ở lại với Việt Nam sẽ nhiều hơn rất nhiều.
Bình luận (0)