Hà Nội đẩy mạnh ứng dụng mạ khay, cấy máy, nâng cao hiệu quả sản xuất lúa

Kết quả mô hình mạ khay, cấy máy quy mô tập trung do Trung tâm Khuyến nông Hà Nội triển khai năm 2026 cho thấy hiệu quả rõ nét, là cơ sở để các địa phương mở rộng cơ giới hóa, tổ chức sản xuất theo hướng tập trung, đồng bộ, hiện đại.

Năm 2026, Trung tâm đã xây dựng mô hình ứng dụng mạ khay cấy máy trong sản xuất lúa, quy mô tập trung với diện tích 550 ha tại 4 xã là: Đại Xuyên, Chuyên Mỹ, Đa Phúc và Trung Giã, với sự tham gia của 3.067 hộ nông dân. Mô hình được thực hiện trong cả vụ Xuân và vụ Mùa, đạt 100% kế hoạch đề ra. Cụ thể, Hợp tác xã Nông nghiệp Phú Xuân Khai Thái, xã Đại Xuyên 160 ha; HTX Nông nghiệp Phú Chuyên, xã Chuyên Mỹ (nay là Hợp tác xã nông nghiệp dịch vụ tổng hợp xã Chuyên Mỹ) 205 ha; HTX Nông nghiệp Thanh Mai, xã Đa Phúc 85 ha lúa; HTX Dịch vụ Nông nghiệp và kinh doanh tổng hợp Nam Sơn, xã Trung Giã 100 ha lúa.

Để bảo đảm hiệu quả, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội đã phối hợp với chính quyền địa phương và các hợp tác xã tổ chức tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật gieo cấy, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh; đồng thời hỗ trợ 50% giống lúa, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật theo định mức. Trong suốt quá trình triển khai, cán bộ kỹ thuật thường xuyên bám sát đồng ruộng, theo dõi sinh trưởng của cây lúa và hướng dẫn người dân xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh.

Thực tế sản xuất cho thấy, phương thức mạ khay, cấy máy có nhiều ưu điểm so với cấy tay truyền thống. Nhờ sử dụng mạ non, mật độ cấy hợp lý, cây lúa đẻ nhánh sớm, sinh trưởng khỏe, bông dài và tỷ lệ hạt chắc cao hơn. Tại các điểm theo dõi, năng suất lúa cấy máy trong vụ Xuân đạt 61-66,5 tạ/ha, cao hơn cấy tay từ 5,9-7,2 tạ/ha. Ở vụ Mùa, năng suất đạt 60,3-62 tạ/ha, cao hơn từ 6,5-8 tạ/ha.

Không chỉ nâng cao năng suất, mô hình còn mang lại hiệu quả rõ rệt về chi phí sản xuất. Chi phí gieo mạ khay, cấy máy dao động từ 9,54-9,7 triệu đồng/ha, thấp hơn phương thức gieo mạ dược, cấy tay từ 3,16-4 triệu đồng/ha/vụ. Theo kết quả hạch toán, lợi nhuận từ sản xuất lúa cấy máy cao hơn cấy tay khoảng 9,6-10,3 triệu đồng/ha/vụ.

Đáng chú ý, cơ giới hóa khâu gieo cấy còn góp phần giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động vào thời điểm thời vụ. Một máy cấy 6 hàng có thể cấy từ 2,5-2,7 ha trong 8 giờ làm việc, tương đương khối lượng công việc của khoảng 45-50 lao động thực hiện nhổ mạ và cấy thủ công.

Theo ông Vũ Văn Đình - Giám đốc Hợp tác xã dịch vụ tổng hợp xã Chuyên Mỹ (xã Chuyên Mỹ, TP Hà Nội) chia sẻ : "Năm 2026, xã Chuyên Mỹ triển khai mô hình ứng dụng mạ khay, cấy máy quy mô tập trung ở 2 vụ Xuân và Mùa với tổng diện tích 205 ha. Được sự hỗ trợ của Trung tâm Khuyến nông Hà Nội, HTX đã tuyên truyền, lựa chọn điểm triển khai mô hình gọn vùng, gọn thửa; hệ thống giao thông nội đồng thuận lợi, đảm bảo cho việc máy móc hoạt động, đồng thời đáp ứng yêu cầu tưới, tiêu và phục vụ công tác theo dõi, đánh giá hiệu quả mô hình. Mô hình đã cho hiệu quả kinh tế cao, năng suất lúa đạt 60,3-62 tạ/ha, cao hơn cấy tay truyền thống từ 6,5-8 tạ/ha nên bà con nông dân rất phấn khởi. Trong các vụ lúa tiếp theo, HTX tiếp tục tuyên truyền, mở rộng diện tích lúa cấy bằng máy, phấn đấu đến năm 2030 tỷ lệ cấy máy đạt 85 - 90% diện tích"

Tuy nhiên, việc ứng dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa hiện nay gặp không ít khó khăn, tỷ lệ ứng dụng cơ giới hóa trong khâu gieo cấy lúa mới đạt khoảng 15%. Nguyên nhân là tập quán sản xuất của người dân chưa thay đổi hoàn toàn. Bên cạnh đó, hiện nay, phần lớn các cơ sở vẫn phải mua giá thể, chưa chủ động được nguồn nguyên liệu, dẫn tới chi phí sản xuất mạ còn cao. Với mục tiêu giải phóng sức lao động, hạ giá thành sản phẩm và nâng cao hiệu quả sản xuất, Hà Nội đang tiếp tục triển khai các giải pháp thúc đẩy cơ giới hóa trong nông nghiệp. Tiếp tục tháo gỡ những nút thắt ở khâu gieo cấy, nhân rộng mô hình mạ khay, cấy máy hiệu quả, đưa cơ giới hóa tiến gần mục tiêu đồng bộ chuỗi sản xuất lúa.

Theo bà Nguyễn Thị Kim Quế - Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hà Nội cho biết: "Mô hình đã góp phần thay đổi nhận thức của nông dân, thúc đẩy liên kết và cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất lúa. Kết quả của mô hình là cơ sở quan trọng để mở rộng diện tích cấy máy, từng bước tạo vùng sản xuất lúa tập trung quy mô lớn trên địa bàn Thành phố trong thời gian tới. Để đẩy mạnh chương trình cơ giới hóa, Trung tâm tiếp tục nhân rộng mô hình mạ khay cấy máy tại các vùng sản xuất lúa tập trung. Đồng thời đẩy mạnh kết nối, liên kết với các doanh nghiệp để hình thành chuỗi giá trị đồng bộ từ gieo cấy, thu hoạch đến tiêu thụ sản phẩm. Cùng với đó, Trung tâm cũng sẽ tăng cường công tác tuyên truyền, đào tạo, tập huấn, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật cho cán bộ làm công tác khuyến nông, nông dân tại các địa phương nhằm lan tỏa, khuyến khích nhân rộng cơ giới hóa trong sản xuất .../."

* Bài viết có sự phối hợp của Trung tâm Khuyến nông Hà Nội