Hà Nội: Làm sạch dữ liệu đất đai từ cơ sở

Những ngày đầu tháng 8, tại nhiều khu dân cư trên địa bàn xã Ngọc Hồi (Hà Nội), công việc rà soát, đối chiếu hồ sơ đất đai vẫn được triển khai khẩn trương. Đằng sau những tờ bản đồ địa chính, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, căn cước công dân và những tập hồ sơ đã tồn tại qua nhiều năm là khối lượng công việc không nhỏ. Yêu cầu đặt ra là xác định chính xác từng thửa đất, chủ sử dụng và đưa thông tin thực tế khớp với dữ liệu quản lý.

Đây là một phần công việc thực hiện Chỉ thị số 05/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai. Tại Hà Nội, thành phố đang triển khai chiến dịch cao điểm 45 ngày xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai nhằm đẩy nhanh tiến độ rà soát, chuẩn hóa dữ liệu trên địa bàn.

Từ thực tế triển khai tại Ngọc Hồi, công việc không đơn thuần là số hóa thêm bao nhiêu hồ sơ hay hoàn thành bao nhiêu phần trăm kế hoạch. Phía sau mỗi dữ liệu được chuẩn hóa là một thửa đất, một chủ sử dụng và những quyền, lợi ích cụ thể của người dân. Bởi vậy, yêu cầu "đúng, đủ, sạch, sống" trước hết phải bắt đầu từ sự chính xác.

Khi hồ sơ phải khớp với thực địa

Tại thôn Lạc Thị, chị Đinh Thị Hạ mang giấy tờ liên quan đến thửa đất khoảng 80m² của gia đình đến đối chiếu. Thửa đất được đo vẽ từ năm 1994, gia đình đã xây nhà từ nhiều năm nhưng đến nay chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Qua quá trình rà soát, chị Hạ đã nhìn thấy vị trí thửa đất của gia đình trên bản đồ địa chính. Mong muốn của chị là hồ sơ được hoàn thiện, thửa đất được xác định chính xác để có cơ sở tiếp tục thực hiện các thủ tục theo quy định.

Ở thôn Nhị Xuân, bà Nguyễn Thị Nụ cũng mang giấy tờ liên quan đến thửa đất do cha ông để lại đến đối chiếu, mong thông tin được xác lập đầy đủ để việc giải quyết thủ tục đất đai sau này thuận lợi hơn.

Những trường hợp như vậy cho thấy, khoảng cách giữa một dòng dữ liệu trên hệ thống với thực tế sử dụng đất đôi khi là cả một quá trình rà soát, xác minh.

Theo UBND xã Ngọc Hồi, đến ngày 5/8/2026, sau khi rà soát, cập nhật các dự án đã giải phóng mặt bằng và bổ sung dữ liệu, địa phương có 20.992 thửa đất. Trong đó, 9.043 thửa đã được xây dựng cơ sở dữ liệu, chiếm 43%; 11.949 thửa đang tiếp tục được xây dựng, hoàn thiện.

Trong 9.043 thửa đã có trên phần mềm VILIS, địa phương đã làm sạch 8.022 thửa, đạt 89% theo tiêu chí "đúng, đủ, sạch, sống"; riêng đất phi nông nghiệp đạt 92%. Với 873 thửa đất công theo danh sách do Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cung cấp, xã đã hoàn thành kê khai, chuyển cơ quan đăng ký đất đai cập nhật, làm sạch dữ liệu.

Đối với nhóm đã có cơ sở dữ liệu nhưng chưa xác định được vị trí, địa phương đã xác định được 761 thửa, đạt 95,96%; còn 32 thửa chưa xác định được do sai lệch bản đồ. Nhóm cần thu thập Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, căn cước công dân đã hoàn thành 1.159 trường hợp, đạt 87,08%. Ngoài ra, 3.303 thửa chưa được cấp giấy chứng nhận đã được thu thập, cập nhật thông tin, đạt trên 90% số thửa đất phi nông nghiệp thuộc nhóm này.

Những con số phản ánh tiến độ nhưng đồng thời cho thấy quy mô và độ phức tạp của việc chuẩn hóa dữ liệu ngay từ cơ sở.

Phó Chủ tịch UBND xã Ngọc Hồi Nguyễn Thị Nhung cho biết, địa phương đã thành lập Ban Chỉ đạo, 3 tổ công tác và 13 tổ giúp việc, triển khai theo phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng thửa đất". Cán bộ trực tiếp kiểm tra thực địa, thu thập giấy chứng nhận, căn cước công dân, số hóa hồ sơ, đối chiếu bản đồ và phối hợp cơ quan đăng ký đất đai cập nhật dữ liệu.

Tại Lạc Thị, cán bộ được phân công phụ trách từng tờ bản đồ địa chính. Thông tin trên bản đồ, hồ sơ giấy và dữ liệu quản lý phải được đối chiếu trước khi định danh.

Những công việc trực tiếp tại cơ sở ấy cho thấy một yêu cầu căn bản của chuyển đổi số: muốn có dữ liệu số đáng tin cậy, trước hết dữ liệu đầu vào phải phản ánh đúng thực tế.

Bởi số hóa một hồ sơ chưa chính xác không làm cho thông tin trở nên chính xác hơn. Nếu những biến động tích tụ qua nhiều năm chưa được rà soát, việc đưa nguyên trạng thông tin lên môi trường số có thể chỉ chuyển những bất cập của hồ sơ giấy sang hệ thống điện tử.

Theo bà Nguyễn Thị Nhung, tại Ngọc Hồi có những trường hợp đất đã chuyển nhượng qua nhiều chủ, trong khi người đang sử dụng không cư trú tại địa chỉ thửa đất. Các tổ giúp việc phải đến thực địa, xác minh qua nhiều nguồn nhưng có trường hợp vẫn chưa xác định được chủ sử dụng.

Một số giấy chứng nhận cũ không thể hiện số tờ, số thửa hoặc được cấp theo bản đồ trích đo, gây khó khăn khi đối soát. Với đất nông nghiệp, hiện trạng sử dụng có những biến động, chuyển đổi, chia tách không còn trùng khớp với giấy chứng nhận và bản đồ dữ liệu. Một số thửa đất công có tình trạng lấn, chiếm, cần xác minh nguồn gốc, hiện trạng và thời điểm vi phạm trước khi cập nhật.

Đó là những vấn đề không thể giải quyết đơn thuần bằng thao tác kỹ thuật trên máy tính.

Dữ liệu sạch để phục vụ người dân

Trong chuyển đổi số, dữ liệu thường được ví như một loại tài nguyên mới. Nhưng giá trị của tài nguyên ấy phụ thuộc trước hết vào chất lượng và khả năng khai thác. Điều này càng có ý nghĩa với lĩnh vực đất đai, nơi mỗi thông tin không chỉ phục vụ quản lý nhà nước mà còn gắn trực tiếp với tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Bởi vậy, yêu cầu dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống" cần được nhìn nhận thực chất hơn một tiêu chí kỹ thuật. Thông tin phải chính xác, đầy đủ, hạn chế sai lệch, trùng lặp và quan trọng hơn, phải thường xuyên được cập nhật khi thực tế phát sinh biến động.

Một cơ sở dữ liệu chính xác có thể tạo điều kiện rút ngắn quá trình tra cứu, đối chiếu hồ sơ; hạn chế việc người dân phải nhiều lần cung cấp lại những thông tin Nhà nước đã có; đồng thời hỗ trợ cơ quan chức năng giải quyết thủ tục hành chính trên cơ sở dữ liệu thống nhất, minh bạch hơn.

Ở chiều ngược lại, quá trình làm sạch dữ liệu cũng giúp nhận diện những khoảng trống tích tụ trong quản lý: hồ sơ cũ thiếu thông tin, bản đồ sai lệch, biến động chưa được cập nhật, chuyển nhượng qua nhiều chủ hay những trường hợp sử dụng đất công cần tiếp tục kiểm tra, xử lý.

Theo kế hoạch, Ngọc Hồi còn khoảng 2.882 thửa đất nông nghiệp cần tập trung xử lý. Một phần đã có trên VILIS nhưng chưa được làm sạch; phần lớn còn lại cần tiếp tục thu thập hồ sơ. Địa phương đặt mục tiêu hoàn thành thu thập trước ngày 15/8 và phối hợp cơ quan chuyên môn cập nhật, làm sạch dữ liệu, phấn đấu hoàn thành trước ngày 25/8/2026.

Tiến độ là yêu cầu quan trọng, song trong một lĩnh vực phức tạp như đất đai, tốc độ không thể thay thế độ chính xác.

Đại diện UBND xã Ngọc Hồi cho biết, quan điểm của địa phương là không chạy theo số lượng đơn thuần mà phải bảo đảm chất lượng, tính chính xác và khả năng khai thác lâu dài. Mỗi thửa đất được cập nhật đúng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, minh bạch hóa thông tin, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục và phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn.

Thực tế ghi nhận tại Ngọc Hồi cho thấy, phía sau yêu cầu hoàn thiện cơ sở dữ liệu trong một chiến dịch cao điểm là khối lượng lớn công việc phải giải quyết trực tiếp ở cơ sở. Từ thu thập hồ sơ, xác minh chủ sử dụng đến đối chiếu bản đồ, kiểm tra thực địa, dữ liệu chỉ thực sự có giá trị khi phản ánh chính xác tình trạng pháp lý và thực tế của thửa đất.

Chiến dịch 45 ngày xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai đang được triển khai trên toàn thành phố Hà Nội với yêu cầu cao về tiến độ. Tuy nhiên, trong lĩnh vực liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân như đất đai, tiến độ phải đồng hành với chất lượng. Kết quả vì thế không chỉ được đo bằng số lượng hồ sơ hay tỷ lệ hoàn thành, mà còn ở độ chính xác, khả năng cập nhật và giá trị khai thác lâu dài của dữ liệu sau khi cao điểm kết thúc.

Khi dữ liệu đất đai thực sự "đúng, đủ, sạch, sống", nền tảng số mới có thể phát huy giá trị trong quản lý, giảm những thủ tục không cần thiết và phục vụ người dân tốt hơn. Bởi xét cho cùng, đích đến không chỉ là hoàn thiện cơ sở dữ liệu mà quan trọng hơn là từng bước nâng cao chất lượng quản trị và hiệu quả phục vụ người dân trên nền tảng số.