Hà Nội tháo gỡ điểm nghẽn trong thu gom, xử lý chất thải

Theo số liệu tổng hợp tại thời điểm báo cáo, các khu xử lý tập trung của Hà Nội đang tiếp nhận hơn 8.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày. Áp lực được dự báo tiếp tục gia tăng khi đến năm 2030, lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh có thể đạt khoảng 13.200 tấn/ngày, trong khi nhu cầu xử lý tại các khu tập trung khoảng 11.200 tấn/ngày.

Cùng với lượng chất thải phát sinh hằng ngày, thành phố còn phải tiếp tục nghiên cứu phương án xử lý khoảng 34 triệu tấn rác đã chôn lấp tại các khu Nam Sơn và Xuân Sơn.

Áp lực cũng gia tăng đối với chất thải xây dựng và bùn thải. Lượng chất thải xây dựng hiện khoảng 3.000–3.400 tấn/ngày và có thể tăng đáng kể vào một số thời điểm cao điểm. Bùn thải cũng có khả năng phát sinh lớn khi nhiều dự án nạo vét, công trình ngầm và đường sắt đô thị đồng loạt triển khai.

Thực tế này đặt ra yêu cầu vừa bảo đảm hoạt động thu gom, vận chuyển chất thải hằng ngày, vừa bổ sung năng lực xử lý và bố trí các địa điểm tiếp nhận, trung chuyển phù hợp với tốc độ phát triển đô thị.

Phân cấp gắn với tăng cường giám sát

Trong năm 2026, Hà Nội đã thực hiện phân cấp công tác thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt và duy trì vệ sinh môi trường cho 126 xã, phường. Đến thời điểm báo cáo, 126/126 địa phương đã tổ chức thực hiện các gói duy trì vệ sinh môi trường.

Theo báo cáo, tỷ lệ thu gom chất thải rắn sinh hoạt tại khu vực đô thị đạt mức cao, khu vực nông thôn tiếp tục được duy trì và nâng cao. Tuy nhiên, chất lượng vệ sinh môi trường chưa hoàn toàn đồng đều. Một số tuyến đường mới, khu vực giáp ranh hoặc địa bàn còn khó khăn về nguồn lực vẫn cần được rà soát để bố trí phương án duy trì phù hợp.

Cùng với phân cấp, công nghệ đang được tăng cường ứng dụng trong quản lý. Hiện 115/126 xã, phường đã chia sẻ dữ liệu GPS của phương tiện vận chuyển rác về cơ quan quản lý, phục vụ theo dõi hành trình và thời gian vận chuyển.

Trên địa bàn thành phố có 1.709 điểm tập kết, trung chuyển chất thải rắn sinh hoạt đã được cập nhật trên bản đồ số và tiếp tục được rà soát. Một số xã, phường cũng lắp đặt camera tại các khu vực thường xuyên xảy ra tình trạng đổ trộm rác, phế thải để hỗ trợ kiểm tra, phát hiện vi phạm. Theo báo cáo của các địa phương, đến tháng 6/2026 đã xử lý 478 trường hợp vi phạm về vệ sinh môi trường.

Sau phân cấp, thành phố tiếp tục yêu cầu chính quyền cơ sở nâng cao trách nhiệm, tăng cường kiểm tra, giám sát nhằm kịp thời phát hiện và xử lý những bất cập phát sinh.

Ở khâu xử lý, cơ cấu công nghệ đã có sự chuyển dịch. Theo số liệu tại thời điểm báo cáo, khoảng 83% chất thải rắn sinh hoạt được xử lý bằng công nghệ đốt phát điện, tỷ lệ chôn lấp trực tiếp còn khoảng 17%.

Trước dự báo lượng chất thải tiếp tục gia tăng, việc bổ sung năng lực xử lý đang được đặt ra. Một số dự án tăng công suất được thành phố và các nhà đầu tư triển khai như nâng công suất Nhà máy Amaccao Thành Công, mở rộng Nhà máy điện rác Sóc Sơn và đầu tư Khu xử lý Núi Thoong.

Theo tiến độ dự kiến, khi các dự án hoàn thành, nghiệm thu và vận hành ổn định theo công suất thiết kế, năng lực xử lý chất thải rắn sinh hoạt của Hà Nội sẽ được bổ sung.

Thành phố đặt mục tiêu từng bước giảm và tiến tới chấm dứt chôn lấp trực tiếp chất thải rắn sinh hoạt vào cuối năm 2027. Việc thực hiện mục tiêu này còn phụ thuộc vào tiến độ các dự án, khả năng vận hành ổn định của các nhà máy, công tác phân loại chất thải tại nguồn và diễn biến lượng chất thải phát sinh.

Bổ sung hạ tầng xử lý chất thải xây dựng, bùn thải

Đối với chất thải xây dựng và bùn thải, Hà Nội đang triển khai các dự án xử lý theo quy hoạch, đồng thời nghiên cứu những giải pháp tạm thời để đáp ứng nhu cầu trong giai đoạn các cơ sở xử lý lâu dài đang được đầu tư.

Đến nay, 74 vị trí với tổng diện tích khoảng 233,85 ha đã được UBND các xã, phường đề xuất, xác định để xem xét bố trí tiếp nhận, tập kết tạm thời đất đào, chất thải xây dựng và bùn thải theo điều kiện cụ thể và quy định hiện hành.

Ngoài ra, UBND các xã, phường đề xuất khoảng 21 vị trí làm cơ sở xử lý chất thải rắn xây dựng tạm thời trên cơ sở cho thuê quỹ đất công do địa phương quản lý chưa sử dụng, với thời gian từ 3 đến 5 năm. Đây là giải pháp trong thời gian các cơ sở xử lý theo quy hoạch được đầu tư, hoàn thiện.

Một số dự án tại Dục Tú, Chương Dương và Mê Linh - Tiến Thắng đang được các cơ quan chức năng và nhà đầu tư thực hiện thủ tục, triển khai theo tiến độ. Thành phố cũng nghiên cứu các vị trí tập kết quy mô lớn, có kết nối giao thông thuận lợi, phục vụ trung chuyển và xử lý chất thải xây dựng khi nhiều dự án trọng điểm đồng loạt triển khai.

Cùng với bổ sung hạ tầng, định hướng của Hà Nội là thúc đẩy phân loại chất thải tại nguồn, tăng tái sử dụng, tái chế; quản lý các điểm tập kết, trung chuyển; ứng dụng GPS, camera trong giám sát và tiếp tục hoàn thiện các quy định, định mức, cơ chế tổ chức thực hiện.

Đối với chất thải xây dựng và bùn thải, mục tiêu theo kế hoạch là từng bước cân bằng giữa lượng phát sinh và năng lực xử lý. Điều này đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của chính quyền địa phương, chủ đầu tư, nhà thầu, đơn vị vận chuyển và các cơ sở xử lý.

Trong bối cảnh lượng chất thải được dự báo tiếp tục tăng cùng quá trình phát triển đô thị, yêu cầu đặt ra đối với Hà Nội không chỉ là bổ sung năng lực xử lý mà còn phải giảm lượng phát sinh, tăng tái sử dụng, tái chế và nâng cao hiệu quả quản lý từ khâu thu gom, trung chuyển đến xử lý.