Hà Nội thông qua cơ chế đặc thù đầu tư 5 tuyến đường sắt đô thị

Sáng 4/11, HĐND thành phố Hà Nội khóa XVII đã thông qua nghị quyết thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để đầu tư xây dựng các tuyến đường sắt đô thị trên địa bàn. Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà nhấn mạnh, nghị quyết tạo cơ sở để thành phố đẩy nhanh triển khai 5 tuyến đường sắt, từng bước hình thành mạng lưới giao thông công cộng hiện đại, đồng bộ.

Thận trọng xem xét những cơ chế chưa có tiền lệ

Theo Chủ tịch HĐND thành phố Phùng Thị Hồng Hà, nghị quyết về đường sắt đô thị có những cơ chế, chính sách đặc thù chưa có tiền lệ, liên quan đến các dự án quy mô lớn, có tác động lâu dài đối với sự phát triển của Thủ đô. Việc thông qua nghị quyết được kỳ vọng góp phần giải quyết ùn tắc giao thông, thay đổi phương thức tổ chức không gian, phát triển đô thị và tạo động lực phát triển lâu dài cho Hà Nội.

Bà Phùng Thị Hồng Hà cho biết, kỳ họp thứ bảy bắt đầu từ ngày 28/10, với 25 nội dung được đưa ra xem xét, thảo luận và cho ý kiến. Trong đó, một số vấn đề lớn, có tính chất đặc thù, thậm chí có thể định hình phương thức triển khai nhiều dự án tiếp theo, cần được nghiên cứu, làm rõ trước khi quyết định. Vì vậy, trên cơ sở ý kiến đại biểu, Thường trực HĐND thành phố đã thống nhất kéo dài kỳ họp để UBND thành phố có thêm thời gian tiếp thu, giải trình, hoàn thiện hồ sơ.

Trong thời gian giữa hai phiên họp, Thường trực HĐND và lãnh đạo UBND thành phố đã chỉ đạo các Ban HĐND, sở, ngành liên quan phối hợp rà soát, làm rõ những nội dung còn có ý kiến khác nhau. Sau quá trình thẩm tra, tiếp thu và giải trình, HĐND thành phố đã thống nhất thông qua nghị quyết về cơ chế đặc thù đầu tư đường sắt đô thị tại phiên họp ngày 4/11/2026.

Đề cập nhiệm vụ sau kỳ họp, Chủ tịch HĐND thành phố yêu cầu UBND thành phố tập trung chỉ đạo các sở, ngành, đơn vị liên quan khẩn trương xây dựng kế hoạch triển khai những nghị quyết đã được thông qua, xác định rõ nhiệm vụ, tiến độ và trách nhiệm thực hiện. Đối với các dự án có quy mô lớn, sử dụng nguồn lực đáng kể của thành phố, cần tăng cường kiểm tra, giám sát, bảo đảm tiến độ, chất lượng, hiệu quả đầu tư theo cam kết, tránh thất thoát, lãng phí.

Bà Phùng Thị Hồng Hà cũng đề nghị các Ban và đại biểu HĐND thành phố tăng cường theo dõi, giám sát việc thực hiện nghị quyết, nhất là những nội dung có tác động trực tiếp đến đời sống nhân dân. Trong quá trình triển khai, UBND thành phố cần thường xuyên rà soát, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc; nếu phát sinh vấn đề cần điều chỉnh, phải báo cáo HĐND xem xét, quyết định theo thẩm quyền.

Kiểm soát chặt chi phí, nguồn vốn và trách nhiệm nhà thầu

Trước khi HĐND thành phố biểu quyết vào sáng cùng ngày, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng đã giải trình thêm về quy mô đầu tư, nguồn vốn, cơ chế kiểm soát chi phí và trách nhiệm của các đơn vị tham gia dự án. Theo ông Vũ Đại Thắng, Hà Nội đang triển khai đồng thời 5 tuyến đường sắt đô thị số 1, 2, 8, 10 và 14, với tổng chiều dài khoảng 253 km, theo phương thức hợp đồng chìa khóa trao tay (Turnkey), nhằm đáp ứng yêu cầu tiến độ hoàn thành trong năm 2030.

Chủ tịch UBND thành phố cho biết, theo phương án đang được xây dựng, tổng nhu cầu vốn đầu tư đường sắt đô thị trên địa bàn Hà Nội giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến trên 1 triệu tỷ đồng, trong đó riêng 5 tuyến đang triển khai cần khoảng 900.000 tỷ đồng. Với quy mô đầu tư này, thành phố xác định phải kiểm soát chặt chẽ chi phí, đồng thời chủ động chuẩn bị nguồn lực để đáp ứng tiến độ thực hiện.

Về huy động vốn, UBND thành phố đã xây dựng phương án sử dụng ngân sách thành phố, nguồn hỗ trợ từ ngân sách Trung ương, vốn vay ODA, phát hành trái phiếu và nguồn thu từ quỹ đất tại các khu vực phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD). Thành phố tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành Trung ương để hoàn thiện phương án bố trí vốn, đồng thời chuẩn bị các điều kiện khai thác nguồn thu từ TOD phục vụ đầu tư đường sắt đô thị.

Đối với các dự án thực hiện theo hợp đồng chìa khóa trao tay, ông Vũ Đại Thắng cho biết thành phố xác định mức giá trị hợp đồng bình quân khống chế đối với các đoạn tuyến đi ngầm không vượt quá 120 triệu USD/km, chưa bao gồm một số khoản chi phí ngoài phạm vi hợp đồng theo quy định. Mức giá này được sử dụng làm cơ sở đàm phán với nhà thầu chiến lược, kiểm soát giá trị hợp đồng và trách nhiệm của tổng thầu trong quá trình thực hiện.

Một vấn đề được Chủ tịch UBND thành phố nhấn mạnh là quản lý tiền tạm ứng. Theo đó, việc tạm ứng vốn với quy mô lớn là cần thiết để tổng thầu huy động nguồn lực, đặt hàng thiết bị, vật tư và tổ chức thi công đồng thời trên nhiều tuyến, nhưng tiền tạm ứng phải được sử dụng đúng mục đích, không điều chuyển sang dự án khác hoặc phục vụ hoạt động kinh doanh riêng của nhà thầu.

Cùng với việc kiểm soát dòng tiền, thành phố yêu cầu quản lý chặt chẽ chất lượng công trình từ khảo sát, thiết kế, lựa chọn công nghệ đến thi công, lắp đặt thiết bị, nghiệm thu và đưa vào khai thác. Đối với các dự án thực hiện theo hợp đồng chìa khóa trao tay, trách nhiệm của tổng thầu về chất lượng, tiến độ và hiệu quả thực hiện phải được xác định rõ, đồng thời thành phố tổ chức kiểm tra, giám sát thường xuyên trong quá trình triển khai.

Về công nghệ, Chủ tịch UBND thành phố cho biết Hà Nội đặt yêu cầu bảo đảm tính đồng bộ, khả năng kết nối giữa các tuyến ngay từ giai đoạn thiết kế, lựa chọn thiết bị. Việc chuyển giao công nghệ, đào tạo đội ngũ kỹ sư, cán bộ kỹ thuật và nhân sự vận hành, bảo trì phải được chuẩn bị đồng thời với quá trình đầu tư xây dựng, phục vụ công tác quản lý, khai thác sau khi công trình hoàn thành.

Báo cáo tại kỳ họp, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng cho biết, sau các phiên thảo luận và thẩm tra, UBND thành phố đã tiếp thu, chỉnh lý dự thảo nghị quyết theo hướng phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của người quyết định đầu tư, chủ đầu tư và nhà thầu chiến lược. Trong đó, dự thảo bỏ yêu cầu ấn định nguồn lực tài chính tối thiểu 60.000 tỷ đồng đối với nhà thầu, thay bằng yêu cầu chứng minh năng lực và khả năng thu xếp vốn theo quy định.

Các quy định về bảo lãnh tạm ứng, bảo lãnh thực hiện hợp đồng, kiểm soát dòng tiền và điều chỉnh giá hợp đồng cũng được rà soát, bổ sung. Theo Báo cáo thẩm tra bổ sung số 276/BC-BĐT ngày 3/11 của Ban Đô thị HĐND thành phố, việc chỉnh lý dự thảo đã làm rõ hơn trách nhiệm của các bên trong quản lý chi phí, kiểm soát rủi ro, chuyển giao công nghệ và chuẩn bị nhân lực vận hành sau đầu tư.

Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng khẳng định, sau khi nghị quyết được thông qua, UBND thành phố sẽ khẩn trương hoàn thiện các quy trình quản lý, phân công rõ trách nhiệm của người quyết định đầu tư, chủ đầu tư, tổng thầu và các cơ quan liên quan. Thành phố sẽ thường xuyên báo cáo, cung cấp thông tin để HĐND theo dõi, giám sát, đồng thời kịp thời xử lý những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.

Tại kỳ họp, Chủ tịch HĐND thành phố Phùng Thị Hồng Hà đề nghị UBND thành phố khẩn trương chỉ đạo các sở, ngành, đơn vị liên quan ban hành kế hoạch triển khai các nghị quyết, xác định rõ nhiệm vụ, tiến độ và trách nhiệm thực hiện. Đối với những dự án có quy mô lớn, sử dụng nguồn lực đáng kể của thành phố, cần tăng cường kiểm tra, giám sát, bảo đảm tiến độ, chất lượng và hiệu quả đầu tư theo cam kết, tránh thất thoát, lãng phí.