Thủ đô Hà Nội đang ráo riết chuẩn bị cho một bước ngoặt lớn về giao thông đô thị khi dự kiến thí điểm Vùng phát thải thấp tại lõi trung tâm từ giữa năm 2026. Tuy nhiên, hành trình từ bục xuất phát đến đích đến của giao thông xanh không chỉ trải hoa hồng. Đằng sau sự hào hứng chuyển đổi phương tiện của người dân là những trăn trở về bài toán hạ tầng, nơi trạm sạc và bến bãi đỗ xe đóng vai trò như chiếc "xương sống" quyết định sự thành bại của toàn bộ đề án.
Câu chuyện từ những người tiên phong "xanh hóa"
Làm việc tại một cơ quan ở phường Hoàn Kiếm – nơi sẽ là hạt nhân thí điểm Vùng phát thải thấp, anh Trần Nam Anh (trú tại phường Việt Hưng) đã quyết định mua một chiếc xe máy điện trị giá gần 30 triệu đồng. Sự lựa chọn này nhằm thích ứng với lộ trình hạn chế xe chạy xăng dầu vào khu vực lõi nội đô. Thế nhưng, rào cản lớn nhất lại nằm ngay tại nơi anh sinh sống. Căn chung cư 25 năm tuổi của gia đình anh chỉ có vài ổ cắm điện dưới tầng hầm, khiến những người sử dụng xe điện như anh phải canh giờ từ sáng sớm đến trước đêm muộn để được sạc pin. Với gần 150 chiếc xe điện nhưng chưa đến 10 ổ cắm, việc chật vật tìm chỗ sạc đã trở thành điệp khúc hằng ngày của cư dân. Khác với nhà mặt đất có thể tự cải tạo đường dây, các chung cư cũ không được thiết kế hạ tầng điện cho xu hướng này, tạo ra một rào cản rất lớn cho chiến lược chuyển đổi xanh.
Một quán cà phê có tích hợp sạc xe ở khu vực Quan Nhân.
Trong bối cảnh hạ tầng chính quy chưa theo kịp nhu cầu, mạng lưới dịch vụ xã hội hóa đã nhanh chóng vào cuộc để lấp đầy khoảng trống. Tại một quán cà phê có tích hợp sạc xe ở khu vực Quan Nhân, anh Nguyễn Minh Long, tài xế xe công nghệ, vừa cắm sạc vừa nhâm nhi ly cà phê đá trước giờ cao điểm tối. Anh cho hay: "Khoảng 30.000 đồng cho cả sạc lẫn chỗ ngồi nghỉ, có quạt, có nước uống là quá hợp lý. Trước đây phải ngồi vỉa hè chờ pin, giờ có thể tranh thủ nghỉ ngơi, đỡ mất sức hơn nhiều". Một số khách hàng không chạy xe dịch vụ cũng đánh giá cao mô hình này. Chị Hoàng Anh - nhân viên văn phòng cho biết: "Tôi thường ghé quán cà phê có sạc gần công ty. Trong lúc làm việc hoặc gặp bạn bè, xe vẫn được nạp điện. Tiện hơn rất nhiều so với việc phải tìm trạm chuyên biệt". Sự linh hoạt này cho thấy nhu cầu bứt thiết của người dân và sức sống của các giải pháp từ nền kinh tế vi mô.
Rào cản hạ tầng và góc nhìn từ giới chuyên gia
Dù các giải pháp tự phát đang phần nào gỡ khó cho người dân, nhưng để vận hành một Vùng phát thải thấp quy mô lớn, Hà Nội cần một hệ thống hạ tầng lõi bài bản và đồng bộ. Thực tế, mạng lưới trạm sạc hiện nay đang bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Tiến sĩ Phạm Duy Hoàng, chuyên gia giao thông từ Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), chỉ ra rằng sự phân bổ hạ tầng sạc đang thiếu đồng đều, chủ yếu tập trung ở khu vực đô thị trung tâm và thiếu vắng tại các vùng ven, khu dân cư xa trung tâm. Thêm vào đó, thói quen sạc pin vào khung giờ cao điểm ban ngày của phần đông người dân đang tạo ra áp lực khổng lồ lên hệ thống phụ tải điện.
Vấn đề an toàn cháy nổ tại các điểm sạc cũng là một điểm nóng. Ông Khương Kim Tạo, nguyên Phó Chánh Văn phòng Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia, bày tỏ lo ngại sâu sắc về khả năng chịu tải của hệ thống điện tại các chung cư cũ. Việc bố trí trạm sạc dưới tầng hầm mà không có các thiết bị bảo vệ độc lập, thiết kế tách biệt với dòng điện sinh hoạt đang tiềm ẩn nhiều nguy cơ khó lường.
Bên cạnh trạm sạc, bến bãi đỗ xe trung chuyển cũng là mắt xích yếu. Ông Hoàng Dương Tùng, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường, nhấn mạnh rằng để người dân dễ dàng tiếp cận Vùng phát thải thấp, thành phố bắt buộc phải bố trí các điểm trung chuyển và bãi đỗ xe ở vành ngoài. Dù Sở Xây dựng Hà Nội đã rà soát hơn 210 vị trí làm bãi đỗ xe trung chuyển, hạ tầng hiện tại mới chỉ đáp ứng bước đầu cho giai đoạn thí điểm ở quy mô nhỏ.
Cách tiếp cận tổng thể và giải pháp tháo gỡ
Để tháo gỡ những nút thắt này, Hà Nội đang đặt mục tiêu xanh hóa hệ thống bến bãi, yêu cầu tối thiểu 30% chỗ đỗ tại bến xe, điểm đỗ xe buýt phải sẵn sàng hạ tầng lắp trụ sạc, và con số này tại các chung cư, trung tâm thương mại là 10%. Đối với các dự án mới, yêu cầu được nâng lên ít nhất 20% chỗ đỗ phải lắp trụ sạc ngay từ đầu.
Bộ Xây dựng đang khẩn trương hoàn thiện Đề án phát triển mạng lưới trạm sạc cho xe ô tô điện, nhấn mạnh vào việc huy động nguồn lực từ doanh nghiệp và mô hình hợp tác công - tư.
Dưới góc độ vĩ mô, việc xã hội hóa đầu tư mạng lưới trạm sạc đang được xem là chìa khóa then chốt. Bộ Xây dựng đang khẩn trương hoàn thiện Đề án phát triển mạng lưới trạm sạc cho xe ô tô điện, nhấn mạnh vào việc huy động nguồn lực từ doanh nghiệp và mô hình hợp tác công - tư. Để thu hút dòng vốn này, ông Đào Công Quyết thuộc Hiệp hội Các nhà sản xuất ô-tô Việt Nam (VAMA) kiến nghị cần có các chính sách ưu đãi mạnh mẽ như giảm tiền thuê đất, áp dụng cơ chế giá điện ưu đãi, và miễn thuế nhập khẩu cho các thiết bị lắp đặt trạm sạc.
Hơn thế nữa, sự đồng bộ về quy chuẩn kỹ thuật cũng là yếu tố sống còn để quản lý hiệu quả. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc gia về trạm sạc, quy định an toàn phòng cháy chữa cháy, đến việc khuyến khích các vị trí đổi pin tiện lợi sẽ giúp người dân an tâm hơn trong quá trình chuyển đổi.
Xây dựng Vùng phát thải thấp không đơn thuần là một lệnh cấm phương tiện cơ giới cũ, mà là một cuộc tái thiết không gian giao thông và thói quen sinh hoạt. Khi trạm sạc không còn là cuộc tìm kiếm chật vật của những người như anh Khánh, và bãi đỗ xe trung chuyển thực sự trở thành những trạm kết nối thông minh, mục tiêu giao thông xanh của Hà Nội mới có thể hiện thực hóa một cách bền vững và toàn diện.
Bình luận (0)