Hải quan đẩy mạnh cải cách: "Cởi trói" thủ tục, thúc đẩy dòng chảy thương mại số

Trong nỗ lực không ngừng nghỉ nhằm cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, Bộ Tài chính vừa chính thức ban hành Quyết định số 1040/QĐ-BTC nhằm tinh gọn bộ máy và hướng đến tư duy quản lý hiện đại, giảm bớt gánh nặng hành chính để giải phóng nguồn lực cho doanh nghiệp. Việc bãi bỏ 7 và sửa đổi 3 thủ tục hải quan quan trọng được xem là cú hích cần thiết để chuẩn hóa đội ngũ nhân lực ngành logistics, đồng thời tạo ra một hành lang thông thoáng cho dòng chảy thương mại xuyên biên giới.

Theo đó, Quyết định 1040/QĐ-BTC có hiệu lực ngay lập tức đã chính thức thay thế các quy định cũ vốn được áp dụng từ năm 2019, trực tiếp loại bỏ những quy trình không còn phù hợp với bối cảnh thương mại số đang vận động không ngừng. Sự thay đổi này cho thấy sự nhạy bén của cơ quan quản lý trước đòi hỏi của thực tiễn, khi các quy định cũ, mắt xích cũ đã và đang trở thành rào cản cho tốc độ lưu thông hàng hóa. Việc loại bỏ những sợi dây liên kết hành chính chồng chéo này là điều kiện tiên quyết để xây dựng một nền hải quan hiện đại, minh bạch và hiệu quả.

Điểm nhấn đáng chú ý nhất trong đợt cải cách này chính là việc bãi bỏ hoàn toàn 7 thủ tục hành chính vốn gây ra nhiều phiền hà cho doanh nghiệp và cá nhân. Trước đây, các đơn vị kinh doanh thường xuyên phải đối mặt với một mê cung giấy tờ khi thực hiện các nhiệm vụ như gia hạn, cấp lại hay thu hồi mã số nhân viên đại lý hải quan. Những quy trình liên quan đến việc tạm dừng hoặc tiếp tục hoạt động của đại lý, hay việc cấp chứng chỉ cho công chức hải quan đã nghỉ việc không còn tồn tại, qua đó giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí tuân thủ.

Sự chuyển dịch từ cơ chế tiền kiểm mang tính hình thức sang quản lý dựa trên điều kiện và hậu kiểm là minh chứng rõ nét cho tư duy quản lý mới của ngành Hải quan. Thay vì kiểm soát chặt chẽ từng bước nhỏ ngay từ đầu, cơ quan chức năng hiện nay đặt niềm tin vào sự tự giác và trách nhiệm của doanh nghiệp, đồng thời sử dụng sức mạnh của công nghệ để giám sát hiệu quả hơn ở giai đoạn sau. Cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm áp lực cho cả hai phía mà còn thúc đẩy tính chuyên nghiệp trong cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu, nơi uy tín và sự tuân thủ pháp luật trở thành tài sản quý giá nhất của mỗi đơn vị.

Song song với việc mạnh tay loại bỏ các thủ tục lỗi thời, Bộ Tài chính cũng thực hiện nâng cấp và sửa đổi 3 nhóm thủ tục cốt lõi bao gồm cấp chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan, quản lý hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan và quản lý mã số nhân viên đại lý. Những thay đổi này được thực hiện dựa trên tinh thần của Thông tư số 25/2026/TT-BTC, hướng tới mục tiêu đồng bộ hóa và chuyên nghiệp hóa toàn diện. Đây là những thủ tục đóng vai trò quan trọng trong việc vận hành bộ máy dịch vụ xuất nhập khẩu, đòi hỏi sự chính xác và tính kết nối cao giữa cơ quan nhà nước và khối tư nhân.

Hoạt động của các đại lý làm thủ tục hải quan vốn được ví như cánh tay nối dài của cơ quan quản lý và doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Chính vì vậy, các nội dung sửa đổi tại Quyết định 1040/QĐ-BTC đã nhấn mạnh đặc biệt vào ba trụ cột: hạ tầng công nghệ thông tin, năng lực nhân sự và trách nhiệm pháp lý. Những đại lý muốn duy trì và mở rộng hoạt động trong tương lai bắt buộc phải đầu tư bài bản vào hệ thống truyền nhận dữ liệu và xây dựng đội ngũ nhân viên có mã số hành nghề rõ ràng. Việc siết chặt kỷ cương này nhằm loại bỏ những đơn vị làm ăn manh mún, thiếu chuyên nghiệp, từ đó nâng tầm uy tín của ngành dịch vụ logistics Việt Nam trên trường quốc tế.

Cơ chế xử lý vi phạm trong giai đoạn mới cũng được thiết kế lại theo hướng nghiêm khắc và răn đe hơn. Những hành vi như gian lận hồ sơ, sử dụng chứng từ bất hợp pháp hoặc lơ là nghĩa vụ báo cáo định kỳ sẽ phải đối mặt với các hình thức kỷ luật, bao gồm cả việc đình chỉ hoạt động vĩnh viễn, nhằm bảo vệ lợi ích của nhà nước và những doanh nghiệp làm ăn chân chính, tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh và công bằng. Việc điều chỉnh đồng bộ các thủ tục liên quan đến mã số nhân viên đại lý giúp doanh nghiệp xuất nhập khẩu an tâm hơn khi lựa chọn đối tác, giảm thiểu rủi ro pháp lý trong quá trình thông quan hàng hóa.

Có thể thấy, Quyết định 1040/QĐ-BTC là một mảnh ghép quan trọng trong bức tranh lớn về tầm nhìn của ngành Hải quan hướng đến trở thành điểm tựa của dòng chảy thương mại trong kỷ nguyên số. Trong bối cảnh Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ an ninh phi truyền thống như dịch bệnh xuyên biên giới hay tội phạm cửa khẩu tinh vi, việc giảm bớt các thủ tục hành chính không cần thiết sẽ giúp lực lượng hải quan tập trung nguồn lực vào các nhiệm vụ trọng yếu hơn. Đó là nhiệm vụ giám sát an ninh quốc gia, đấu tranh chống buôn lậu và thúc đẩy giao thương bền vững.

Việc tinh gọn bộ máy thủ tục hành chính chính là phương thức hiệu quả nhất để Việt Nam duy trì và gia tăng sức hút đối với dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Một môi trường hải quan minh bạch, nhanh chóng và ít rào cản luôn là lời mời gọi hấp dẫn nhất đối với các tập đoàn đa quốc gia khi họ cân nhắc lựa chọn điểm đến đầu tư. Khi các thủ tục được đơn giản hóa, chi phí logistics sẽ giảm xuống, từ đó trực tiếp nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường toàn cầu./.