Halal và ESG: chìa khóa chinh phục thị trường Malaysia

Cửa mở từ chuẩn kép

Thị trường Malaysia đang mở ra nhiều cơ hội cho hàng Việt, nhưng cơ hội ấy ngày càng gắn chặt với tiêu chuẩn. Nếu trước đây doanh nghiệp chỉ cần chú ý chất lượng, giá cả và hệ thống phân phối, thì nay Halal (sản phẩm được chứng nhận theo quy định của đạo Hồi) và ESG (tiêu chuẩn xanh) đang trở thành bộ tiêu chí quan trọng quyết định khả năng thâm nhập thị trường. Đây không còn là yêu cầu mang tính khuyến khích, mà đang dần trở thành điều kiện cạnh tranh thực tế.

Năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - Malaysia đã vượt 15 tỷ USD, tăng 5% so với năm 2024; trong đó xuất khẩu của Việt Nam sang Malaysia đạt 4,8 tỷ USD. Ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP Hồ Chí Minh cho biết quan hệ hai nước đang ở giai đoạn phát triển rất tích cực sau khi được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 11/2024, với mục tiêu đưa kim ngạch thương mại song phương lên 25 tỷ USD vào năm 2030. Riêng năm 2025, xuất khẩu của TP Hồ Chí Minh sang Malaysia đã đạt trên 708 triệu USD.

Những con số đó cho thấy Malaysia là thị trường gần, có sức mua tốt và còn nhiều dư địa cho hàng Việt. Nhưng điểm mới là thị trường này đang thay đổi nhanh theo hướng tiêu dùng xanh, tiêu dùng có trách nhiệm và đề cao khả năng truy xuất nguồn gốc. Điều đó khiến Halal và ESG không còn là hai câu chuyện riêng rẽ, mà đang gắn với nhau trong cùng một đòi hỏi về chất lượng phát triển bền vững.

Ông Firdauz Othman, Tổng Lãnh sự Malaysia tại TP Hồ Chí Minh, cho biết thị trường Halal toàn cầu hiện có giá trị ước tính hơn 2,3 nghìn tỷ USD và được dự báo tăng lên 20 nghìn tỷ USD vào năm 2028. Malaysia luôn sẵn sàng đóng vai trò cửa ngõ chiến lược để doanh nghiệp Việt Nam bước vào thị trường Halal toàn cầu. Như vậy, tiếp cận Malaysia không chỉ là câu chuyện xuất khẩu sang một quốc gia, mà còn là bước đi để tiếp cận mạng lưới tiêu dùng rộng lớn hơn của thị trường Halal toàn cầu.

Lối đi nào cho hàng Việt?

Điều quan trọng là Halal hiện nay không chỉ gắn với yếu tố tôn giáo. Bà Zaimah Osman, Lãnh sự Thương mại của Cục Xúc tiến Thương mại Malaysia tại TP Hồ Chí Minh (MATRADE), cho biết ngành công nghiệp Halal được kỳ vọng đóng góp 8,1% GDP của Malaysia trong năm 2025, tương đương 35 tỷ USD. Theo bà, chứng nhận Halal hiện đã trở thành công cụ giúp doanh nghiệp giảm rủi ro, đồng thời hỗ trợ đáp ứng tốt hơn các yêu cầu về ESG và các hệ thống tiêu chuẩn như ISO 9001, ISO 22000. Các giá trị cốt lõi của Halal như truy xuất nguồn gốc, quy trình sản xuất không gây hại, trách nhiệm xã hội và quản trị minh bạch cũng chính là những nội dung gần gũi với tiêu chuẩn xanh.

Ông Muhammad Naim bin Aziz, Trợ lý Cấp cao Phòng quản lý chứng nhận Halal của JAKIM, cũng cho biết xu hướng tiêu dùng của cộng đồng Hồi giáo đang dịch chuyển mạnh từ Halal thuần túy sang mô hình kết hợp giữa đạo đức và bền vững. Động lực lớn đến từ thế hệ Gen Z và người tiêu dùng đô thị. Tại Malaysia, người mua ngày càng quan tâm hơn đến bao bì thân thiện môi trường, quy trình sản xuất sạch và quyền lợi động vật. Cùng với đó là yêu cầu pháp lý chặt chẽ, mọi thực phẩm và hàng hóa nhập khẩu có nhãn Halal đều phải được chứng nhận bởi tổ chức nước ngoài do JAKIM công nhận và phải in rõ tên tổ chức chứng nhận trên bao bì. Đây là quy định doanh nghiệp Việt không thể xem nhẹ nếu muốn đi vào thị trường một cách chính ngạch và bền vững.

Ở góc độ thị trường, ông Ngô Quang Hưng, đại diện Thương vụ Việt Nam tại Malaysia, cho biết Malaysia chỉ tự cung được 60% nhu cầu rau củ, gạo đạt 70%, ớt tươi 60%, trong khi hạt điều phải nhập khẩu tới 80%. Đây là cơ hội thực tế cho các mặt hàng nông, thủy sản của Việt Nam như gạo, ớt tươi, rau lá xanh, dừa, cá tra chế biến. Tuy nhiên, cơ hội chỉ trở thành đơn hàng khi doanh nghiệp đáp ứng được khung tiêu chuẩn ESG mà Malaysia áp dụng từ năm 2023, đồng thời chuẩn bị cho quy định Trách nhiệm nhà sản xuất mở rộng có hiệu lực từ năm 2026 đối với toàn bộ sản phẩm.

Đáng chú ý, Malaysia không chỉ dựng hàng rào kỹ thuật mà còn đưa ra ưu đãi tài chính để khuyến khích thương mại xanh. Theo MATRADE, sản phẩm đạt chứng chỉ ESG bền vững có thể được giảm thuế quan từ 5% đến 10%, còn sản phẩm Halal được giảm phí kiểm duyệt nhập khẩu tới 20% và hưởng thêm các hỗ trợ tài chính. Điều đó cho thấy chi phí để đạt chuẩn tuy không nhỏ, nhưng đổi lại là lợi thế cạnh tranh rõ rệt trên thị trường.

Thách thức lớn nhất hiện nay vẫn là năng lực chuyển đổi của doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Các chuyên gia cũng lưu ý, nhiều doanh nghiệp còn gặp khó về vốn đầu tư, quy trình sản xuất sạch và hệ thống dữ liệu minh bạch để tái chứng nhận định kỳ. Nhưng nhìn rộng hơn, đây không chỉ là khó khăn trước mắt mà còn là yêu cầu buộc phải vượt qua. Bởi trong bối cảnh thương mại đang thay đổi, Halal và ESG không còn là "giấy phép cộng thêm", mà đang trở thành điều kiện để hàng Việt bước vào Malaysia bằng con đường bền vững, chính ngạch và có giá trị cao hơn.