Hành trình 8 năm bền bỉ chuyền tay tri thức, gieo mầm xanh

Trải qua chặng đường 8 năm bền bỉ, chương trình “Đổi sách lấy cây” đã khẳng định vị thế của một mô hình cộng đồng tiêu biểu, có sức lan tỏa mạnh mẽ trên phạm vi toàn quốc. Chương trình đã xây dựng được một quy trình nhân văn và bền vững để gom nhận, phân loại và đưa những cuốn sách cũ đến tay người cần.

Mỗi năm, hàng chục tấn sách, giấy các loại đã được thu gom. Sau quá trình miệt mài phân loại của các tình nguyện viên, từ 500 – 700 bộ sách giáo khoa cùng hàng nghìn đầu sách truyện đã được “chuyền tay” đến với học sinh vùng sâu, vùng xa, biên giới và các cơ sở bảo trợ xã hội trước thềm năm học mới. Những tủ sách, thư viện cộng đồng được dựng lên từ chính sự sẻ chia của cư dân thành thị, mở ra cánh cửa tri thức cho hàng nghìn trẻ em nghèo.

Anh Lê Văn Phúc – Giám đốc Hệ thống từ thiện Fly To Sky, Trưởng Ban Điều hành chương trình cho biết: “Sau 8 năm triển khai, điều quan trọng nhất mà chương trình đạt được không chỉ là số lượng sách hay vật phẩm, mà là sự thay đổi trong nhận thức của cộng đồng. Khi mỗi người bắt đầu quan tâm đến việc 4 tái sử dụng, chia sẻ và bảo vệ môi trường, đó chính là nền tảng để xây dựng một xã hội phát triển bền vững.”

Năm 2026, chương trình tiếp tục hành trình từ ngày 23/5 đến ngày 02/8 tại hơn 15 điểm quy đổi thuộc 6 tỉnh, thành phố. Điểm mới nổi bật và mang tính bước ngoặt của mùa này chính là việc đẩy mạnh chuyển đổi số thông qua ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào công tác vận hành.

Tại các điểm tiếp nhận, hệ thống AI đóng vai trò trợ lý, gợi ý mức quy đổi chính xác dựa trên số lượng và loại vật phẩm người dân mang đến. Bước đi này không chỉ giúp giảm tải áp lực cho đội ngũ tình nguyện viên, đảm bảo tính minh bạch, thống nhất giữa các điểm tổ chức, mà còn chuẩn hóa dữ liệu để phục vụ cho các dự án dài hạn của Fly To Sky.

Sự tham gia của công nghệ tạo ra một trải nghiệm mới mẻ, thu hút đông đảo người dân mang đến không chỉ sách, truyện mà cả quần áo, đồ chơi, gấu bông và các vật liệu tái chế. Toàn bộ nguồn lực thu gom được phân loại và xử lý bài bản, trong đó vật phẩm tốt sẽ gửi tặng các hoàn cảnh khó khăn, còn phế liệu được kết nối với các đơn vị chuyên trách để tái chế và gây quỹ.

Bạn Lê Thị Diệu Hạnh - Điều phối Cụm TP. Hồ Chí Minh chia sẻ: “Có những em nhỏ mang theo vài cuốn sách cũ, có những cô chú mang đến cả thùng đồ, và ai cũng vui khi biết những món đồ đó sẽ được trao lại cho những người đang thật sự cần. Em thực sự xúc động khi nhìn thấy những cuốn sách đã cũ nhưng vẫn được giữ gìn rất cẩn thận để gửi đi cho người khác tiếp tục sử dụng. Năm nay, khi chương trình ứng dụng thêm AI để hỗ trợ quy đổi, em thấy với ứng dụng này giúp mọi thứ trở nên minh bạch và dễ hiểu hơn cho người tham gia.”

Đặc biệt, bên cạnh hoạt động quy đổi thường nhật, mùa hè năm nay còn có thêm các Ngày hội “Đổi sách lấy cây” tại một số điểm trọng tâm. Đây là không gian mở để người dân trực tiếp trải nghiệm các hoạt động tái chế, giáo dục môi trường và giao lưu cộng đồng, từ đó chủ động thay đổi hành vi tiêu dùng. Để tạo điểm nhấn truyền thông, các “ngày quy đổi đặc biệt” và “ngày nhân đôi giá trị” cũng sẽ được triển khai đan xen, kích thích sự hưởng ứng rộng rãi của người dân.

Chị Trần Quỳnh Anh (Phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) đến quy đổi tại Cụm Gia Lai chia sẻ: “Tôi biết đến chương trình từ khá sớm và năm nào cũng cố gắng thu xếp để tham gia. Năm nay, tôi mang theo gần 5kg sách và 20 cuốn vở còn mới để đổi lấy một số chậu cây nhỏ và sản phẩm tái chế. Điều khiến tôi thích ở chương trình là cảm giác những món đồ tưởng chừng không còn dùng đến lại có thể tiếp tục mang giá trị cho người khác. Tham gia nhiều lần, tôi nhận ra rằng không cần làm điều gì quá lớn, chỉ cần mỗi người góp một chút là đã có thể tạo nên sự thay đổi tích cực. Với tôi, đây không chỉ là một hoạt động đổi đồ, mà là một cách rất đơn giản để lan tỏa sự sẻ chia trong cộng đồng.”

Nhìn vào những con số ấn tượng tính đến hết năm 2025 với hơn 43.000 lượt người tham gia và gần 100 tấn sách, giấy được quy đổi, có thể thấy "Đổi sách lấy cây" đã chạm đúng vào mối quan tâm lớn của xã hội: Giáo dục và Môi trường.

Về mặt giáo dục, chương trình trực tiếp giảm bớt gánh nặng chi phí học tập cho các gia đình khó khăn. Về mặt môi trường, việc tái sử dụng sách cũ và gom rác tái chế giúp giảm đáng kể áp lực lên tài nguyên thiên nhiên, lan tỏa thói quen tiêu dùng bền vững. Quan trọng hơn cả, đây là môi trường thực tiễn để hàng nghìn người trẻ trải nghiệm, cống hiến và nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm với xã hội.

Với mục tiêu thu hút hơn 15.000 người tham gia và tiếp nhận trên 20 tấn sách giấy trong năm 2026, hành trình của Fly To Sky đang tiếp tục gieo những mầm xanh ý thức, để tri thức không bị lãng phí và màu xanh môi trường ngày càng được nhân lên.