Hé lộ mối liên hệ giữa các loài người cổ đại nhờ răng hóa thạch

Homo erectus được xem là một trong những loài người cổ đại thành công nhất trong lịch sử tiến hóa, đồng thời là loài đầu tiên rời châu Phi để mở rộng sang châu Á và châu Âu. Loài này tồn tại gần 2 triệu năm trước khi biến mất. Tuy nhiên, do thiếu dữ liệu ADN được bảo tồn, Homo erectus từ lâu vẫn là "mắt xích bí ẩn" trong nghiên cứu nguồn gốc loài người.

Trong nghiên cứu mới, nhóm khoa học do giáo sư Fu Qiaomei thuộc Viện Cổ sinh vật học và Cổ nhân học động vật có xương sống, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, dẫn đầu đã phân tích protein men răng từ sáu chiếc răng hóa thạch có niên đại khoảng 400.000 năm, được khai quật tại ba địa điểm ở miền Bắc và miền Trung Trung Quốc gồm Zhoukoudian, Hexian và Sunjiadong.

Khác với ADN cổ đại vốn rất dễ phân hủy theo thời gian, protein có khả năng tồn tại bền vững hơn trong hóa thạch. Dù không cung cấp lượng thông tin chi tiết như ADN, protein vẫn có thể giúp các nhà khoa học truy vết mối quan hệ tiến hóa giữa các loài người cổ.

Nhóm nghiên cứu sử dụng phương pháp ăn mòn axit để lấy mẫu men răng thay vì khoan trực tiếp, qua đó hạn chế làm hư hại hóa thạch. Các nhà khoa học không tiến hành tách ADN do trước đó không thể thu được ADN từ các hóa thạch động vật cùng niên đại tại khu vực này.

Kết quả phân tích cho thấy các mẫu răng đều chứa hai biến thể axit amin chung, trong đó có một biến thể hoàn toàn mới chưa từng được ghi nhận. Đáng chú ý, biến thể còn lại trước đây từng được phát hiện ở người Denisovan - một loài người cổ bí ẩn - và ở một số nhóm người hiện đại.

Theo nhóm nghiên cứu, điều này có thể cho thấy người Denisovan từng giao phối với Homo erectus, trước khi tiếp tục lai giống với Homo sapiens. Hệ quả là dấu vết di truyền Denisovan vẫn còn tồn tại ở một số cộng đồng người hiện nay, đặc biệt tại Đông Nam Á.

Các nhà khoa học cho biết phát hiện này củng cố giả thuyết về một "mạng lưới tiến hóa" phức tạp tại châu Á thời tiền sử, nơi nhiều nhóm người cổ có thể đã cùng tồn tại, giao thoa và lai giống với nhau, thay vì tiến hóa theo những nhánh hoàn toàn tách biệt.

Từ dữ liệu protein, nhóm nghiên cứu cũng xác định được giới tính của các mẫu hóa thạch, gồm năm nam và một nữ, thông qua dấu hiệu đặc trưng trên nhiễm sắc thể Y trong men răng.

Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng vẫn cần thêm bằng chứng ADN để xác định chính xác mối quan hệ giữa Homo erectus và người Denisovan. Một số nhà nghiên cứu nhận định người Denisovan có thể không giao phối với Homo erectus, mà thậm chí tiến hóa trực tiếp từ loài này.

Theo Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên London (Anh), Homo erectus là loài người cổ đầu tiên có tỷ lệ cơ thể tương đối giống người hiện đại, với dáng đứng thẳng, khuôn mặt lớn và cung mày nhô cao. Dấu tích hóa thạch của loài này kéo dài hơn 1,5 triệu năm - lâu hơn rất nhiều so với khoảng 400.000 năm tồn tại của Homo sapiens.

Giới nghiên cứu đánh giá việc giải mã protein từ men răng hóa thạch có thể mở ra hướng đi mới trong nghiên cứu tiến hóa loài người, đặc biệt đối với các mẫu hóa thạch quá cổ để bảo tồn ADN.